Thước đo không phải số biên bản, mà là giá trị tạo ra
Liên kết “3 nhà” là cách Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp phối hợp xác định nhu cầu, tổ chức nghiên cứu, thử nghiệm rồi đưa công nghệ vào sản xuất và đời sống. Mô hình này chỉ có ý nghĩa khi tri thức vượt khỏi phòng thí nghiệm để tạo ra sản phẩm, dịch vụ hoặc cải thiện hoạt động thực tế. Bởi vậy, thước đo của liên kết viện trường không nên dừng ở số nhiệm vụ hay thỏa thuận đã ký, mà phải là công nghệ được tiếp nhận, thương mại hóa và giá trị mới hình thành. Các mô hình hiệu quả đã xuất hiện, nhưng hành trình đưa nghiên cứu ra thị trường vẫn thường khựng lại giữa thử nghiệm và sản xuất. Nút thắt nằm ở cách đặt hàng, cơ chế tài chính, quản trị rủi ro và phân chia lợi ích. Nếu không xử lý đồng thời các vấn đề ấy, hợp tác doanh nghiệp với giới nghiên cứu dễ thành hoạt động hình thức hơn là một con đường tạo năng suất.
Những ví dụ cụ thể cho thấy khi có nhu cầu ứng dụng và đối tác cùng thử nghiệm, kết quả có thể đo đếm được: sau ba năm, quy trình của Đại học Huế cùng các cơ sở, doanh nghiệp tạo ra 775.000 con cá nâu giống và 5,55 tấn cá thương phẩm.
Doanh nghiệp cần đặt bài toán từ đầu
Một đề tài có thể đạt yêu cầu khoa học nhưng vẫn chưa sẵn sàng cho sản xuất. Thiết bị Mini-ROV do Viện Dầu khí Việt Nam, Vietsovpetro và Đại học Bách khoa Hà Nội phát triển đã được thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, bể và ngoài khơi, song còn phải hoàn thiện độ tin cậy, tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo trì và mô hình cung ứng. Trái lại, hợp tác giữa Viettel và Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho thấy lợi ích của việc doanh nghiệp tham gia xác định bài toán: ba nhiệm vụ về trí tuệ nhân tạo trong năm 2026 hoàn thành đúng tiến độ, đạt hoặc vượt chỉ tiêu và được ứng dụng trong hệ thống của tập đoàn. Bài học không phải doanh nghiệp quyết định thay nhà khoa học, mà nhu cầu sử dụng phải định hình nghiên cứu ngay từ đầu.
Viettel đề xuất quy trình “Doanh nghiệp đặt bài toán – Nhà nước đặt hàng – Viện, trường nghiên cứu – Doanh nghiệp ứng dụng”; doanh nghiệp nên tham gia từ khâu xác định vấn đề đến đánh giá kết quả. Cách làm này giúp nhiệm vụ bám sát nhu cầu, đồng thời buộc các bên thống nhất sớm về tiêu chí kỹ thuật, nơi tiếp nhận và điều kiện thử nghiệm.
Chính sách cần chia sẻ rủi ro, nối liền các chặng
Khoa học có rủi ro, nhưng cơ chế tài chính và đánh giá không thể xử lý rủi ro bằng cách né tránh. Đại học Huế kiến nghị chương trình tài trợ theo chuỗi, từ nghiên cứu ứng dụng đến sản xuất thử nghiệm và thương mại hóa, cùng cơ chế đồng tài trợ giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Nhiệm vụ cần có yêu cầu kỹ thuật rõ, địa chỉ ứng dụng và cam kết tiếp nhận; khi phát sinh rủi ro công nghệ, phải có mốc đánh giá, tiêu chí và phương án xử lý thống nhất. Nếu nguồn lực chỉ cấp cho từng đề tài rời rạc, khoảng trống giữa nguyên mẫu và sản phẩm sẽ tiếp tục do nhà nghiên cứu hoặc doanh nghiệp tự gánh. Nhà nước nên giữ vai trò kiến tạo cơ chế và đặt hàng theo nhu cầu xã hội, thay vì chỉ đếm đầu việc đã hoàn tất.
Ngày 23/10/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Văn phòng Chính phủ tổ chức hội nghị toàn quốc về liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp, nhằm bàn cách tháo gỡ điểm nghẽn và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Hội nghị dự kiến xác định nhiệm vụ, giải pháp và lộ trình để nghiên cứu gắn chặt hơn với nhu cầu sản xuất, kinh doanh và thị trường.
Hà Nội có thể biến mục tiêu năng suất thành phép thử thực chất
Hà Nội đã mời các cơ quan, địa phương, tổ chức và doanh nghiệp đề xuất hoặc đăng ký đặt hàng nhiệm vụ cải thiện năng suất, chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Hướng đi này đáng chú ý vì bắt đầu từ thực tiễn sản xuất: rà soát công nghệ, dây chuyền, thiết bị và quy trình; nhận diện hạn chế; rồi đặt mục tiêu cải tiến cụ thể. Nhiệm vụ còn cần gắn với quản trị chất lượng, công cụ nâng năng suất và chỉ số cho phép so sánh trước – sau. Như vậy, địa phương có thể đánh giá hiệu quả bằng thay đổi trong hoạt động sản xuất, chứ không chỉ bằng số dự án được phê duyệt. Đây cũng là cơ hội để viện trường và doanh nghiệp cùng xây dựng đề xuất có đầu ra rõ, người tiếp nhận cụ thể và kế hoạch ứng dụng khả thi.
Kết luận cần rút ra là mô hình “3 nhà” không thiếu ý tưởng hợp tác; điều còn thiếu là cơ chế nối các chặng và buộc mỗi bên cùng chịu trách nhiệm về kết quả. Doanh nghiệp phải nêu đúng nhu cầu, viện trường phải phát triển giải pháp có thể kiểm chứng, còn Nhà nước cần tài trợ và đánh giá theo mức độ ứng dụng. Khi đặt hàng, vốn, rủi ro và lợi ích được thống nhất từ đầu, đưa nghiên cứu ra thị trường sẽ bớt là khẩu hiệu và trở thành con đường nâng cao năng suất có thể đo lường.
