Cơn sốt sách giáo khoa online: Tiện lợi đi cùng rủi ro giá cả
Cơn sốt sách giáo khoa online là hiện tượng phụ huynh và học sinh chuyển mạnh sang mua sách giáo khoa trên các sàn thương mại điện tử, với doanh số tăng hơn 100% chỉ trong một tháng, kéo theo tình trạng khan hiếm cục bộ và giá một số đầu sách bị đẩy lên gấp nhiều lần giá bìa niêm yết, khiến việc mua sắm trước năm học mới trở nên đắt đỏ và rủi ro hơn đối với các gia đình. Theo số liệu từ Metric.vn, từ 1/8 đến 3/9, ngành hàng sách giáo khoa trên Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt doanh số khoảng 7,2 tỷ đồng. Hơn 270.000 sản phẩm được bán ra từ 275 gian hàng, doanh số tăng 19% so với giai đoạn liền kề và tăng tới 112% so với cùng kỳ năm trước. Con số này cho thấy phụ huynh đang chấp nhận rủi ro giá sách tăng cao để đổi lấy sự thuận tiện khi mua sách trên TMĐT.
Vì sao doanh số tăng 112%: Hành vi phụ huynh đã đổi khác
Điểm đáng chú ý không chỉ là 7,2 tỷ đồng doanh thu sách giáo khoa online, mà là cú nhảy 112% so với cùng kỳ năm trước. Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy hành vi mua sắm của phụ huynh đã thay đổi. Mua sách trên TMĐT trở thành lựa chọn mặc định khi họ quen với mua hàng online sau nhiều năm, lại phải chạy đua chuẩn bị cho năm học mới 2026–2027. Năm học này cũng là lần đầu cả nước áp dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất, khiến việc tìm đúng tên sách, đúng lớp và đúng chương trình càng quan trọng. Với những gia đình chỉ thiếu vài cuốn, sách giáo khoa online giúp tiết kiệm thời gian xếp hàng tại nhà sách và chi phí đi lại. Song, cái giá của sự tiện lợi chính là nguy cơ phải mua nhầm sách hoặc trả mức giá bất thường nếu không kiểm tra kỹ thông tin và đối chiếu giá bìa.
Giá sách tăng cao: Từ khan hiếm cục bộ đến đầu cơ giá trên sàn
Khi nhu cầu bùng nổ trước thềm năm học mới, thị trường sách giáo khoa online chứng kiến một mặt trái khó chấp nhận: giá sách tăng cao bất thường. Khảo sát trên một sàn TMĐT cho thấy một số đầu sách được rao bán cao gấp nhiều lần giá bìa, cá biệt có trường hợp chênh lệch hơn 6 lần. Sách Âm nhạc lớp 1 giá bìa 7.000 đồng nhưng có gian hàng rao 44.000 đồng và 32.000 đồng, tương đương khoảng 4,6–6,3 lần giá niêm yết. Các cuốn Đạo đức lớp 1 (giá bìa 8.800 đồng, bán 34.000 đồng) hay Công nghệ lớp 4 (giá bìa 7.600 đồng, bán 33.000 đồng) cũng bị đội giá mạnh. Một số sách Mỹ thuật lớp 12 giá bìa 6.000 đồng nhưng được rao 20.100–26.000 đồng. Đây không còn là chênh lệch thông thường, mà là dấu hiệu rõ ràng của tình trạng đầu cơ giá trong bối cảnh khan hiếm sách giáo khoa cục bộ.
Nguồn cung tăng mạnh nhưng phụ huynh vẫn dễ bị “móc túi”
Điều trớ trêu là giá sách giáo khoa online lại nóng lên đúng lúc nguồn cung chính thức đang được phát hành với số lượng rất lớn. Tính đến ngày 3/9, đơn vị phát hành đã xuất bản 228 triệu bản sách giáo khoa và 84 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, trong đó lượng sách giáo khoa vượt kế hoạch và số đặt hàng hơn 150% so với dự kiến ban đầu. Từ 1–6/9, thêm khoảng 2,5 triệu bản tiếp tục được cung ứng, chủ yếu cho các trường đặt muộn và bổ sung đầu sách còn ít. Trong tháng 9, nhà xuất bản dự kiến in bổ sung khoảng 17 triệu bản sách giáo khoa và sách bài tập, đồng thời chuẩn bị nguồn dự phòng để ứng phó thiên tai, bão lũ và biến động nhu cầu địa phương. Nguồn cung không hề thiếu trên tổng thể, nhưng phụ huynh mua lẻ trên sàn vẫn có thể phải trả giá đắt nếu chọn nhầm gian hàng tận dụng sự khan hiếm cục bộ để đẩy giá.
Làm gì để không trả giá cho sự tiện lợi khi mua sách trên TMĐT?
Trong bối cảnh khan hiếm sách giáo khoa cục bộ và giá sách tăng cao trên một số gian hàng, phụ huynh cần thay đổi cách mua sách giáo khoa online nếu không muốn bị “móc túi”. Việc mua sách trên TMĐT thực sự thuận tiện, nhất là khi chỉ cần bổ sung vài cuốn còn thiếu. Nhưng sự tiện lợi đó chỉ an toàn khi người mua đối chiếu kỹ tên sách, mã sách, lớp học, năm xuất bản và giá bìa trước khi thanh toán. So sánh giá giữa nhiều gian hàng, ưu tiên mua trọn bộ chính hãng thay vì từng cuốn lẻ, và theo dõi bảng giá sách giáo khoa công bố trên website chính thức là những bước tối thiểu để tự bảo vệ mình. Nếu phụ huynh tiếp tục chấp nhận mua những cuốn bị đội giá gấp 4–6 lần, thị trường đầu cơ sẽ càng có thêm lý do để tồn tại và bào mòn túi tiền các gia đình mỗi mùa tựu trường.
