Tín hiệu mới cho chuỗi cung ứng công nghệ cao Việt Nam – Hà Lan
Chuỗi cung ứng công nghệ cao Việt Nam – Hà Lan là cấu trúc hợp tác công nghiệp dựa trên thế mạnh cơ khí chính xác, bán dẫn và logistics của Hà Lan kết hợp với năng lực sản xuất Việt Nam, hướng tới hình thành mạng lưới sản xuất, thiết kế và phân phối chung các sản phẩm công nghệ cao cho thị trường châu Âu và Đông Nam Á, đồng thời nâng cấp vị trí của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu. Điểm then chốt là: nếu bỏ lỡ cơ hội hiện nay, Việt Nam sẽ tiếp tục ở "chiếu dưới" của chuỗi giá trị, chỉ gia công những khâu đơn giản. Cục Xúc tiến thương mại đang cố tình tạo cú hích khi tổ chức Đoàn giao dịch thương mại tại Brussels và Amsterdam từ ngày 14 – 22/11 trong khuôn khổ chương trình xúc tiến thương mại Đông Nam Á tại Hà Lan và Bỉ. Việc gắn xúc tiến thương mại với câu chuyện chuỗi cung ứng công nghệ cao cho thấy mục tiêu không phải chỉ là bán thêm vài đơn hàng, mà là thiết kế lại vị thế hợp tác Việt Nam – Hà Lan.
Vì sao Hà Lan và Việt Nam "khớp" nhau trong công nghệ cao?
Điểm xuất phát của hợp tác Việt Nam – Hà Lan không phải là ý tưởng trừu tượng, mà là những lợi thế rất cụ thể. Hà Lan là một trong những trung tâm logistic thương mại và sản xuất công nghiệp công nghệ cao hàng đầu châu Âu, với thế mạnh cơ khí chính xác, bán dẫn, tự động hóa và logistic thông minh. Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất của nhiều tập đoàn đa quốc gia trong điện tử, cơ khí chính xác, thiết bị điện và công nghệ cao. Theo ông Bùi Quang Hưng, công nghiệp chế tạo là ngành nền tảng của kinh tế Việt Nam nhưng phần giá trị gia tăng trong nước còn thấp, doanh nghiệp chủ yếu mới tham gia gia công, lắp ráp và linh kiện đơn giản. Một câu nói đáng để trích lại là: “Do đó, việc tiếp cận thị trường Hà Lan không chỉ là cơ hội mở xuất khẩu mà còn là cơ hội để tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái sản xuất toàn cầu, nâng cao tiêu chuẩn sản xuất…”. Nói cách khác, hợp tác Việt Nam – Hà Lan là bậc thang để sản xuất Việt Nam bước ra khỏi vùng an toàn gia công.
Sự kiện “Kết nối với Đông Nam Á”: nơi doanh nghiệp đo sức cạnh tranh
Trong chương trình xúc tiến thương mại Đông Nam Á tại Hà Lan và Bỉ, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ tham dự sự kiện riêng biệt “Kết nối với Đông Nam Á” – một ngày làm việc nhưng có thể định hình cả chiến lược hợp tác. Quy mô đoàn từ 15 – 20 doanh nghiệp thuộc cơ khí chính xác, điện tử, bán dẫn, tự động hóa, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao, cho thấy Bộ Công Thương đặt trọng tâm rõ ràng vào chuỗi cung ứng công nghệ cao. Đoàn sẽ tham gia Hội nghị Quốc tế Công nghiệp Chính xác Hà Lan với sự hiện diện của các tên tuổi như ASML, TNO, TU Eindhoven, cùng chương trình kết nối giao thương giữa doanh nghiệp Việt và doanh nghiệp châu Âu. Bên lề, sự kiện “Kết nối với Đông Nam Á” do Cơ quan Phát triển Brabant tổ chức ngày 19/11 dành riêng cho đoàn Singapore, Malaysia và Việt Nam giới thiệu tiềm năng tới đối tác quốc tế. Đây không phải là hội chợ đi cho biết đó biết đây; đây là nơi doanh nghiệp Việt phải chứng minh mình đủ chuẩn để bước vào bàn thiết kế chuỗi cung ứng chung với Hà Lan.
Những mảnh ghép đã hình thành: từ nhà máy Hà Lan tại Việt Nam đến chương trình nhà cung ứng
Hợp tác Việt Nam – Hà Lan trong công nghệ cao không bắt đầu từ con số 0. Hà Lan là nơi bắt nguồn của những tập đoàn hàng đầu trong bán dẫn và cơ khí chính xác như ASML, VDL Groep, Besi. Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp Hà Lan đã mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam và phát triển mạng lưới nhà cung cấp trong nước. VDL ETG đã khánh thành nhà máy đầu tiên tại Quảng Ninh, cung cấp cấu kiện kim loại cho ngành bán dẫn và năng lượng mặt trời; Besi xây dựng nhà máy tại Khu công nghệ cao TP.HCM và nhanh chóng mở rộng dự án. Những dự án này cho thấy chuỗi cung ứng công nghệ cao giữa hai bên đã có “xương sống” tại Việt Nam. Vấn đề là làm sao để doanh nghiệp Việt không chỉ là nhà gia công cấp thấp mà trở thành mắt xích được công nhận. Ông Phạm Văn Quân gợi ý hai bên có thể nghiên cứu chương trình phát triển nhà cung ứng, từ lựa chọn doanh nghiệp, đánh giá khoảng cách năng lực, tư vấn cải tiến, hỗ trợ chứng nhận, chế tạo mẫu và thử nghiệm, tiến tới đơn hàng thương mại. Đó là lộ trình rất cụ thể để biến sự hiện diện của nhà máy Hà Lan thành khả năng nâng tầm sản xuất Việt Nam.
Cần tư duy mới: từ gia công sang đồng thiết kế chuỗi cung ứng
Nếu doanh nghiệp Việt chỉ coi chuyến đi và sự kiện “Kết nối với Đông Nam Á” là một đợt xúc tiến thương mại nữa, cơ hội sẽ bị lãng phí. Hội thảo Hợp tác Công nghiệp chế tạo Việt Nam – Hà Lan với chủ đề “Kết nối đổi mới sáng tạo, đầu tư và chuỗi cung ứng bền vững” đã đặt ra tư duy khác: hợp tác phải hướng tới cùng phát triển năng lực, từ gia công sang đồng thiết kế; từ giao dịch đơn lẻ sang hệ sinh thái; từ lợi thế chi phí sang độ chính xác, độ tin cậy và tính bền vững. Mô hình hợp lý là kết hợp năng lực thiết kế, hệ thống và thị trường châu Âu của Hà Lan với quy mô sản xuất và thị trường khu vực của Việt Nam. Hiệp định EVFTA cùng gần 20 FTA thế hệ mới là nền tảng pháp lý để cấu trúc chuỗi cung ứng công nghệ cao chung. Kết luận công bằng là: cơ hội đã đủ lớn, khung chính sách đã sẵn; thành công hay không sẽ tùy vào việc doanh nghiệp Việt có dám đặt mục tiêu cao hơn gia công, chủ động bước vào vai trò đồng thiết kế và đồng xây dựng chuỗi cung ứng bền vững với đối tác Hà Lan hay không.
