Một chuyến công du mang tính định hình lại quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ
Chuyến công du Mỹ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là chuyến công tác chính thức đầu tiên của người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam tới Liên Hợp Quốc, Hoa Kỳ và Canada sau Đại hội XIV và bầu cử Quốc hội khóa XVI, với mục tiêu vừa tham dự Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81, vừa thúc đẩy các hoạt động song phương, nhằm làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Hoa Kỳ trên nền tảng hợp tác thực chất, hiệu quả và lâu dài.
Điểm mấu chốt là: Tô Lâm công du Mỹ không chỉ để ghi dấu một sự kiện ngoại giao, mà để gửi đi tín hiệu chính trị rõ ràng rằng Việt Nam coi Hoa Kỳ là một trụ cột quan trọng trong chiến lược đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa. Đây là phép thử cho sức sống của khuôn khổ Đối tác chiến lược Việt Nam Mỹ, vốn được nâng cấp vào tháng 9/2023 và giờ cần được “cụ thể hóa” bằng các cam kết, dự án, chương trình hợp tác cụ thể thay vì những tuyên bố chung mang tính biểu tượng.
Vì sao Việt Nam chọn thời điểm này để làm sâu sắc Đối tác chiến lược Việt Nam Mỹ?
Tô Lâm công du Mỹ diễn ra sau hơn 30 năm kể từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ, khi quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ đã được nâng lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình, hợp tác, phát triển bền vững. Đây không phải sự trùng hợp, mà là lựa chọn có tính tính toán chiến lược: Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới sau Đại hội XIV, cần thêm không gian và động lực tăng trưởng; trong khi phía Mỹ đang chuẩn bị cho bầu cử giữa nhiệm kỳ, lịch trình ngoại giao dày đặc, nhưng vẫn coi Việt Nam là đối tác chiến lược cần trao đổi trực tiếp về các vấn đề quốc tế.
Theo một phát biểu đã được công bố, “phía Hoa Kỳ nhất quán khẳng định cam kết ủng hộ một nước Việt Nam mạnh, độc lập, tự cường và thịnh vượng”. Đây là nền tảng chính trị quan trọng để Hà Nội yên tâm mở rộng hợp tác song phương, đồng thời là thông điệp rằng quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ có thể phát triển mà vẫn tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và thể chế chính trị của mỗi bên.
Hợp tác thực chất: Động lực mới của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện
Không phải nghiễm nhiên mà nhiều nhà quan sát nhấn mạnh: hợp tác thực chất là động lực chính của quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Hoa Kỳ. Từ thương mại, đầu tư đến quốc phòng – an ninh, khắc phục hậu quả chiến tranh, giáo dục – đào tạo và giao lưu nhân dân, hai nước đã xây dựng nền tảng hợp tác ngày càng vững chắc, dựa trên tôn trọng Hiến chương Liên Hợp Quốc, luật pháp quốc tế và thể chế chính trị của nhau.
Hợp tác song phương được triển khai dày đặc qua các cuộc tiếp xúc cấp cao, đối thoại thường niên về chính trị – an ninh – quốc phòng, đối thoại an ninh và thực thi pháp luật, đối thoại chính sách quốc phòng,… giúp xử lý khác biệt trên tinh thần cởi mở và xây dựng. Chính những đường dây hợp tác cụ thể này biến Đối tác chiến lược Việt Nam Mỹ từ một khái niệm ngoại giao thành mạng lưới liên kết sống động, tạo ra lợi ích hữu hình cho cả hai phía, từ khắc phục hậu quả chiến tranh đến tăng cường năng lực quốc phòng phòng thủ.
Mở rộng không gian hợp tác sang các lĩnh vực định hình tương lai
Điểm đáng chú ý nhất của chuyến công du lần này là thông điệp chủ động mở rộng không gian hợp tác trong những lĩnh vực mang tính định hình tương lai: khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi năng lượng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhu cầu phát triển của Việt Nam và thế mạnh của Hoa Kỳ bổ sung cho nhau: Việt Nam mạnh về công nghiệp chế biến, hàng tiêu dùng, điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ, nông thủy sản; Mỹ mạnh về công nghệ, máy móc, thiết bị, năng lượng, hàng không, nông sản và nguyên liệu đầu vào.
Theo một đánh giá đã được nêu, kim ngạch thương mại song phương đã đạt 118 tỷ USD, tăng hơn 23% so với cùng kỳ. Đây là minh chứng rõ cho tiềm năng tăng trưởng nếu hai bên tiếp tục cụ thể hóa các chương trình hợp tác về kinh tế, thương mại, đầu tư và các ngành công nghệ cao. Việc Tô Lâm công du Mỹ, gặp lãnh đạo chính quyền, Quốc hội, doanh nghiệp, tập đoàn công nghệ, tổ chức khắc phục hậu quả chiến tranh… không chỉ là nghi thức, mà là nỗ lực “điền vào chỗ trống” bằng những thỏa thuận và dự án cụ thể.
Người dân được lợi gì từ một Đối tác chiến lược toàn diện thực chất?
Quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ nếu chỉ dừng ở các tuyên bố chính trị sẽ khó bền vững; nó trở nên có ý nghĩa với người dân khi tạo ra cơ hội học tập, việc làm, thu nhập và môi trường sống an toàn hơn. Giao lưu văn hóa và nhân dân giữa hai nước đã phát triển mạnh mẽ, thể hiện qua số lượng du học sinh, khách du lịch tăng, tạo cầu nối hiểu biết sâu sắc hơn giữa nhân dân hai nước. Đây là chiều sâu xã hội của Đối tác chiến lược Việt Nam Mỹ, giúp giảm định kiến lịch sử và xây dựng lòng tin lâu dài.
Về kinh tế, khi doanh nghiệp Mỹ quan tâm, mở rộng đầu tư vào công nghệ, kho vận, năng lượng, trong khi doanh nghiệp Việt Nam vươn sang thị trường Mỹ, người lao động hai bên đều có thêm lựa chọn việc làm và tiếp cận công nghệ mới. Việt Nam coi khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; nếu hợp tác song phương được triển khai nghiêm túc, lợi ích này sẽ đi thẳng tới doanh nghiệp và người lao động. Đó là lý do việc tiếp tục cụ thể hóa nội dung hợp tác được coi là con đường duy nhất để Đối tác Chiến lược Toàn diện phát triển ổn định, bền vững và cùng có lợi.
