Nguồn cung trở lại, nhưng thị trường chưa thể thở phào
Cước vận tải dầu là chi phí đưa dầu thô bằng tàu biển từ nơi khai thác đến nhà máy lọc dầu hoặc thị trường tiêu thụ, và khi khoản phí này tăng mạnh, dầu sẵn có không đồng nghĩa với dầu dễ mua hay dễ giao. Đây là lý do nguồn cung phục hồi vẫn chưa đủ kéo giá dầu thế giới xuống: thị trường đang định giá cả rủi ro gián đoạn trong tương lai, không chỉ lượng dầu đang lưu thông hôm nay. Theo Kpler, xuất khẩu dầu thô từ vùng Vịnh đạt trung bình 24,6 triệu thùng mỗi ngày trong tuần kết thúc ngày 18/10, cao hơn mức bình quân trước chiến tranh Mỹ - Iran. Dù vậy, Brent vẫn ở mức cao nhất kể từ tháng 4, tăng hơn 60% so với trước chiến tranh; trong phiên 30/10, hợp đồng giao tháng 12 có lúc vượt 117 USD/thùng. Khoảng cách giữa dòng chảy thực tế và nỗi lo tương lai cho thấy thị trường chưa tin sự phục hồi này sẽ bền vững.
Cước cao làm đảo lộn các tuyến mua bán
Xung đột khiến vận chuyển dầu biển kém hiệu quả, làm giảm số tàu sẵn có và đẩy phí bảo hiểm cùng chi phí hậu cần lên cao. Cước chở dầu từ Vịnh Mexico của Mỹ sang châu Á từng tăng gấp 10 lần, khiến lợi thế kinh tế của tuyến xuất khẩu này gần như biến mất. Không cần giá dầu tại mỏ tăng, riêng khoản đưa dầu đến nơi tiêu thụ đã đủ làm các giao dịch kém hấp dẫn. Phản ứng của bên mua đã rõ: các nhà máy lọc dầu châu Á hạn chế đặt dầu Mỹ giao trong tháng 11. Từ đầu tháng 10, lượng đặt mua giảm khoảng 50% so với tháng 9, còn khoảng 25 triệu thùng. Nếu xu hướng kéo dài trong phần còn lại của chu kỳ giao dịch, lượng dầu Mỹ đến châu Á trong tháng 11 có thể thấp nhất trong bảy năm. Đây không chỉ là câu chuyện cước tàu; việc đổi nguồn mua và thay đổi tuyến vận chuyển khiến thị trường dầu toàn cầu thêm xáo trộn, còn người tiêu dùng có thể đối mặt với giá nhiên liệu và hàng hóa nhạy cảm với năng lượng cao hơn.
Các tuyến tránh rủi ro có cái giá riêng
Do nguy cơ tàu bị tấn công tại eo biển Hormuz, các hãng vận tải tăng chuyển dầu từ tàu này sang tàu khác ngoài khơi Oman và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất. Tàu đưa dầu qua eo biển rồi sang mạn cho tàu chờ ngoài vùng nguy hiểm, giúp rút ngắn thời gian và quãng đường mỗi tàu phải ở khu vực rủi ro. Các nhà sản xuất cũng dùng thêm đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia và tuyến Habshan - Fujairah của UAE để tránh Hormuz. Những biện pháp này giữ dầu lưu thông, nhưng không thể xóa chi phí và bất an. Đến tháng 9, khoảng 40% dầu xuất khẩu từ vùng Vịnh đi theo các tuyến tránh Hormuz, tăng từ 17% trước chiến tranh. Sự thích nghi giúp hạn chế nguy cơ tắc nghẽn toàn diện, song không phải nguồn cung rẻ hay hoàn toàn an toàn. Vì vậy, số thùng dầu xuất khẩu phục hồi chưa thể được xem là tín hiệu đủ mạnh để thị trường hạ giá.
Rủi ro xung đột vẫn lấn át tín hiệu hạ nhiệt
Giá dầu phản ánh nỗi lo về những gì có thể xảy ra tiếp theo: chiến sự Mỹ - Iran leo thang, dự trữ dầu suy giảm và vận chuyển ngày càng tốn kém. Theo số liệu IEA được chiến lược gia Pavel Molchanov dẫn lại, sản lượng dầu tháng 9 của các thành viên OPEC tại vùng Vịnh đạt 15,8 triệu thùng mỗi ngày, tương đương 75% mức trước chiến tranh. Con số này cho thấy phục hồi còn chưa đồng đều, ngay cả khi xuất khẩu khu vực đã vượt mức bình quân trước chiến sự. Ngắn hạn, nếu lượng đặt mua dầu Mỹ tiếp tục yếu, dòng hàng sang châu Á trong tháng 11 có thể chạm mức thấp nhất bảy năm. Xa hơn, khi chưa có triển vọng chấm dứt lâu dài xung đột, giá khó sớm trở lại bình thường. Ngay cả một thỏa thuận chính trị cũng không lập tức khôi phục thị trường: còn phải rà phá thủy lôi, đưa thủy thủ trở lại và khởi động lại các mỏ ngừng hoạt động. Kết luận là nguồn cung phục hồi có tác dụng, nhưng chưa đủ thắng được rủi ro an ninh và chi phí vận tải; chừng nào hai yếu tố đó còn hiện hữu, giá dầu thế giới vẫn chịu sức ép tăng.
