Chuyển giao khoa học công nghệ: Từ khẩu hiệu đến áp lực phải hành động
Chuyển giao khoa học công nghệ là quá trình đưa các kết quả nghiên cứu, giải pháp kỹ thuật và công nghệ mới từ viện, trường và các nhà khoa học vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh, thông qua hệ thống chính sách, cơ chế hỗ trợ và liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã, nhằm tạo giá trị gia tăng và nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Ngày 14/9, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh ở phường Long Châu, Sở Khoa học và Công nghệ Vĩnh Long phối hợp với Cục Đổi mới sáng tạo tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề về cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ vào thực tiễn sản xuất ở Đồng bằng sông Cửu Long. Đây không phải là cuộc thảo luận mang tính học thuật; nó phản ánh áp lực rất thực: nếu cơ chế chuyển giao vẫn chậm, nông sản vùng này sẽ tụt lại trong chuỗi giá trị.
Vì sao chính sách khoa học công nghệ phải xoay quanh nhu cầu doanh nghiệp
Hội thảo tại Vĩnh Long cho thấy một chuyển dịch rõ rệt: chính sách khoa học công nghệ không còn được thiết kế từ bàn giấy, mà phải bắt đầu từ nhu cầu ứng dụng công nghệ sản xuất của doanh nghiệp và hợp tác xã. Các tham luận tập trung vào mô hình liên kết “3 nhà”, chính sách hỗ trợ chuyển giao công nghệ nông nghiệp – nông thôn, chế biến sâu ngành dừa, nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp và ưu đãi với doanh nghiệp công nghệ cao. Việc tỉnh đã từng bước hoàn thiện và tổ chức thực hiện các cơ chế hỗ trợ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, đồng thời hình thành hệ sinh thái khoa học và công nghệ, cho thấy nhận thức chính sách đang đi đúng hướng: doanh nghiệp phải là trung tâm của chuyển giao, chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng thụ động. Nếu doanh nghiệp không thấy lợi ích cụ thể, mọi nghị quyết sẽ dừng lại ở… văn bản.
Nghị quyết 57-NQ/TW: Không gian chính sách rộng hơn, nhưng triển khai vẫn là điểm nghẽn
Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tạo bệ đỡ thể chế cho chuyển giao khoa học công nghệ ở Vĩnh Long và cả nước. Theo Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo Chu Thúc Đạt, nghị quyết này mở ra “không gian chính sách rộng hơn, linh hoạt hơn cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”. Nhưng chính ông cũng thẳng thắn: câu hỏi không còn là “có cơ chế hay chưa” mà là “tổ chức thực hiện thế nào để ra kết quả nhanh, thiết thực và có sức lan tỏa”. Nói cách khác, tư duy chính sách đã thoáng hơn nhưng điểm nghẽn nằm ở khâu vận hành: phối hợp liên ngành rời rạc, thiếu tổ chức trung gian đủ năng lực, và quy trình từ nghiên cứu đến thương mại hóa vẫn chưa thông suốt. Nếu không giải quyết phần “thi hành”, lợi thế thể chế sẽ bị hao mòn trong thủ tục.
Vĩnh Long thử mô hình liên kết và công nhận doanh nghiệp khoa học công nghệ
Điểm đáng chú ý của hội thảo là cách Vĩnh Long lựa chọn những việc “làm ngay”, thay vì nói chung chung về chiến lược dài hạn. Tỉnh xác định cần hình thành quy trình thông suốt từ ý tưởng, nghiên cứu, tạo ra công nghệ, hoàn thiện, bảo hộ, chuyển giao, ứng dụng đến thương mại hóa. Trục liên kết Nhà nước – viện, trường – doanh nghiệp – nhà khoa học – tổ chức trung gian được đặt làm nền cho cơ chế mới, đặc biệt trong các ngành nông nghiệp, nông thôn và chế biến sâu nông sản như dừa. Việc công bố và trao quyết định công nhận doanh nghiệp khoa học và công nghệ ngay tại hội thảo là tín hiệu chính sách quan trọng: địa phương sẵn sàng “chấm điểm” và trao danh tính cho những doanh nghiệp thực sự đầu tư nghiên cứu, đổi mới công nghệ, tạo giá trị gia tăng từ sản phẩm thế mạnh. Đây là bước đi thể hiện rõ quan điểm: doanh nghiệp tiên phong công nghệ phải được nhận diện và ưu đãi.
Từ hội thảo đến thực tiễn: Cần cơ chế dám thử, dám chỉnh
Điểm mạnh của hội thảo Vĩnh Long là đặt mục tiêu rất cụ thể: nhận diện mô hình có thể triển khai ngay, chỉ ra điểm nghẽn trong chuyển giao công nghệ và đề xuất cơ chế phối hợp thực chất giữa các bên. Tuy nhiên, để ứng dụng công nghệ sản xuất không dừng ở vài dự án thí điểm, địa phương sẽ phải chấp nhận một thực tế: chính sách đổi mới sáng tạo không thể hoàn hảo từ đầu. Cần những cơ chế “dám thử, dám chỉnh”, cho phép triển khai mô hình liên kết 3 nhà theo nhiều phiên bản, đo lường hiệu quả và điều chỉnh liên tục. Nếu làm được, Vĩnh Long có thể trở thành điểm tham chiếu cho các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long trong xây dựng chính sách khoa học công nghệ gắn với chuyển giao khoa học công nghệ vào sản xuất. Ngược lại, nếu mọi việc dừng lại ở hội thảo, lợi thế thể chế mới sẽ bị bỏ lỡ ngay trên cánh đồng và trong nhà máy.
