Hạng mục AI trong Make in Vietnam: bước ngoặt mang tính tuyên ngôn
Giải thưởng Sản phẩm công nghệ số Make in Vietnam là sân chơi do Bộ Khoa học và Công nghệ phát động nhằm tìm kiếm, tôn vinh các sản phẩm do người Việt nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo và sản xuất trong nước, đồng thời giải quyết bài toán thực tiễn, hỗ trợ chuyển đổi số và đưa thương hiệu công nghệ Việt tiếp cận thị trường quốc tế. Lần đầu tiên, giải thưởng này có hạng mục riêng cho sản phẩm trí tuệ nhân tạo, đánh dấu sự dịch chuyển rõ rệt từ tư duy “có AI cũng được” sang “AI là trung tâm giá trị”. Ngày 28/8, tại họp báo thường kỳ, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố Giải thưởng Sản phẩm công nghệ số Make in Vietnam năm 2026 với 8 hạng mục, trong đó có “Sản phẩm trí tuệ nhân tạo xuất sắc”. Đây không chỉ là một điểm mới kỹ thuật trong thể lệ, mà là tuyên ngôn chính sách: AI đã trở thành trụ cột chiến lược của hệ sinh thái công nghệ số Việt Nam. Sau 6 năm, hơn 1.000 sản phẩm đã tham gia và 299 sản phẩm được vinh danh. Việc thêm hạng mục AI ở mùa thứ bảy cho thấy hệ sinh thái đang đủ độ chín để bước sang giai đoạn cạnh tranh về trí tuệ, mô hình và dữ liệu – không còn dừng ở các ứng dụng số cơ bản.
AI thành hạng mục độc lập: vì sao là thời điểm “phải làm”?
Quyết định bổ sung hạng mục giải thưởng AI Việt Nam không phải là động thái mang tính hình thức. Nó bám sát chủ trương ưu tiên phát triển, làm chủ công nghệ trí tuệ nhân tạo, trong bối cảnh AI đang lan tỏa nhanh tới sản xuất, tài chính, giáo dục, y tế, logistics và dịch vụ. Điểm quan trọng là hạng mục này chỉ dành cho sản phẩm trí tuệ nhân tạo trong đó AI đóng vai trò công nghệ cốt lõi, quyết định trực tiếp đến chức năng và giá trị, chứ không phải “thêm tính năng AI cho có”. Như vậy, cuộc chơi sẽ sàng lọc các dự án thực sự nghiêm túc về kỹ thuật, mô hình và dữ liệu. Theo cơ quan quản lý, Việt Nam đã xuất hiện những doanh nghiệp đủ năng lực xây dựng mô hình, thuật toán và dữ liệu tiếng Việt riêng. Nếu không tạo ra sân chơi tương xứng, các nỗ lực này dễ bị phân mảnh, thiếu cơ chế ghi nhận và khó thu hút đầu tư. Hạng mục AI độc lập chính là lời khẳng định rằng thành tựu AI nội địa xứng đáng được nhìn nhận, đánh giá và cạnh tranh trên một bảng xếp hạng riêng.
Cơ hội cụ thể cho startup: từ sân chơi đến thị trường
Make in Vietnam 2026 vẫn giữ cấu trúc 5 hạng mục theo lĩnh vực kinh tế – xã hội (công nghiệp và xây dựng; nông nghiệp, tài nguyên và môi trường; giao thông, bưu chính, logistics; giáo dục, y tế, văn hóa, xã hội; tài chính, ngân hàng, thương mại, dịch vụ), bên cạnh hạng mục sản phẩm công nghệ số xuất sắc cho thị trường nước ngoài, sản phẩm trí tuệ nhân tạo xuất sắc và sản phẩm công nghệ số tiềm năng xuất sắc. Mỗi hạng mục có 1 giải Vàng, 1 giải Bạc, 1 giải Đồng và Top 10, tạo ra nhiều “slot” ghi nhận cho doanh nghiệp. Với startup, giá trị không nằm ở chiếc cúp, mà ở hệ hiệu ứng kéo theo: cơ hội xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư, mở rộng thị trường trong và ngoài nước và được truyền thông như sản phẩm tiêu biểu phục vụ chuyển đổi số quốc gia. Nhiều sản phẩm từng đạt giải đã được ứng dụng rộng rãi, góp phần phát triển kinh tế số và xã hội số. Nếu startup AI Việt Nam biết tận dụng, hạng mục mới này là tấm vé bước vào bàn đàm phán với doanh nghiệp lớn, quỹ đầu tư, thậm chí đối tác quốc tế – trong tư thế là sản phẩm đã được hệ thống quốc gia thừa nhận.
Tác động tới hệ sinh thái AI: cú hích nhưng không phải “thuốc tiên”
Cơ quan tổ chức nói rõ: việc tập trung vào trí tuệ nhân tạo nhằm khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam phát triển sản phẩm trí tuệ nhân tạo có giá trị gia tăng cao, thúc đẩy hệ sinh thái AI, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh. Về mặt chính sách, đây là tín hiệu tích cực: nhà nước sẵn sàng đặt AI ngang hàng với các lĩnh vực kinh tế – xã hội lớn, thay vì coi đó là “phần bổ sung” của chuyển đổi số. Tuy vậy, giải thưởng Make in Vietnam 2026 không phải “thuốc tiên” cho mọi vấn đề của hệ sinh thái khởi nghiệp AI. Nếu không đi cùng cơ chế dữ liệu mở, sandbox pháp lý, ưu đãi thử nghiệm và chương trình đặt hàng công, startup vẫn có thể thắng giải nhưng khó mở rộng ở quy mô quốc gia. Giải thưởng tạo được động lực, nhưng hệ sinh thái cần thêm khung hỗ trợ để chuyển động lực thành doanh thu và năng lực cạnh tranh lâu dài. Điều đáng mừng là sau 6 năm, cuộc chơi đã đủ đông và đa dạng sản phẩm để hạng mục AI không bị “trống giải”. Câu hỏi giờ đây là liệu chúng ta có biến những sản phẩm trí tuệ nhân tạo xuất sắc thành chuẩn mực mới trong vận hành doanh nghiệp, dịch vụ công và đời sống hàng ngày hay không.
Startup AI Việt cần làm gì trước thời hạn nộp hồ sơ?
Ban tổ chức bắt đầu tiếp nhận hồ sơ tham dự từ ngày 28/8/2026 đến hết 15/10/2026 qua cổng trực tuyến giaithuongmakeinvietnam.mst.gov.vn. Lễ công bố và trao giải dự kiến diễn ra tháng 11 hoặc 12 trong khuôn khổ Diễn đàn quốc gia về phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam. Nghĩa là startup AI có vài tháng để chuẩn bị kỹ lưỡng. Thay vì chỉ tập trung “trang điểm” sản phẩm cho cuộc thi, doanh nghiệp nên coi đây là dịp rà soát toàn bộ giá trị: AI có thực sự là công nghệ cốt lõi? Mô hình, thuật toán, dữ liệu tiếng Việt có điểm gì khác biệt? Bài toán thực tiễn nào được giải tốt hơn nhờ AI chứ không phải nhờ quy trình thủ công? Cơ hội lớn nhất của hạng mục giải thưởng AI Việt Nam là buộc startup bước ra khỏi vùng an toàn “gắn nhãn AI” và đối diện với chuẩn mực đánh giá nghiêm túc. Ai coi đây là cuộc thi thương hiệu, sẽ bỏ lỡ; ai coi đây là bước đệm để đi xa hơn trong hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo Việt Nam, sẽ tìm thấy giá trị dài hạn.
