Thuế polysilicon 15% là gì và vì sao đáng chú ý?
Thuế polysilicon 15% là biện pháp chính sách thương mại Mỹ dự kiến áp lên các sản phẩm phái sinh từ polysilicon, kèm mức giá nhập khẩu tối thiểu cho nhiều vật liệu sản xuất pin mặt trời, nhằm định hình lại chuỗi cung ứng năng lượng và vị thế các nhà sản xuất trên thị trường toàn cầu.
Theo các nguồn tin, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến công bố mức thuế 15% cùng hàng loạt mức giá sàn đối với các sản phẩm làm từ polysilicon ngay trong ngày 6/8. Polysilicon là nguyên liệu đầu vào then chốt để sản xuất tấm pin mặt trời và thiết bị bán dẫn.
Điểm then chốt là sắc lệnh không chỉ đánh vào thuế, mà còn ấn định mức giá nhập khẩu tối thiểu đối với polysilicon, wafer (phiến bán dẫn), tế bào quang điện và module hoặc tấm pin mặt trời. Nói cách khác, Washington muốn vừa đặt sàn giá, vừa dựng thêm “hàng rào” thuế quan quanh chuỗi cung ứng vật liệu sản xuất pin. Động thái này được giải thích là để bảo vệ các nhà máy polysilicon trong nước trước tham vọng ngày càng lớn của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu.
Mục tiêu bảo hộ và bức tranh chính sách thương mại Mỹ
Về bề mặt, thuế polysilicon 15% là một bước đi bảo hộ kinh điển: Mỹ muốn giữ lại nhiều giá trị hơn trong chuỗi cung ứng năng lượng thay vì để sản xuất trôi ra nước ngoài. Động thái này được mô tả là “nhằm bảo vệ các nhà máy sản xuất polysilicon của Mỹ trước tham vọng ngày càng lớn của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu”.
Chính sách thương mại Mỹ lần này gắn chặt với lý do an ninh quốc gia. Cuộc điều tra kéo dài một năm của Bộ Thương mại Mỹ đối với polysilicon theo căn cứ an ninh quốc gia là nền tảng để đưa ra các biện pháp mới. Việc kết hợp giá sàn nhập khẩu và thuế quan cho thấy Washington không muốn chỉ phản ứng thụ động trước cạnh tranh giá thấp, mà muốn chủ động định hình mức giá tối thiểu cho cả chuỗi vật liệu sản xuất pin.
Nghịch lý là trong khi Mỹ siết chính sách thương mại để bảo vệ sản xuất pin mặt trời Mỹ, Tổng thống Trump lại thu hẹp đáng kể các chương trình hỗ trợ liên bang dành cho năng lượng tái tạo. Điều này khiến gói biện pháp mới mang màu sắc địa chính trị và công nghiệp nhiều hơn là một chiến lược khí hậu toàn diện.
Tác động lên chi phí pin mặt trời Mỹ và chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu
Việc ấn định giá nhập khẩu tối thiểu cho polysilicon, phiến bán dẫn, tế bào quang điện và tấm pin mặt trời đồng nghĩa chi phí đầu vào khó có thể rẻ như trước. Thuế polysilicon 15% đánh trực tiếp vào các sản phẩm phái sinh, khiến các nhà lắp ráp pin mặt trời Mỹ buộc phải tính lại bài toán chi phí, nhất là khi họ vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn vật liệu nhập khẩu.
Giới quan sát đánh giá các biện pháp mới sẽ tác động mạnh mẽ đến ngành sản xuất pin mặt trời trong nước. Khi chi phí vật liệu sản xuất pin tăng, giá thành mỗi watt điện mặt trời khó tránh khỏi áp lực tăng. Nếu Mỹ – một trong những thị trường pin mặt trời lớn – chấp nhận mặt bằng giá cao hơn, làn sóng điều chỉnh giá có thể lan ra các thị trường khác trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo toàn cầu.
Trong ngắn hạn, các dự án điện mặt trời đang tính toán dựa trên giả định giá tấm pin rẻ sẽ phải đối mặt rủi ro đội chi phí. Về dài hạn, mức giá sàn có thể khuyến khích đầu tư mới vào sản xuất polysilicon và vật liệu sản xuất pin trong nước hoặc ở các quốc gia “thân thiện”, nhưng đổi lại là một chu kỳ giá điện tái tạo kém dễ chịu hơn so với giai đoạn chi phí liên tục đi xuống trước đây.
Người thắng, kẻ thua và cơ hội cho các nhà sản xuất mới
Từ góc độ chiến lược, các nhà sản xuất polysilicon và pin mặt trời Mỹ là nhóm hưởng lợi đầu tiên. Khi hàng nhập khẩu bị chặn bởi mức giá tối thiểu và thuế polysilicon 15%, các nhà máy nội địa có thêm dư địa tăng sản lượng và cải thiện biên lợi nhuận. Ngành công nghiệp sản xuất điện mặt trời đang lên của Mỹ được kỳ vọng nhận cú hích mạnh về đầu tư.
Ngược lại, các nhà xuất khẩu vật liệu sản xuất pin giá rẻ sẽ đối mặt rào cản mới. Tham vọng của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng chip và năng lượng mặt trời toàn cầu bị kiềm chế phần nào. Các doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời, nhà phát triển dự án và người dùng cuối có nguy cơ trở thành “kẻ thua cuộc” khi giá tấm pin và chi phí hệ thống tăng, trong bối cảnh hỗ trợ công vẫn bị cắt giảm ở Mỹ.
Thế nhưng, khoảng trống do hàng giá rẻ bị hạn chế cũng mở ra cơ hội cho các nhà sản xuất tại những quốc gia khác – từ châu Á đến châu Âu – nếu họ đáp ứng được tiêu chuẩn và mức giá mới. Việc chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo phân tán hơn, bớt tập trung vào một vài trung tâm lớn, về lâu dài có thể giúp giảm rủi ro địa chính trị, dù đánh đổi bằng mức giá điện sạch khó còn rẻ như trước.
Kết luận: Bài toán cân bằng giữa bảo hộ và mục tiêu năng lượng sạch
Thuế polysilicon 15% cùng cơ chế giá sàn nhập khẩu là một can thiệp mạnh tay vào chuỗi cung ứng năng lượng, với kỳ vọng củng cố ngành pin mặt trời Mỹ và thu hẹp ảnh hưởng của Trung Quốc trong lĩnh vực vật liệu công nghệ cao. Tuy nhiên, sự đánh đổi là nguy cơ chi phí sản xuất pin mặt trời tăng và giá điện tái tạo toàn cầu chịu áp lực đi lên.
Trong bối cảnh hỗ trợ cho năng lượng tái tạo bị cắt giảm, chính sách thương mại Mỹ có nguy cơ kéo lùi mục tiêu mở rộng nhanh điện mặt trời, dù có thể giúp xây dựng nền công nghiệp nội địa vững hơn. Câu hỏi còn lại là các nhà hoạch định chính sách có sẵn sàng điều chỉnh để cân bằng giữa bảo hộ công nghiệp và mục tiêu khí hậu hay không – bởi nếu không, thành công trong phòng thủ chuỗi cung ứng có thể phải trả giá bằng một quá trình chuyển dịch năng lượng chậm hơn và đắt đỏ hơn.
