Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là dự án hạ tầng–không gian công cộng lớn dọc hai bờ sông Hồng Hà Nội, kết hợp giao thông, công viên, dịch vụ và khu ở tái thiết để biến dòng sông từ hành lang thoát lũ thành trục phát triển kinh tế, sinh thái, văn hóa mới của đô thị. Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ thêm một tuyến đường, mà là công cụ để Hà Nội lật trang mới trong quy hoạch đô thị: từ thành phố quay lưng ra sông, sang một cấu trúc đô thị xoay mặt về sông Hồng, coi đây là “xương sống” cảnh quan, lịch sử và môi trường của Thủ đô. Nếu dự án này thất bại, Hà Nội sẽ để lỡ cơ hội hiếm có để tạo nên “kỳ tích sông Hồng” được kỳ vọng so sánh với câu chuyện sông Hàn của Seoul.
Quy hoạch phân khu 1/5.000: Từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Trì
Nhìn ở tầm cấu trúc, trục đại lộ cảnh quan không tồn tại đơn lẻ mà nằm trong đồ án quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỷ lệ 1/5.000, trên chiều dài nghiên cứu khoảng 40km với quy mô khoảng 11.418ha, dự báo dân số từ 800 nghìn đến 1,2 triệu người. Hai tuyến đại lộ cảnh quan hai bên bờ, 11 dự án công viên khoảng 3.513ha và các dự án kè chỉnh trị sông, đô thị định cư được xác định là 18 dự án thành phần chủ lực. Nói cách khác, đây là trục xương sống trong một cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm” nơi sông Hồng trở thành một trong chín động lực phát triển, trục không gian xanh trung tâm, mang các chức năng công cộng, văn hóa, du lịch, lễ hội của Thủ đô. Một trục đại lộ, nếu làm đúng, có thể “hoàn toàn thay đổi diện mạo thành phố” theo đánh giá của các tổ chức quốc tế.
Tái định cư tại chỗ: phép thử về công bằng đô thị
Điểm phân định giữa một “kỳ tích sông Hồng” và một dự án hạ tầng gây đứt gãy xã hội nằm ở chính sách tái định cư. Thành phố dự kiến khoảng 265ha quỹ đất tái định cư tại các xã, phường nơi dự án đi qua; số lô đất, căn hộ sẽ được xác định ở bước quy hoạch chi tiết và phương án đầu tư. Tuy nhiên, con số không quan trọng bằng nguyên tắc: ưu tiên tái định cư ngay trên địa bàn phường, xã nếu có quỹ đất phù hợp; nếu không mới bố trí khu vực lân cận hoặc các khu tái định cư tập trung có hạ tầng đồng bộ. Sở Xây dựng và địa phương đã nghiên cứu các khu tái định cư đa dạng về vị trí, loại hình nhà ở, đất ở, với mục tiêu duy trì địa bàn sinh sống, sinh kế, gắn kết cộng đồng và bảo đảm điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Đây là tuyên bố chính sách đáng ghi nhận, nhưng sẽ chỉ có ý nghĩa khi được thực thi nghiêm túc, tránh kịch bản “tái định cư trên giấy”.
Tham vấn cộng đồng từ tháng 9: người dân là trung tâm hay chỉ là khán giả?
Ngày 17/9, Sở Xây dựng Hà Nội tổ chức hội nghị lấy ý kiến Nhân dân về Quy hoạch phân khu sông Hồng với đồ án tỷ lệ 1/5.000 và hướng tuyến giao thông tỷ lệ 1/500 thuộc dự án trục đại lộ cảnh quan. Hội nghị kết nối trực tuyến tới 126 xã, phường, thu nhận hơn 100 ý kiến từ hơn 30 đại diện cộng đồng dân cư, xoay quanh tám nhóm vấn đề: an toàn phòng chống lũ, đền bù–tái định cư, di sản, tiến độ, sử dụng đất–cảnh quan, giao thông–hạ tầng, sinh kế–an sinh, duy trì cấu trúc cộng đồng. Người dân không chỉ góp ý kỹ thuật mà đòi hỏi minh bạch chính sách bồi thường, lộ trình thực hiện, và yêu cầu phải kết nối giao thông đồng bộ giữa trong đê và ngoài đê để không làm đứt gãy sản xuất, kinh doanh, giao thương, du lịch địa phương. Theo cơ quan chức năng, mọi ý kiến sẽ được tổng hợp, nghiên cứu, trả lời và gửi về UBND xã, phường để thông tin lại cho Nhân dân. Câu hỏi đặt ra là: mức độ tiếp thu thực chất đến đâu, hay đối thoại chỉ dừng ở thủ tục?
Giữ hồn sông Hồng trong một Hà Nội mới
Một trục đại lộ đẹp không đáng giá bằng một dòng sông còn linh hồn. Quy hoạch sông Hồng đặt ra sáu giá trị cốt lõi: an toàn phòng chống lũ, sinh thái, hạ tầng, chuyển đổi chức năng, phát triển kinh tế, văn hóa văn minh. Sông Hồng được xác định là trục cảnh quan và văn hóa quan trọng bậc nhất của Thủ đô, với các chức năng chính: công trình công cộng, công viên cây xanh, văn hóa, dịch vụ du lịch, giải trí biểu tượng, phục vụ lễ hội. Theo các đánh giá quốc tế, Hà Nội chỉ thành công khi kiến tạo một đô thị hiện đại hơn nhưng vẫn giữ được dòng sông, lịch sử và bản sắc – những yếu tố đã làm nên một thành phố nghìn năm văn hiến. Luật Thủ đô mới với gần 200 thẩm quyền đặc thù trao cho Hà Nội không gian pháp lý để thử nghiệm những lựa chọn táo bạo về quy hoạch và đầu tư, nhưng chính quyền sẽ bị đánh giá bằng cách sử dụng quyền lực này cho người dân hay cho lợi ích ngắn hạn. Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng vì thế là bài kiểm tra lớn về tầm nhìn, kỹ thuật và đạo đức quy hoạch đô thị.
