Trục đại lộ sông Hồng là gì và vì sao quan trọng?
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là một tuyến hạ tầng giao thông Hà Nội dự kiến phát triển dọc khoảng 80 km hai bên sông Hồng, kết hợp đại lộ, công viên, quảng trường, không gian văn hóa và tái thiết đô thị, nhằm biến dòng sông lịch sử từ ranh giới địa lý thành trục cảnh quan sinh thái – văn hóa trung tâm của Thủ đô trong tầm nhìn quy hoạch dài hạn. Điểm then chốt là đây không chỉ là một con đường mới trong mạng lưới hạ tầng giao thông Hà Nội, mà là nỗ lực tái định nghĩa quan hệ giữa thành phố và dòng sông. Sau nhiều thập kỷ coi sông Hồng chủ yếu dưới góc độ phòng chống lũ, giao thông thủy và cấp nước cho đồng bằng, Hà Nội đang chuyển sang tư duy phát triển cùng dòng sông, coi đây là lợi thế chiến lược về sinh thái, văn hóa và kinh tế. Nói cách khác, trục đại lộ sông Hồng là phép thử xem Hà Nội có dám đặt chất lượng sống và không gian công cộng lên ngang hàng với hạ tầng cứng hay không.
Từ con đê phòng lũ tới trục cảnh quan 80 km
Trong hơn 1.000 năm, đê sông Hồng là đường biên cứng khiến kiến trúc Hà Nội quay lưng với mặt nước; thành phố phát triển chủ yếu về phía Nam và Tây, còn bãi sông bị coi như vùng đệm rủi ro lũ lụt. Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm đã đảo chiều cách nhìn: sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo, mở ra một cách tiếp cận mới trong phát triển đô thị Hà Nội. Lần đầu tiên, ý tưởng hình thành một đại lộ cảnh quan dài khoảng 80 km dọc sông Hồng được nghiên cứu, với tham vọng biến mặt nước này thành “mặt tiền” của thành phố thay vì hậu trường. Theo kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, trục đại lộ cảnh quan sông Hồng chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành di sản kiến trúc – cảnh quan của Hà Nội trong thế kỷ XXI, chứ không dừng lại ở con số kilomet đường hay diện tích đất. Ông nhấn mạnh: sông Hồng là trục cảnh quan, không gian văn hóa và động lực phát triển mới của Thủ đô, cần quy hoạch đột phá, đa chức năng, tôn trọng tự nhiên và lấy người dân làm trung tâm.
Không gian công cộng hay đại lộ bê tông?
Cốt lõi của trục đại lộ sông Hồng là cam kết biến hạ tầng giao thông Hà Nội thành không gian công cộng quy mô lớn: công viên ven sông, quảng trường, không gian văn hóa, nghệ thuật công cộng, kiến trúc biểu tượng, cùng các khu vực tái thiết đô thị được tổ chức dọc bờ nước. Đây là lựa chọn mang tính lập trường: hoặc đi vào vết xe bê tông hóa bờ sông, xây sát mép nước, san lấp vùng ngập, để rồi phải trả giá như nhiều đô thị khác; hoặc giữ bãi giữa, bãi sông như phần của hệ sinh thái đô thị, đóng vai trò hấp thụ nước lũ, tái tạo phù sa, duy trì đa dạng sinh học và điều hòa khí hậu. Nếu cự ly càng gần nước càng hạn chế công trình cố định, ưu tiên công viên, đường dạo, quảng trường mềm, bến thuyền nhẹ hay công trình tháo lắp được, Hà Nội có cơ hội hiếm hoi để hàn gắn thành phố với dòng sông. Khi đó, trục đại lộ sông Hồng không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại, mà còn tạo nên một “bảo tàng sống” về văn hóa sông Hồng, kết nối làng cổ, làng nghề, đình, chùa, di tích và không gian nông nghiệp.
Tiến độ, thủ tục và tiếng nói cộng đồng
Về triển khai, dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đã được khởi công với dự án thành phần Công viên công cộng phường Phú Thượng vào ngày 19/12/2025. Hiện dự án được đề xuất kéo dài thêm 6 tháng để hoàn thiện các thủ tục theo cơ chế đặc thù Quốc hội cho phép. Liên danh nhà đầu tư đang phối hợp với các cơ quan liên quan chuẩn bị tổ chức lấy ý kiến cộng đồng dân cư về phương án vị trí, hướng tuyến, đồng thời với việc lấy ý kiến điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000. Ở đoạn từ Km31+500 đến Km37+500 qua phường Lĩnh Nam và xã Thanh Trì, thành phố đã cơ bản thống nhất chủ trương phê duyệt trước phạm vi, ranh giới hướng tuyến để có thể song song giải phóng mặt bằng đất công, đất nông nghiệp. Báo cáo nghiên cứu khả thi tuyến Hữu Hồng đang được hoàn thiện và dự kiến trình cơ quan chuyên môn thẩm định trong tháng 8/2026. Nếu giai đoạn thủ tục này bỏ qua người dân ven sông, dự án có thể thành công về kỹ thuật, hiệu quả về kinh tế nhưng vẫn thất bại trong mắt cộng đồng, khi họ cảm thấy phải hy sinh nhiều nhưng hưởng lợi ít.
Nâng chất lượng sống hay thêm một dự án bất động sản ven sông?
Theo định hướng chính thức, trục đại lộ sông Hồng hướng tới xây dựng một không gian phát triển hiện đại, bền vững, lấy chất lượng sống của người dân làm trung tâm, đồng thời góp phần hiện thực hóa khát vọng đưa Thủ đô trở thành đô thị toàn cầu. Nhưng điều này chỉ đáng tin nếu người dân ven sông thực sự trở thành chủ thể hưởng lợi: được tái định cư ổn định, được bảo tồn sinh kế, có cơ hội tham gia các hoạt động kinh tế mới như du lịch ven sông, dịch vụ, kinh tế đêm, làng nghề, nông nghiệp sinh thái. Hà Nội không còn nhiều dư địa để tiếp tục phát triển theo mô hình mở rộng truyền thống; trong bối cảnh biến đổi khí hậu, một đô thị có dòng sông lớn chảy qua trung tâm là lợi thế đặc biệt. Nếu trục đại lộ sông Hồng biến thành chuỗi dự án bất động sản khép kín, đây sẽ là cơ hội bị đánh mất. Ngược lại, nếu giữ được nguyên tắc tôn trọng tự nhiên, mở rộng không gian công cộng, và gắn lợi ích người dân với dòng sông, Hà Nội có thể tạo nên một biểu tượng mới của phát triển đô thị bền vững, nơi hạ tầng giao thông Hà Nội không chỉ chở xe cộ, mà còn chở ký ức, văn hóa và tương lai của thành phố.
