Hạng mục sản phẩm AI: thông điệp chính trị công nghệ rõ ràng
Giải thưởng Sản phẩm công nghệ số Make in Vietnam với hạng mục riêng cho sản phẩm trí tuệ nhân tạo xuất sắc là một cơ chế tôn vinh và tuyển chọn các giải pháp AI do người Việt nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo và sản xuất trong nước, nhằm giải quyết bài toán Việt Nam, đồng thời khẳng định năng lực làm chủ công nghệ trí tuệ nhân tạo của hệ sinh thái công nghệ số Việt Nam. Ngày 28/8, Bộ Khoa học và Công nghệ chính thức phát động Giải thưởng Sản phẩm công nghệ số Make in Vietnam năm 2026 tại cuộc họp báo định kỳ. Sau 6 mùa tổ chức từ 2020, giải thưởng đã thu hút gần 1.500 sản phẩm dự thi và vinh danh 299 sản phẩm xuất sắc, trở thành “sự bảo chứng uy tín, là bệ phóng thị trường cho các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam” theo ông Nguyễn Khắc Lịch. Việc lần đầu bổ sung hạng mục sản phẩm AI không phải động tác kỹ thuật, mà là tuyên bố chính trị – công nghệ: Việt Nam muốn đi vào cuộc chơi trí tuệ nhân tạo bằng chính sản phẩm Make in Vietnam.
Vì sao cần một sân chơi tương xứng cho doanh nghiệp AI Việt?
Điểm đáng chú ý nhất của mùa giải năm nay là hạng mục “Sản phẩm trí tuệ nhân tạo (AI) xuất sắc” được tách riêng khỏi các nhóm ứng dụng khác. Theo ông Nguyễn Khắc Lịch, Việt Nam đã có doanh nghiệp đủ năng lực xây dựng mô hình, thuật toán và dữ liệu tiếng Việt của riêng mình nên cần một sân chơi tương xứng. Nói thẳng, nếu vẫn xếp sản phẩm AI chung cùng các giải pháp số khác, doanh nghiệp AI Việt khó có cơ hội được nhìn nhận đúng với mức độ phức tạp công nghệ và giá trị gia tăng mà họ tạo ra. Trí tuệ nhân tạo được Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá là công nghệ lan tỏa nhanh, ảnh hưởng sâu tới mọi ngành và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Khi các doanh nghiệp AI Việt đang bước sang giai đoạn tự xây mô hình tiếng Việt, câu hỏi không còn là “có làm được không”, mà là “ai tạo ra chuẩn mực mới”. Hạng mục sản phẩm AI chính là công cụ để xác lập chuẩn mực đó, thông qua đánh giá công khai và cạnh tranh trực tiếp giữa các sản phẩm Make in Vietnam.
Cơ hội định hình lại hệ sinh thái công nghệ số Việt Nam
Giải thưởng Make in Vietnam được thiết kế với 8 hạng mục, trong đó 5 hạng mục chia theo lĩnh vực ứng dụng như công nghiệp – xây dựng, nông nghiệp – tài nguyên – môi trường, giao thông – bưu chính – logistics, giáo dục – y tế – văn hóa – xã hội, tài chính – ngân hàng – thương mại – dịch vụ. Ba hạng mục còn lại gồm sản phẩm công nghệ số xuất sắc cho thị trường nước ngoài, sản phẩm trí tuệ nhân tạo xuất sắc và sản phẩm công nghệ số tiềm năng xuất sắc dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ hoặc khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Mỗi hạng mục sẽ có 1 giải Vàng, 1 giải Bạc, 1 giải Đồng và Top 10 sản phẩm xuất sắc. Cách thiết kế này đặt AI ngang hàng với các hướng ưu tiên khác của công nghệ số Việt Nam: vừa có hạng mục dành cho thị trường nước ngoài, vừa có “vườn ươm” cho doanh nghiệp nhỏ. Khi giải thưởng nhấn mạnh mục tiêu làm chủ công nghệ cốt lõi, nền tảng và chiến lược, đồng thời thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo, sản xuất thông minh trong mọi ngành kinh tế – xã hội, hạng mục AI trở thành điểm nút để kết nối các mảnh ghép: từ nghiên cứu mô hình, dữ liệu tiếng Việt, đến triển khai sản phẩm trong công nghiệp, nông nghiệp, logistics hay tài chính.
Từ giải thưởng đến chiến lược làm chủ công nghệ trí tuệ nhân tạo
Điều đáng nói là giải thưởng không đứng một mình; nó gắn chặt với chủ trương ưu tiên phát triển doanh nghiệp công nghệ số và làm chủ công nghệ trí tuệ nhân tạo của Chính phủ. Giải thưởng được tổ chức thường niên từ 2020 nhằm cụ thể hóa Chỉ thị 01/CT-TTg về thúc đẩy phát triển doanh nghiệp công nghệ số trong nước. Việc bổ sung hạng mục sản phẩm AI biến chiến lược cấp Nhà nước thành bộ tiêu chí thực thi rất cụ thể: sản phẩm nào giải quyết được bài toán Việt Nam bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo, sản phẩm nào đủ tiêu chuẩn để đi ra thế giới. Theo mô tả từ Bộ Khoa học và Công nghệ, việc mở hạng mục trí tuệ nhân tạo nhằm khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam phát triển các sản phẩm AI có giá trị gia tăng cao, thúc đẩy hệ sinh thái AI, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh. Đây là cách tiếp cận đúng: thay vì nói chung chung về “cách mạng công nghiệp 4.0”, giải thưởng buộc doanh nghiệp AI Việt phải hiện diện bằng sản phẩm đo đếm được, có người dùng thật, có tác động thật đến chuyển đổi số toàn dân, toàn diện, toàn trình.
Doanh nghiệp Việt cần làm gì để không bỏ lỡ cơ hội?
Ban tổ chức bắt đầu nhận hồ sơ trực tuyến từ ngày 28/8 đến hết 15/10/2026 tại cổng giaithuongmakeinvietnam.mst.gov.vn, lễ công bố và trao giải dự kiến diễn ra trong tháng 12/2026. Mốc thời gian này là lời nhắc cho doanh nghiệp AI Việt: nếu muốn có chỗ trong bàn cờ trí tuệ nhân tạo, phải nhanh chóng chuyển đổi từ “làm dự án” sang “làm sản phẩm”. Giải thưởng không phải nơi trình diễn công nghệ demo, mà là nơi các sản phẩm AI phải chứng minh năng lực giải bài toán thực tế của công nghiệp, nông nghiệp, giao thông, giáo dục hay tài chính. Cơ hội nằm ở chỗ: hạng mục sản phẩm AI tạo ra một thước đo chung cho công nghệ trí tuệ nhân tạo Make in Vietnam, có sự tham chiếu của cả Bộ Khoa học và Công nghệ lẫn cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số. Nếu doanh nghiệp Việt chủ động tham gia, coi đây là bước thử lửa cho chiến lược dài hạn, hệ sinh thái công nghệ số Việt Nam sẽ có thêm những “người chơi AI” đủ tầm để đi xa hơn phạm vi thị trường nội địa.
