Vận hành thử nghiệm: giai đoạn quyết định của sân bay Long Thành
Vận hành thử nghiệm sân bay Long Thành là giai đoạn đưa toàn bộ hạ tầng sân bay, nhà ga hành khách, hệ thống kỹ thuật và nhân sự vào hoạt động giả lập có kiểm soát trong hai tháng trước khai thác thương mại, nhằm phát hiện lỗi, điều chỉnh quy trình và đánh giá mức độ sẵn sàng vận hành an toàn, ổn định trong thực tế. Nhìn từ tiến độ hiện tại, câu hỏi quan trọng không phải là sân bay Long Thành có kịp khai thác tháng 12 hay không, mà là chất lượng của sự sẵn sàng đó đến mức nào. Khi ACV khẳng định sẽ vận hành khai thác thử trong tháng 10-11 và đặt mốc khai thác thương mại ngày 24/12, họ không chỉ tuyên bố một mục tiêu thời gian mà còn tự buộc mình vào một bài kiểm tra tổng lực về năng lực chuẩn bị.
Nhà ga hành khách và hạ tầng sân bay: chạy nước rút nhưng cần thận trọng
Sân bay Long Thành đang bước vào giai đoạn mà mọi sai sót nhỏ trong hạ tầng sân bay có thể tạo thành vấn đề lớn khi vận hành thật. Nhà ga hành khách với kiến trúc hình hoa sen cách điệu, diện tích sàn hơn 376.000m², là trung tâm của áp lực tiến độ. Theo Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), đến đầu tháng 9, giá trị thực hiện gói thầu 5.10 – xây dựng và lắp đặt thiết bị nhà ga hành khách – đạt gần 78%, phần xây dựng hoàn thiện gần 83%. Toàn bộ 16 gói thầu xây lắp chính của dự án thành phần 3 đã đạt hơn 80% giá trị hợp đồng. Con số cao cho thấy sức ép tiến độ được đáp ứng, nhưng cũng đồng nghĩa thời gian cho việc tinh chỉnh chi tiết, kiểm tra sâu các hệ thống sẽ bị nén lại. Nếu chỉ chăm chăm cán đích phần trăm khối lượng mà xem nhẹ chất lượng vận hành, rủi ro sẽ xuất hiện sau khi nhà ga sáng đèn.
Chạy thử hệ thống kỹ thuật: phép thử thực sự của độ an toàn
Không khí trên công trường cho thấy Long Thành đã chuyển từ giai đoạn “xây” sang giai đoạn “chạy thử”. Thang cuốn, hệ thống xử lý hành lý, máy soi chiếu, cầu ống lồng tại nhà ga hành khách đã bắt đầu vận hành thử, trong khi quầy làm thủ tục và tiểu cảnh được hoàn thiện song song. Tối 29/9, toàn bộ hệ thống đèn hiệu hàng không và biển báo trên đường cất, hạ cánh số 1 dài 4km cùng 1,8km khu vực thềm tiếp cận đã được bật kiểm tra, kết quả cho thấy hệ thống hoạt động ổn định, đáp ứng điều kiện cần thiết cho khai thác. Quan trọng hơn các bài test kỹ thuật, các lực lượng đã diễn tập tình huống rò rỉ nhiên liệu giả định khi tiếp nhiên liệu cho tàu bay. Việc “tính đến kịch bản xấu nhất” không chỉ là câu nói trấn an dư luận, mà là điều kiện tiên quyết để một sân bay mới tránh những sai lầm thường gặp: quá tin vào thiết kế, quá ít thực hành tình huống khẩn cấp.
Nhân sự và quy trình: yếu tố dễ bị xem nhẹ nhưng quyết định trải nghiệm
Nếu hạ tầng sân bay là phần dễ nhìn thấy, thì nhân sự vận hành lại là phần dễ bị xem nhẹ trong cuộc chạy đua tiến độ. Từ đầu năm đến tháng 8, Ban quản lý dự án sân bay Long Thành đã tổ chức 4 đợt tuyển dụng, tiếp nhận hơn 220 nhân sự mới, nâng tổng số lên khoảng 400 người. Từ tháng 8 đến hết năm sẽ còn 3-4 đợt, dự kiến tuyển thêm khoảng 200 nhân sự. Quy mô này là bước khởi đầu, nhưng số lượng không tự động chuyển thành chất lượng. Nhân viên mặt đất, an ninh, kỹ thuật, điều hành tình huống đều cần thời gian để đào tạo, diễn tập lặp lại trên chính hệ thống mà họ sẽ cùng chịu trách nhiệm. Nếu quá nhiều vị trí mới chỉ “học trên giấy” rồi bước vào vận hành thử nghiệm, các tình huống bất thường trong giai đoạn đầu khai thác tháng 12 sẽ là phép thử khắc nghiệt cho cả quy trình lẫn văn hóa an toàn.
Từ vận hành thử nghiệm đến khai thác tháng 12: thành công hay chỉ kịp tiến độ?
Mốc khai thác thương mại ngày 24/12 khiến sân bay Long Thành trở thành dự án hạ tầng được quan tâm đặc biệt. Theo báo cáo tại buổi làm việc do Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc chủ trì, các dự án thành phần 1 và 2 đã cơ bản hoàn thành các hạng mục chính, trong khi nhiều hạng mục trọng điểm của thành phần 3 đạt trên 90% khối lượng. Vấn đề còn lại không nằm ở việc có mở cửa đúng ngày hay không, mà ở việc Long Thành sẽ trở thành hình mẫu mới hay thêm một sân bay “đẹp nhưng mệt”. Vận hành thử nghiệm trong tháng 10-11 cần được xem là giai đoạn sẵn sàng chấp nhận lùi một vài hạng mục, hoãn một vài tiện ích nếu chưa ổn, thay vì cố gắng đưa tất cả vào hoạt động cùng lúc. Một sân bay lớn không nên được đánh giá bằng lễ khai trương hoành tráng, mà bằng cảm giác yên tâm, trôi chảy của chuyến bay đầu tiên và hàng chục triệu hành khách sau đó.
