Hạng mục AI mới: tín hiệu chiến lược từ chính sách tới thị trường
Giải thưởng Make in Vietnam là giải thưởng thường niên tôn vinh các sản phẩm công nghệ số do người Việt nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo và sản xuất tại Việt Nam, giải bài toán của Việt Nam, đồng thời hỗ trợ mở rộng thị trường trong nước và quốc tế cho doanh nghiệp công nghệ số. Đây không chỉ là một cuộc thi, mà là công cụ chính sách nhằm kết nối trí tuệ Việt với nhu cầu phát triển kinh tế số quốc gia. Năm nay, quyết định mở hẳn một hạng mục trí tuệ nhân tạo riêng cho thấy Nhà nước đang gửi một thông điệp rất rõ: AI không còn là “phụ trợ” cho chuyển đổi số, mà là một trụ cột chiến lược cần được đo riêng, so riêng và vinh danh riêng.
Ngày 28/8, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố và phát động Giải thưởng “Sản phẩm công nghệ số Make in Vietnam” năm 2026, năm thứ bảy giải được tổ chức. Giải gồm 8 hạng mục, trong đó 5 hạng mục theo ngành ứng dụng và 3 hạng mục mở, bao gồm “Sản phẩm trí tuệ nhân tạo xuất sắc” – điểm mới mang tính bước ngoặt. Theo ông Nguyễn Khắc Lịch, việc bổ sung hạng mục AI nhằm bám sát chủ trương ưu tiên phát triển, làm chủ công nghệ AI của Chính phủ, thay vì chỉ dừng ở mức khuyến khích chung. Nói cách khác, chính sách đã chuyển từ “nhắc tới AI” sang “đặt AI vào trung tâm đánh giá và tôn vinh”.
Vì sao AI được ưu ái? Từ chủ trương của Nhà nước tới nhu cầu doanh nghiệp
Từ năm 2020, giải thưởng Make in Vietnam được tổ chức hằng năm nhằm cụ thể hóa Chỉ thị số 01 của Thủ tướng về phát triển doanh nghiệp công nghệ số trong nước. Sáu mùa giải đầu đã thu hút gần 1.500 sản phẩm đăng ký và vinh danh 299 sản phẩm xuất sắc, nhiều giải pháp đã được ứng dụng rộng rãi cho chuyển đổi số quốc gia và thậm chí xuất khẩu. Việc bổ sung hạng mục trí tuệ nhân tạo vì thế không phải động tác hình thức, mà là bước điều chỉnh để chính sách thưởng – phạt theo kịp thực tế công nghệ, nơi AI đang trở thành công nghệ lan tỏa nhanh và sâu tới mọi ngành, tạo động lực tăng trưởng mới.
Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Việt Nam đã có doanh nghiệp đủ năng lực xây dựng mô hình, thuật toán và dữ liệu tiếng Việt của riêng mình và cần một sân chơi tương xứng”. Khi năng lực AI nội địa đã vượt khỏi mức “ứng dụng sẵn có”, việc thiếu một cơ chế vinh danh và đo lường riêng cho sản phẩm AI Việt Nam sẽ khiến các doanh nghiệp tiên phong khó tạo lợi thế cạnh tranh. Bằng cách dành hẳn hạng mục trí tuệ nhân tạo, giải thưởng Make in Vietnam gửi tín hiệu: ai dám đầu tư sâu vào công nghệ lõi, đặc biệt là mô hình, thuật toán và dữ liệu, sẽ có cơ hội được nhìn nhận và định vị khác biệt trên thị trường.
Sân chơi mới cho sản phẩm AI Việt Nam: công bằng hơn, cạnh tranh hơn
Điểm đáng chú ý nhất là: lần đầu tiên giải thưởng Make in Vietnam có hạng mục riêng dành cho “Sản phẩm trí tuệ nhân tạo xuất sắc”. Trước đây, sản phẩm AI thường phải “chen chỗ” trong các nhóm công nghệ số theo ngành, khiến tiêu chí đánh giá dễ bị loãng và khó so sánh công bằng giữa những giải pháp thuần AI và những hệ thống phần mềm truyền thống. Hạng mục trí tuệ nhân tạo mới tạo ra một thước đo riêng, nơi giá trị được đánh giá trên chiều sâu công nghệ và mức độ thông minh của hệ thống, thay vì chỉ số hóa theo số lượng tính năng.
