Cơ hội AI đòi hỏi một chuẩn thu hút FDI mới
FDI chất lượng là dòng vốn nước ngoài tạo giá trị lâu dài tại nước tiếp nhận thông qua công nghệ, kỹ năng, hoạt động có giá trị gia tăng và liên kết thực chất với doanh nghiệp trong nước. Đây phải là thước đo của Việt Nam giữa làn sóng AI, thay vì chỉ nhìn vào quy mô vốn đăng ký.
Nhu cầu đầu tư vào AI kéo theo mở rộng trung tâm dữ liệu, sản xuất chip và các ngành công nghệ cao. Trong lúc các tập đoàn đa quốc gia đa dạng hóa chuỗi cung ứng, lợi thế về vị trí, chi phí cạnh tranh, hiệp định thương mại và hạ tầng đang cải thiện giúp Việt Nam có thêm cơ hội đón vốn ngoại AI. Nhưng cơ hội không tự biến thành năng lực sản xuất trong nước: dòng vốn chỉ đáng giá khi tạo việc làm kỹ năng cao, chuyển giao tri thức và mở đường cho doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 ở TP.HCM, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Công Vinh nhấn mạnh thu hút đầu tư không chỉ là tìm kiếm thêm nguồn vốn. Thông điệp này đúng với cả nước: FDI vào Việt Nam cần được đánh giá bằng phần giá trị để lại, không phải chỉ bằng con số vốn hay diện tích nhà máy.
Điểm nghẽn đầu tư nằm ở điều kiện vận hành
Nhà đầu tư công nghệ không thể vận hành trung tâm dữ liệu hay nhà máy chip nếu thiếu nguồn điện ổn định, logistics phù hợp và hạ tầng kết nối đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Bởi vậy, ưu đãi thuế hay chi phí lao động không thể bù cho rủi ro mất điện, chậm giải phóng mặt bằng, cấp phép kéo dài hoặc kết nối hạ tầng không đúng tiến độ. Đây là những điểm nghẽn đầu tư cần được xử lý như một gói điều kiện đồng bộ, không phải các việc rời rạc.
Yêu cầu năng lượng sạch còn làm bài toán khó hơn: doanh nghiệp công nghệ phải tính đến phát thải trong toàn chuỗi cung ứng bên cạnh độ tin cậy của nguồn điện. Việt Nam cần gắn kế hoạch thu hút dự án với năng lực cung cấp năng lượng và tiến độ phát triển hạ tầng thiết yếu. Nếu không, cam kết thu hút dự án sẽ đi trước khả năng bảo đảm vận hành.
Nhân lực chuyên sâu về bán dẫn, AI và tự động hóa cũng chưa thể xem là nguồn cung mặc định. Thiếu kỹ sư tại chỗ làm tăng gánh nặng tuyển dụng, đào tạo và hạn chế khả năng mở rộng. Chính sách cần kết nối đào tạo với nhu cầu cụ thể của nhà đầu tư, thay vì chỉ đặt mục tiêu chung về số lượng lao động.
Từ vốn lớn sang chất lượng dòng vốn
Chuyển trọng tâm từ quy mô FDI sang chất lượng dòng vốn không phải khẩu hiệu, mà là thay đổi cách chọn dự án và đo kết quả. Một khoản đầu tư nên được xem xét qua mức độ chuyển giao công nghệ, đào tạo lao động, mở rộng R&D và thiết kế tại Việt Nam, cùng khả năng tạo đơn hàng cho nhà cung ứng trong nước. Đó là cách tăng giá trị nội địa, năng lực sản xuất và sức cạnh tranh thay vì chỉ cộng thêm vốn đăng ký.
Mục tiêu 10.000 nhà cung ứng trong nước vào năm 2030 là dấu mốc, nhưng số lượng không thể là thước đo duy nhất. Doanh nghiệp Việt còn vướng tiêu chuẩn quốc tế, quy mô, công nghệ, quản trị và tài chính; vì thế, kết nối với tập đoàn nước ngoài phải đi kèm hỗ trợ kỹ thuật, chứng nhận, kỹ năng và vốn để thu hẹp khoảng cách.
Diễn đàn Kinh tế mùa Thu 2026 cũng đặt ra yêu cầu biến kế hoạch thành kết quả trong hai tháng cuối năm: đẩy nhanh hạ tầng, bảo đảm điện, minh bạch thủ tục và mở rộng khả năng tiếp cận vốn. Tiến độ hoàn thiện quy định tiếp nhận vốn và cấp phép cho lĩnh vực kinh doanh có điều kiện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến vận hành của VIFC-HCMC.
Doanh nghiệp trẻ phải chứng minh năng lực
Cơ hội hợp tác quốc tế không dành cho doanh nghiệp có bộ hồ sơ gọi vốn bóng bẩy nhưng thiếu khả năng giao hàng, quản trị và tăng trưởng bền vững. Trong trao đổi về nâng chuẩn quản trị và liên kết chuỗi, ông Phan Tấn Đạt, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam kiêm Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP.HCM, nhấn mạnh doanh nghiệp trẻ cần một mô hình kinh doanh có năng lực cạnh tranh, cùng năng lực thực chất về quản trị, tài chính, công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế.
Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp chủ động nâng chất lượng sản phẩm, bảo đảm quy trình ổn định, minh bạch tài chính và đầu tư vào công nghệ phù hợp. Khi tập đoàn đa quốc gia tìm nhà cung ứng, họ cần đối tác giữ được chất lượng, sản lượng, giá cả và độ tin cậy; một bài thuyết trình tốt không thay thế được những năng lực này.
Việt Nam có cơ hội đón thêm FDI trong làn sóng AI, nhưng mục tiêu không nên là thắng cuộc đua bằng mọi giá. Muốn vốn ngoại tạo sức bật bền vững, cần tháo nút thắt điện, hạ tầng, thủ tục và nhân lực, đồng thời giúp doanh nghiệp trong nước đủ sức tham gia chuỗi giá trị. Khi đó, thành công của FDI mới được đo bằng năng lực ở lại sau mỗi dự án, chứ không chỉ bằng vốn đi vào.
