Chuỗi cung ứng công nghệ cao Việt Nam – Hà Lan: bước nhảy từ gia công lên đồng sáng tạo
Chuỗi cung ứng công nghệ cao Việt Nam – Hà Lan là mạng lưới hợp tác sản xuất – thiết kế – logistics giữa doanh nghiệp hai nước trong các lĩnh vực cơ khí chính xác, bán dẫn, điện tử, tự động hóa và công nghiệp hỗ trợ, nhằm chuyển vai trò của Việt Nam từ gia công, lắp ráp sang tham gia đồng thiết kế, chế tạo linh kiện và tích hợp hệ thống cho các tập đoàn công nghệ cao đang hoạt động tại châu Âu và toàn cầu. Đây không phải một bước đi nhỏ về thương mại, mà là nỗ lực chính sách có chủ đích để nâng cấp cấu trúc công nghiệp. Hà Lan mang vào bàn chơi năng lực chế tạo chính xác, bán dẫn và logistics thông minh; Việt Nam mang vào năng lực sản xuất đang mở rộng nhanh cùng lợi thế hiệp định thương mại và địa chính trị. Nếu tận dụng đúng, hợp tác Việt Nam Hà Lan có thể trở thành mô hình mẫu của cách một nền sản xuất mới nổi bước lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Vì sao “Kết nối với Đông Nam Á” là điểm kích hoạt cho doanh nghiệp hai nước?
Điểm nút quan trọng để biến ý tưởng chuỗi cung ứng công nghệ cao thành các thỏa thuận cụ thể chính là chuỗi hoạt động xúc tiến thương mại tại Hà Lan và Bỉ vào tháng 11, trong đó nổi bật là sự kiện “Kết nối với Đông Nam Á” do Cơ quan Phát triển Brabant (BOM) tổ chức ngày 19/11. Tại đây, doanh nghiệp Việt Nam cùng Singapore, Malaysia có sân khấu riêng để giới thiệu tiềm năng, đàm phán hợp tác với các đối tác công nghệ và logistics châu Âu. Trước đó, từ 14–22/11, Cục Xúc tiến thương mại sẽ dẫn đoàn giao dịch thương mại quy mô 15–20 doanh nghiệp thuộc cơ khí chính xác, điện tử, bán dẫn, tự động hóa, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao sang Brussels và Amsterdam. Quyết định hỗ trợ vé máy bay, chi phí quảng bá và tổ chức giao thương cho đoàn cho thấy Nhà nước không coi đây là chuyến đi giới thiệu sản phẩm kiểu cũ, mà là bước khởi động cho một chiến lược kết nối thương mại Đông Nam Á hướng sang hệ sinh thái công nghệ cao châu Âu.
Hai hệ sinh thái bổ trợ: cơ khí chính xác, bán dẫn, logistics gặp năng lực sản xuất đang lên
Cơ hội lớn xuất hiện khi hai nền công nghiệp có cấu trúc bổ trợ nhau gặp gỡ ở điểm chuyển dịch. Hà Lan hiện là một trong những trung tâm logistic thương mại và sản xuất công nghiệp công nghệ cao hàng đầu châu Âu, với thế mạnh về công nghiệp chính xác, bán dẫn, cơ khí công nghệ cao, tự động hóa, logistic thông minh và kinh tế tuần hoàn. Từ đây xuất hiện các tập đoàn như ASML, VDL Groep, Besi – những cái tên đang định hình ngành bán dẫn toàn cầu. Trong khi đó, Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất của nhiều tập đoàn đa quốc gia trong điện tử, cơ khí chính xác, thiết bị điện và công nghệ cao, nhưng giá trị gia tăng trong nước vẫn thấp khi doanh nghiệp chủ yếu làm gia công, lắp ráp và cung ứng linh kiện đơn giản. Theo ông Bùi Quang Hưng, chiến lược giai đoạn tới là ưu tiên ngành chế tạo giá trị gia tăng cao, tăng nội địa hóa và tham gia sâu chuỗi giá trị toàn cầu; hợp tác Việt Nam Hà Lan chính là đường tắt để đạt mục tiêu đó.
Đầu tư Hà Lan tại Việt Nam: tín hiệu thị trường cho chuỗi cung ứng công nghệ cao
Một lập luận quan trọng bảo vệ nhận định rằng chuỗi cung ứng công nghệ cao Việt Nam – Hà Lan không chỉ nằm trên giấy là việc các tập đoàn Hà Lan đã âm thầm dựng chân kiềng sản xuất tại Việt Nam. VDL ETG – thành viên VDL Groep – đã khánh thành nhà máy đầu tiên tại Quảng Ninh, cung cấp cấu kiện kim loại chuyên dụng cho ngành bán dẫn, hệ thống phân tích và năng lượng mặt trời. Besi xây dựng nhà máy tại Khu công nghệ cao TP.HCM từ năm 2023, khánh thành đầu 2024 và tiếp tục mở rộng với khoản đầu tư bổ sung đáng kể năm 2024 để sản xuất máy móc phục vụ thiết bị bán dẫn. Những dự án này cho thấy doanh nghiệp Hà Lan không chỉ muốn bán hàng vào Việt Nam, mà muốn biến Việt Nam thành mắt xích trong mạng lưới nhà cung cấp toàn cầu. Cộng với việc EVFTA đã tạo nền tảng thuận lợi thúc đẩy thương mại, đầu tư giữa Việt Nam và EU, doanh nghiệp Việt Nam châu Âu giờ được đặt vào vị thế có thể đi xa hơn trong các hợp đồng OEM và đồng phát triển sản phẩm.
Điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam bước vào cuộc chơi bán dẫn và logistics
Cơ hội là rõ, nhưng không tự động biến thành đơn hàng. Chuỗi cung ứng công nghệ cao đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải chấp nhận một cuộc nâng cấp toàn diện: từ văn hóa chất lượng, hệ thống đo lường đến năng lực thiết kế và tuân thủ chuẩn xanh. Ông Phạm Văn Quân đề xuất hai bên nghiên cứu chương trình phát triển nhà cung ứng, trong đó sẽ lựa chọn doanh nghiệp, đánh giá khoảng cách năng lực, tư vấn cải tiến, hỗ trợ chứng nhận, chế tạo mẫu, thử nghiệm và tiến tới đơn hàng thương mại, đo bằng số nhà cung ứng được công nhận và sản phẩm vào được chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, nhu cầu đào tạo kép, trao đổi kỹ sư, thực tập tại doanh nghiệp, kết nối phòng thí nghiệm, cơ sở đo lường và trung tâm đổi mới để hình thành mạng lưới hỗ trợ từ thiết kế đến chứng nhận sản phẩm là điều kiện tiên quyết. Nếu không dám đầu tư cho những nền tảng này, Việt Nam sẽ lại mắc kẹt ở tầng thấp của chuỗi giá trị, dù cửa hợp tác Việt Nam Hà Lan đang mở rộng hơn bao giờ hết.