Theo ban tổ chức, mục tiêu của hạng mục này là khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam phát triển các sản phẩm AI có giá trị gia tăng cao, thúc đẩy hệ sinh thái AI, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh. Nói thẳng, đây là “bệ phóng” tiếp theo sau những gì giải thưởng đã làm được cho doanh nghiệp công nghệ số – vốn đã được xem là “bảo chứng uy tín, bệ phóng thị trường”. Khi AI có một “đường đua” riêng, các startup và doanh nghiệp công nghệ Việt có thể tập trung phát triển giải pháp AI cạnh tranh, thay vì chỉ làm thêm tính năng AI để trang trí cho sản phẩm số.
Tác động dài hạn tới hệ sinh thái startup và chính sách hỗ trợ AI
Giải thưởng Make in Vietnam vốn đã là kênh xúc tiến thương mại, đầu tư và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp công nghệ số; nay với hạng mục AI, kênh này trở thành công cụ lọc và “gắn nhãn chất lượng” cho những sản phẩm AI Việt Nam đủ tầm. Với mỗi hạng mục đều có Giải Vàng, Bạc, Đồng và Top 10, các doanh nghiệp AI – đặc biệt là startup – sẽ có thêm điểm tựa truyền thông, bán hàng và gọi vốn, khi thành tích tại giải thưởng này được thị trường coi là tín hiệu tin cậy.
Ban tổ chức bắt đầu nhận hồ sơ từ 28/8/2026 đến hết 15/10/2026, lễ công bố và trao giải dự kiến diễn ra trong tháng 12/2026. Về mặt chính sách, khung thời gian rõ ràng cho phép các doanh nghiệp công nghệ Việt chuẩn bị chiến lược sản phẩm, thử nghiệm và hoàn thiện giải pháp trước khi “trình làng”. Quan trọng hơn, hạng mục trí tuệ nhân tạo mới cho thấy Bộ Khoa học và Công nghệ không chỉ phát động một cuộc thi, mà đang thiết kế một công cụ định hình thị trường AI: thưởng cho sáng tạo, phơi bày khoảng trống, và dần dần tạo áp lực để các địa phương, cơ quan, doanh nghiệp cùng ưu tiên sử dụng sản phẩm AI trong nước.
Kết luận: AI muốn lớn phải có sân chơi xứng tầm
Sau sáu mùa, giải thưởng Make in Vietnam đã chứng minh sức hút với hơn một nghìn sản phẩm dự thi và 299 sản phẩm được vinh danh. Việc mở hạng mục trí tuệ nhân tạo lần đầu tiên không chỉ là “thêm một giải”, mà là bước đi chiến lược đặt AI vào trung tâm của chính sách công nghệ số. Khi Nhà nước đã tạo ra một sân chơi tương xứng, phần còn lại thuộc về doanh nghiệp công nghệ Việt: hoặc coi đây là cơ hội để bước vào cuộc đua AI nghiêm túc, hoặc chấp nhận đi sau và đứng ngoài câu chuyện làm chủ công nghệ.
Với hệ sinh thái startup AI, hạng mục mới của giải thưởng Make in Vietnam là lời mời gọi tham gia một “bài kiểm tra” mang tính quốc gia – nơi mỗi sản phẩm AI Việt Nam được đánh giá không chỉ trên ý tưởng, mà trên khả năng giải bài toán thực tế và tạo lợi thế cạnh tranh cho nền kinh tế. Ở thời điểm AI đang được ưu tiên phát triển và làm chủ ở tầm quốc gia, ai dám đặt cược dài hạn vào công nghệ lõi sẽ có cơ hội sớm trở thành gương mặt đại diện mới của trí tuệ Việt trên bản đồ AI thế giới.
