Xuất khẩu Việt Nam Canada: bức tranh tăng trưởng và ý nghĩa chiến lược
Xuất khẩu Việt Nam Canada là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà doanh nghiệp Việt Nam bán sang thị trường Canada trong một giai đoạn nhất định, đồng thời phản ánh mức độ gắn kết kinh tế song phương, cấu trúc mặt hàng xuất khẩu chính, và khả năng tận dụng các hiệp định thương mại tự do để mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, cũng như tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Trong 8 tháng đầu năm, thương mại Việt Nam Canada đang ở giai đoạn tăng tốc rõ rệt, không chỉ về quy mô mà cả về chất lượng hợp tác. Kim ngạch xuất nhập khẩu hai chiều đạt 6,91 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất khẩu gần 5,9 tỷ USD hàng hóa sang Canada và nhập khẩu hơn 1 tỷ USD, mức tăng trưởng hai con số so với cùng kỳ cho thấy quan hệ kinh tế này đã vượt khỏi khuôn khổ một thị trường ngách và trở thành trụ cột trong chiến lược đa dạng hóa đối tác của Việt Nam.
Mặt hàng xuất khẩu chính: điện tử, máy móc và dệt may nắm vai trò dẫn dắt
Điểm nổi bật nhất trong kim ngạch xuất khẩu Việt Nam Canada là sự chuyển dịch rõ rệt sang nhóm hàng công nghiệp chế tạo và điện tử, thay vì phụ thuộc vào các mặt hàng truyền thống. Máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác cùng với máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện là hai nhóm dẫn đầu, mỗi nhóm đạt trên 850 triệu USD trong 8 tháng, với mức tăng xấp xỉ 50% so với cùng kỳ. Đây không chỉ là con số ấn tượng, mà còn là tín hiệu cho thấy doanh nghiệp Việt đã bắt đầu khẳng định năng lực sản xuất công nghệ cao trên thị trường Bắc Mỹ. Dệt may vẫn là một trong ba mặt hàng xuất khẩu chính, đạt trên 800 triệu USD, tuy tăng trưởng đã chậm lại và thậm chí giảm nhẹ. Theo đó, cơ cấu mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Canada đang dịch chuyển từ lao động giản đơn sang hàm lượng kỹ thuật cao hơn – xu hướng tích cực nếu Việt Nam muốn nâng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thương mại hai chiều: từ bổ trợ hàng hóa đến bổ trợ cấu trúc kinh tế
Nhiều người thường nhìn xuất khẩu Việt Nam Canada từ góc độ một chiều, nhưng kim ngạch nhập khẩu hơn 1 tỷ USD lại kể câu chuyện khác: hai nền kinh tế đang bổ trợ cho nhau hơn là cạnh tranh trực diện. Canada cung cấp cho Việt Nam các mặt hàng nông sản đầu vào như lúa mì, đậu tương, thức ăn gia súc, cùng với phân bón, thủy sản, quặng khoáng sản và kim loại – những yếu tố đầu vào quan trọng cho sản xuất và chế biến trong nước. Ngược lại, Việt Nam cung ứng sản phẩm công nghiệp chế tạo, dệt may, giày dép, gỗ, thủy sản và nhiều loại nông sản có giá trị gia tăng cao. Sự bổ trợ này tạo ra một cấu trúc thương mại lành mạnh: Canada hỗ trợ Việt Nam về nguồn lực và nguyên liệu, trong khi Việt Nam cung cấp sản phẩm hoàn thiện và trung gian. Một câu nói đáng trích là: “Kết quả này phản ánh tính bổ trợ ngày càng cao giữa hai nền kinh tế cũng như hiệu quả của các nỗ lực thúc đẩy hợp tác thương mại và đầu tư giữa hai nước”.
Cơ hội hợp tác công nghiệp: từ thép xanh đến sản phẩm điện tử
Nếu chỉ tập trung vào kim ngạch xuất khẩu 2026, chúng ta sẽ bỏ lỡ phần quan trọng nhất: động lực dài hạn của thương mại Việt Nam Canada nằm ở hợp tác công nghiệp. Canada đang trong quá trình tái cơ cấu mạng lưới sản xuất và tìm kiếm đối tác tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, trong khi Việt Nam đã trở thành trung tâm sản xuất chế tạo, gia công cơ khí chính xác và lắp ráp vi điện tử năng động hàng đầu khu vực. TS. Trần Thu Quỳnh nhấn mạnh sự kết hợp này mở ra không gian để hai bên không chỉ mua bán, gia công, mà còn cùng đầu tư, phát triển sản phẩm và chuyển giao công nghệ, qua đó nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đặc biệt, thế mạnh luyện kim và thép chất lượng cao, thép xanh của Canada là mảnh ghép mà Việt Nam còn thiếu; hợp tác sâu trong công nghệ tinh luyện, nghiên cứu vật liệu kim loại tiên tiến và đào tạo nhân lực kỹ thuật có thể đưa doanh nghiệp Việt lên nấc thang mới về công nghệ.
Chiến lược cho doanh nghiệp Việt: đi xa hơn thương mại, hướng tới đồng phát triển
Từ bức tranh thương mại Việt Nam Canada, điều đáng bàn không phải là con số kim ngạch tăng bao nhiêu phần trăm, mà là cách doanh nghiệp Việt Nam tận dụng giai đoạn tăng trưởng này để tái định vị vai trò của mình. Với các mặt hàng xuất khẩu chính đã xác lập được chỗ đứng, từ điện tử, máy móc, dệt may, giày dép đến gỗ và thủy sản, doanh nghiệp Việt cần chuyển từ chiến lược “bán hàng” sang “đồng phát triển sản phẩm” cùng đối tác Canada. CPTPP và cơ chế Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế đã đặt sẵn khung pháp lý; phần còn lại là ý chí và năng lực của cộng đồng doanh nghiệp. Cơ hội nằm ở việc tham gia chuỗi cung ứng thép xanh, vật liệu mới, điện tử, nông sản chế biến; thách thức nằm ở chuẩn môi trường, lao động và sản phẩm xanh ngày càng khắt khe. Nếu coi Canada là cửa ngõ cho tham vọng toàn cầu, doanh nghiệp Việt buộc phải nâng chuẩn công nghệ, quản trị và phát triển bền vững, thay vì hài lòng với vai trò “xưởng gia công giá rẻ”.
