Đà tăng ấn tượng nhưng chưa phải bảo đảm dài hạn
Xuất khẩu cá rô phi là hoạt động đưa sản phẩm cá rô phi nuôi và chế biến trong nước đến các thị trường quốc tế, nơi nhu cầu, tiêu chuẩn nhập khẩu và cạnh tranh quyết định khả năng tăng trưởng. Trong chín tháng đầu năm 2026, kim ngạch ngành hàng tăng 47% so với cùng kỳ; riêng tháng 9, giá trị xuất khẩu tăng 86%. Đây là tín hiệu đáng mừng, nhưng cần nhìn xa hơn tốc độ tăng trong một giai đoạn ngắn. Cá rô phi đang bổ sung động lực cho thủy sản Việt Nam bên cạnh tôm và cá tra, trong lúc thương mại toàn cầu thay đổi cả về điểm đến tiêu thụ lẫn cơ cấu nguồn cung. Kết quả nổi bật cho thấy doanh nghiệp có thể giành thêm chỗ đứng, song mức tăng không phân bổ đồng đều giữa các thị trường. Vì vậy, không nên xem tăng trưởng 47% như bằng chứng rằng nhu cầu đã ổn định; điều quan trọng là duy trì đầu ra khi dòng thương mại tiếp tục dịch chuyển.
Brazil tạo lực đẩy, đồng thời làm lộ điểm yếu tập trung
Thị trường Brazil hiện là động lực lớn nhất của đà bứt phá: nơi đây chiếm gần một nửa tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi Việt Nam trong chín tháng đầu năm. Kim ngạch sang Brazil tăng 6.925% so với cùng kỳ, mức đột biến cho thấy sức mua tốt nhưng cũng phóng đại rủi ro nếu nhu cầu hoặc chính sách thay đổi. Mỹ đứng thứ hai, song xuất khẩu lũy kế sang thị trường này giảm 42%; mức tăng trở lại trong tháng 9 chưa đủ để kết luận thị trường đã phục hồi bền vững. Theo VASEP, Brazil và Mỹ chiếm khoảng 71% tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi Việt Nam. Sự tập trung ấy khiến doanh nghiệp dễ bị tác động cùng lúc bởi biến động nhu cầu, tồn kho và tâm lý người mua. Tăng doanh số ở một điểm đến là cơ hội; để đặt cược quá lớn vào điểm đến đó lại là chiến lược mong manh.
Rào cản thương mại có thể đảo chiều lợi thế
Tăng trưởng hiện diễn ra trong một thị trường quốc tế phân hóa: sản phẩm đông lạnh cạnh tranh về giá, còn các nhà cung cấp ở gần Mỹ có lợi thế về thời gian vận chuyển đối với phi lê tươi. Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia và Đài Loan có năng lực cung ứng cá nguyên con và phi lê đông lạnh quy mô lớn, nhưng doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải giữ chất lượng, giá cạnh tranh và nguồn hàng ổn định để bảo vệ thị phần. Rủi ro không chỉ đến từ đối thủ. Brazil đang có sức mua tích cực, nhưng rào cản kỹ thuật và đề xuất hạn chế nhập khẩu được thảo luận có thể ảnh hưởng đến tâm lý nhà mua hàng và kế hoạch bán hàng. Ở Mỹ, lượng tồn kho có thể tác động đến nhịp nhập hàng, nên tín hiệu tăng trong một tháng chưa xác nhận xu hướng hồi phục. Khi nhu cầu và quy định cùng biến động, tăng sản lượng mà thiếu kế hoạch dự phòng có thể khiến thành quả xuất khẩu khó duy trì.
Đa dạng hóa thị trường phải đi cùng khác biệt sản phẩm
Doanh nghiệp cần coi đa dạng hóa thị trường là việc phải làm ngay, thay vì chờ Brazil hoặc Mỹ phát tín hiệu bất lợi. Ả Rập Xê Út là hướng mở rộng có cơ sở: xuất khẩu sang thị trường này tăng 50% trong chín tháng. Nhật Bản cũng đáng chú ý, với mức tăng 74% trong cùng kỳ; cá rô phi đã được đưa vào chuỗi nhà hàng sushi và sashimi, mở thêm một cách tiếp cận người tiêu dùng. Đây chưa phải lý do để mặc định hai thị trường sẽ hấp thụ lượng hàng lớn, nhưng là cơ hội để giảm lệ thuộc vào một vài khách hàng chủ chốt. VASEP khuyến nghị mở rộng thị trường xuất khẩu, đồng thời tạo khác biệt về sản phẩm, chất lượng và dịch vụ. Doanh nghiệp nên đầu tư vào chất lượng, tính ổn định của nguồn cung và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn nhập khẩu. Tăng trưởng bền vững sẽ đến từ nhiều đầu ra và sản phẩm đủ sức cạnh tranh, không chỉ từ một thị trường đang tăng nóng.
