Tân Phước: Đô thị cảng thông minh và bước ngoặt từ sông ra biển
Đô thị cảng thông minh Tân Phước là mô hình phát triển một không gian đô thị tích hợp cảng nước sâu, khu thương mại tự do, logistics số hóa, sản xuất công nghệ cao và dịch vụ hiện đại, vận hành trên nền tảng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng xanh, nhằm biến khu vực ven biển phía Nam TP.HCM thành cửa ngõ logistics tầm khu vực. Ngày 21/8/2026, TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học “Kiến tạo Đô thị Cảng thông minh Tân Phước – Hạt nhân của Khu Thương mại tự do Cái Mép Hạ trong cực tăng trưởng phía Nam Thành phố Hồ Chí Minh”, với sự tham dự và phát biểu của Phó Chủ tịch UBND TP Nguyễn Công Vinh. Sự kiện do phường Tân Phước phối hợp với Viện Quy hoạch Xây dựng TP.HCM tổ chức, cho thấy đây không chỉ là ý tưởng quy hoạch mà đã bước vào giai đoạn định hình chính sách và thể chế thực thi.
Hạt nhân của khu thương mại tự do và cụm cảng biển hiện đại
Phường Tân Phước có hơn 8.361 ha diện tích tự nhiên, tiếp giáp trực tiếp cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải và sở hữu Khu Thương mại Tự do Cái Mép Hạ. Vị trí này biến cảng Tân Phước thành mắt xích không thể thay thế trong hành lang kinh tế “Trung tâm tài chính quốc tế – Cảng biển – Cảng hàng không” nối Thủ Thiêm, sân bay Long Thành và cụm cảng Cái Mép – Thị Vải. UBND TP.HCM đã ban hành quyết định thành lập khu thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ, mở thêm không gian cho kinh tế cảng biển, logistics, thương mại và dịch vụ, đồng thời đòi hỏi một mô hình quản trị linh hoạt hơn. Nói cách khác, Tân Phước không chỉ xây một đô thị mới mà đang kiến tạo một “xương sống thể chế” cho logistics TP.HCM trong chuỗi cung ứng Đông Nam Á.
Chuyển đổi số cảng biển: Từ hạ tầng cứng đến năng lực cạnh tranh mềm
Nếu cụm cảng nước sâu và khu thương mại tự do là nền tảng vật chất thì chuyển đổi số cảng biển mới là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của cảng Tân Phước. Mô hình cảng thông minh đang được triển khai tại nhiều đơn vị, coi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực để nâng năng lực cạnh tranh, đổi mới quản trị và phát triển bền vững. Các giải pháp như SmartGate, AutoGate, thanh toán điện tử, lệnh giao hàng điện tử giúp giảm giấy tờ, rút ngắn thời gian chờ và hạn chế giao dịch thủ công. Một cảng hiện đại phải điều hành nhanh và chính xác, dựa trên dữ liệu về lịch tàu, sản lượng hàng, phân bổ thiết bị và sức chứa bãi. Khi dữ liệu trở thành năng suất, công nghệ thành chất lượng dịch vụ, cảng biển thông minh sẽ rút ngắn hành trình, giảm chi phí logistics và đưa hàng Việt đi xa hơn.
Liên kết Cần Giờ – Cái Mép – Tân Phước: Mạng lưới logistics biển mới
Không thể nói về đô thị cảng thông minh Tân Phước mà bỏ qua trục liên kết với Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Dự án này có tổng vốn đầu tư hơn 128.000 tỷ đồng, hướng tới công suất 16,9 triệu TEU vào năm 2047. Sau khi liên danh gồm VIMC, Cảng Sài Gòn và TIL được chấp thuận nhà đầu tư ngày 29/4/2026, dự án được phân kỳ đầu tư trong giai đoạn 2026–2045. Trục Cần Giờ – Long Sơn – Cái Mép – Thị Vải, kết hợp cầu Cần Giờ, cầu Phước An, các tuyến cao tốc Bến Lức – Long Thành, Biên Hòa – Vũng Tàu, cùng hệ thống sông Lòng Tàu, Soài Rạp, Gò Gia, Thị Vải… tạo thành mạng lưới vận tải đa phương thức phục vụ logistics TP.HCM. Liên kết cụm cảng được xem là giải pháp quan trọng để kéo giảm chi phí logistics, hiện vẫn khoảng 16–18% GDP, cao hơn nhiều nền kinh tế phát triển.
Đô thị cảng thông minh Tân Phước: Sống, làm việc và logistics trong 15 phút
Lợi thế của Tân Phước không chỉ nằm ở cầu bến và luồng tàu mà ở cách kết hợp đô thị với cảng biển. Địa phương đặt mục tiêu phát triển theo mô hình đô thị cảng tích hợp “Sản xuất – Dịch vụ – Sinh thái”, trong đó cảng nước sâu và khu thương mại tự do là bệ đỡ kết nối toàn cầu, còn công nghiệp công nghệ cao và logistics thông minh là động lực tăng trưởng. Phó Chủ tịch UBND TP Nguyễn Công Vinh nhấn mạnh, nếu xây dựng thành công đô thị cảng thông minh gắn với Khu Thương mại tự do Cái Mép Hạ, nơi đây sẽ trở thành hệ sinh thái kinh tế toàn diện, hội tụ dòng hàng hóa, dòng vốn, dữ liệu, công nghệ và nhân lực chất lượng cao, mang lại giá trị vượt trội so với hạ tầng cảng biển truyền thống. Song song đó, mô hình “đô thị 15 phút” được kỳ vọng giúp người dân tiếp cận trường học, bệnh viện, việc làm, công viên và tiện ích ngay trong khu vực sinh sống.
Điểm đáng chú ý là Tân Phước sẵn sàng làm “phòng thí nghiệm mở” cho sandbox logistics kỹ thuật số, đô thị cảng thông minh, ứng dụng AI, kinh tế tuần hoàn và các mô hình như drone giao hàng ngay trên địa bàn. Điều này cho thấy chiến lược của TP.HCM không dừng ở việc mở rộng không gian ven biển, mà muốn biến cảng Tân Phước thành nơi thử nghiệm và lan tỏa chuẩn mực mới của logistics TP.HCM và khu vực. Nếu kiểm soát tốt rủi ro, tách dòng hàng hóa khỏi khu dân cư và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên như các chuyên gia khuyến nghị, Tân Phước có cơ hội trở thành hình mẫu chuyển đổi từ kinh tế sông sang kinh tế biển, cạnh tranh trực diện với các trung tâm logistics Đông Nam Á.
