Hai tuyến xe buýt mới: Tín hiệu thay đổi trật tự kết nối vùng
Tuyến xe buýt Nha Trang Đà Lạt và tuyến Nha Trang – Buôn Ma Thuột là hai tuyến vận tải công cộng liên tỉnh mới, với tổng chiều dài gần 300 km, được kỳ vọng thay đổi căn bản cách du khách và người dân di chuyển giữa dải duyên hải Nam Trung Bộ và khu vực Tây Nguyên trong giai đoạn tới, đồng thời bổ sung một lớp kết nối mềm cho hạ tầng giao thông khu vực đang chịu áp lực tăng trưởng du lịch nhanh chóng.
Ngày 14-8, Văn phòng UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết tỉnh đã phê duyệt danh mục mạng lưới 44 tuyến xe buýt giai đoạn 2026 - 2030. Điều đáng chú ý không chỉ là con số 44 tuyến, chia thành 5 nhóm với 26 tuyến đô thị Nha Trang, 5 tuyến Cam Ranh, 7 tuyến Phan Rang, 4 tuyến liên tỉnh liền kề và 2 tuyến BRT. Điểm then chốt là việc bổ sung các tuyến liên tỉnh khối lượng lớn, có khả năng tái phân bổ luồng khách du lịch và lao động giữa biển và cao nguyên, thay vì để mô hình xe khách nhỏ, tự phát dẫn dắt thị trường như trước.
123 km lên Đà Lạt, gần 175 km lên Đắk Lắk: Không chỉ là thêm một chuyến xe
Trong 44 tuyến, có tới 20 tuyến đề xuất mở mới. Ở nhóm liên tỉnh, tuyến từ bến xe phía Nam (xã Diên Khánh) đến bến xe Đà Lạt dài 123 km và tuyến từ bến xe phía Bắc (phường Bắc Nha Trang) đến bến xe liên tỉnh Đắk Lắk dài gần 175 km. Hai con số này nghe có vẻ khô khan, nhưng về bản chất là lời tuyên bố: “Chúng ta đang định chuẩn lại cách di chuyển giữa Khánh Hòa và hai đô thị cao nguyên” – một cách tiếp cận công cộng, ổn định và có kiểm soát, thay cho hành trình chỉ phụ thuộc vào xe hợp đồng và xe cá nhân.
Đây không phải là câu chuyện thêm một lựa chọn phương tiện. Đây là câu chuyện về việc định nghĩa lại trải nghiệm hành trình: du khách có thể lên cao nguyên từ phố biển bằng một hệ thống có lịch trình, có trợ giá, thay vì phụ thuộc vào những chuyến xe thất thường. Nó tạo khung cho việc tổ chức tour liên vùng, gói dịch vụ kết hợp biển – núi, và cả những tuyến đi làm, đi học mỗi tuần của người dân Đà Lạt, Buôn Ma Thuột đang sinh sống, làm việc ở Nha Trang.
Khi xe buýt trở thành dịch vụ công chứ không chỉ là sản phẩm kinh doanh
Một chi tiết dễ bị bỏ qua nhưng có ý nghĩa xã hội lớn: nhiều tuyến đang khai thác được đề xuất tiếp tục hỗ trợ kinh phí hoạt động từ ngân sách. Đồng thời, tỉnh giao Sở Xây dựng phối hợp Sở Tài chính tham mưu bố trí kinh phí để thực hiện chính sách hỗ trợ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, trong đó có miễn, giảm giá vé cho người dùng. Nói cách khác, nhà nước chọn cách đối xử với tuyến xe buýt Nha Trang Đà Lạt và các tuyến khác như một dịch vụ công thiết yếu, chứ không chỉ là thị trường vận tải thương mại.
Cách tiếp cận này mở ra nhiều hệ quả tích cực: sinh viên, người lao động thu nhập thấp có thêm kênh di chuyển ổn định; doanh nghiệp lữ hành có tuyến trục công cộng để thiết kế sản phẩm; còn chính quyền có công cụ điều tiết giao thông, giảm bớt áp lực xe cá nhân trên những cung đường dài. Khi vé được miễn, giảm theo chính sách, quyền tiếp cận không gian du lịch và cơ hội việc làm giữa biển – cao nguyên không còn là đặc quyền của người có khả năng chi trả cao.
Tuyến xe chỉ là bước đầu: Cần chính sách đồng bộ để kết nối vùng không bị đứt đoạn
UBND tỉnh Khánh Hòa giao Sở Xây dựng chủ trì công bố mở tuyến theo thẩm quyền, phối hợp với Sở Tài chính để rà soát và tham mưu kinh phí cho các chính sách hỗ trợ. Về hình thức, lộ trình đã rõ. Nhưng nếu nhìn ở góc độ kết nối vùng, đây mới chỉ là bước đầu: mở tuyến là điều kiện cần, điều kiện đủ sẽ là chất lượng phục vụ, tần suất chuyến, khả năng phối hợp liên tỉnh và mức độ gắn kết với các hình thức vận tải khác như BRT, xe khách đường dài.
Việc đề xuất 2 tuyến BRT mới – sân bay Cam Ranh – bãi đỗ Vành đai 3 và ga hành khách tốc độ cao – khu đô thị sân bay dài 17,5 km – cho thấy Khánh Hòa không dừng ở xe buýt truyền thống. Nếu các tuyến liên tỉnh gần 300 km được tổ chức hợp lý, kết nối tốt với mạng BRT và xe buýt đô thị, Nha Trang có cơ hội trở thành cửa ngõ giao thông công cộng của vùng, nơi luồng khách Tây Nguyên – biển được dẫn dắt bởi hệ thống công cộng thay vì các giải pháp chắp vá.
Kết luận: Thước đo thành công là người dân có bỏ xe cá nhân để lên xe buýt hay không
Quyết định phê duyệt 44 tuyến xe buýt, trong đó có hai tuyến gần 300 km nối Nha Trang với Đà Lạt và Đắk Lắk, là bước đi đáng kể hướng tới một hệ thống hạ tầng giao thông Tây Nguyên – duyên hải dựa trên xe buýt công cộng. Nhưng bản thân tuyến xe chỉ là khung; nội dung sẽ được lấp đầy bằng cách tổ chức vận hành, chất lượng phương tiện, thái độ phục vụ và mức độ thuận tiện thực tế cho hành khách.
Nếu người dân và du khách sẵn sàng bỏ xe máy, xe hợp đồng để chọn xe buýt làm phương tiện chính khi di chuyển giữa phố biển và cao nguyên, đó mới là dấu hiệu các tuyến này “thay đổi kết nối vùng” thành công. Còn nếu xe buýt chỉ chạy rỗng hoặc trở thành lựa chọn phụ, chúng ta sẽ phải thừa nhận rằng điều thiếu không phải là thêm tuyến, mà là cách làm chính sách gắn với nhu cầu thật của người dùng.
