Trục đại lộ sông Hồng: từ dự án hạ tầng tới “mặt tiền” mới của Hà Nội
Trục đại lộ sông Hồng là một dự án đối tác công tư quy mô lớn nhằm hình thành đại lộ cảnh quan khoảng 80 km dọc sông Hồng, kết hợp chức năng giao thông với công viên, quảng trường, không gian văn hóa và tái thiết đô thị để đưa dòng sông trở thành trục sinh thái – văn hóa trung tâm của Hà Nội trong tầm nhìn quy hoạch một thế kỷ.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô đã xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái – văn hóa chủ đạo, mở ra một cách tiếp cận mới trong phát triển đô thị. Điểm khác biệt ở đây là sự dám đặt dòng sông – vốn lâu nay chỉ được xem như ranh giới đê điều – thành “xương sống” của cấu trúc đô thị. Không phải thêm một trục đường ô tô, mà là một trục không gian công cộng. Nếu bỏ lỡ cơ hội này, Hà Nội sẽ tiếp tục quay lưng với con sông lịch sử thêm nhiều thập kỷ nữa.
UBND TP Hà Nội đã lựa chọn liên danh Công ty cổ phần Đầu tư Địa ốc Đại Quang Minh – Tập đoàn Trường Hải – Tập đoàn Hòa Phát làm nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt để thực hiện Dự án đầu tư Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng theo phương thức PPP, đại diện là ông Trần Đăng Khoa. Quy mô sử dụng đất khoảng 11.418 ha với các cấu phần chính gồm trục đại lộ cảnh quan, công viên vui chơi giải trí, khu đất phát triển đô thị, đất mặt nước, hạ tầng kỹ thuật và các loại đất khác. Câu hỏi cốt lõi không còn là “có làm hay không”, mà là “làm thế nào để sông Hồng trở thành động lực phát triển đô thị công cộng, chứ không phải dải bất động sản khổng lồ mới”.
Tài chính dự án Hà Nội: VietinBank, Vietcombank và bài toán kỷ luật vốn
Một trục đại lộ sông Hồng quy mô hơn 11.000 ha không thể thành hiện thực nếu thiếu một cấu phần: kỷ luật tài chính. Sơ bộ tổng mức đầu tư được nêu là 736.963 tỷ đồng, trong đó vốn góp của liên danh nhà đầu tư là 110.545 tỷ đồng, còn vốn huy động hợp pháp khác đạt 626.418 tỷ đồng. Đây không chỉ là con số khổng lồ mà là phép thử cho cách Hà Nội tổ chức tài chính dự án công cộng quy mô vùng.
Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank) – Chi nhánh Hà Nội và Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) – Chi nhánh Hà Nội được giao chịu trách nhiệm bảo đảm nguồn vốn huy động hoặc làm đầu mối cung cấp tài chính cùng các tổ chức tín dụng khác để bảo đảm nguồn vốn thực hiện dự án. Nguồn vốn này đã được xác nhận bằng các văn bản cam kết phát hành trong tháng 5/2026. Câu chuyện không dừng ở việc “có ngân hàng đứng sau”, mà là cách hai trụ cột VietinBank Vietcombank biến cam kết tài chính thành cơ chế giám sát, buộc dự án phải đi đúng mục tiêu không gian công cộng đã đề ra.
Đây là lý do hợp đồng dự án theo loại hình PPP – xây dựng, chuyển giao (BT) – trở nên nhạy cảm: nhà đầu tư được thanh toán bằng quỹ đất phù hợp pháp luật về PPP và đất đai. Phương thức thanh toán gắn với vị trí, diện tích, thông tin quy hoạch và giá trị dự kiến quỹ đất sẽ chỉ được chốt trong quá trình thẩm định, phê duyệt. Nếu không có khung nguyên tắc minh bạch, sự tham gia của hai ngân hàng lớn có thể bị hiểu như “bệ đỡ” tài chính cho một cuộc chuyển dịch đất công cộng thành tài sản tư. Ngược lại, nếu được thiết kế tốt, đây sẽ là bức tường lửa chống lại việc biến trục cảnh quan sông Hồng thành dự án phân lô bán nền quy mô khổng lồ.
Phát triển đô thị công cộng: sông Hồng phải là không gian mở cho mọi người
Nếu dự án được triển khai đúng định hướng, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng sẽ không chỉ là hệ thống giao thông mà còn là không gian công cộng quy mô lớn, gồm công viên ven sông, quảng trường, không gian văn hóa, nghệ thuật công cộng, kiến trúc biểu tượng và các khu vực tái thiết đô thị. Vấn đề là: Hà Nội có đủ dũng khí ưu tiên lợi ích công trước lợi ích ngắn hạn từ bất động sản hay không.
Suốt hàng thế kỷ, kiến trúc Hà Nội “quay vào phố và quay lưng ra sông”, khiến sông Hồng chưa từng trở thành mặt tiền của Thủ đô. Trục cảnh quan mới là cơ hội đảo chiều: đưa mặt nước thành quảng trường mở, nơi mọi tầng lớp có thể dạo bộ, tiếp cận văn hóa, tổ chức sự kiện. Theo chia sẻ trong quy hoạch, mục tiêu cuối cùng là để thành phố và dòng sông hòa quyện với nhau. Điều này chỉ có ý nghĩa khi vỉa hè, bến thuyền, công viên ven sông không bị rào kín bởi cổng trường, bãi đỗ xe hay hàng rào khu đô thị cao cấp.
Một điểm then chốt khác là cơ hội kinh tế mới cho cư dân ven sông. Người dân cần được tham gia vào các hoạt động như du lịch ven sông, dịch vụ, kinh tế đêm, làng nghề, nông nghiệp sinh thái. Nếu chỉ xây những khu nhà ở cao tầng mà bỏ quên hệ sinh kế bản địa, Trục đại lộ sông Hồng sẽ là một “hình mẫu đô thị công cộng trên giấy”. Ngược lại, nếu quy hoạch ưu tiên chợ ven sông, không gian biểu diễn dân gian, làng nghề mở, thì nơi đây có thể trở thành “bảo tàng sống” về văn hóa sông Hồng như tầm nhìn của các kiến trúc sư.
Quy hoạch sông Hồng: chuyển từ “kiểm soát lũ” sang “sống cùng dòng sông”
Quy hoạch sông Hồng lần này không chỉ là bố trí lại hạ tầng, mà là thay đổi tư duy: từ “quản lý dòng sông” sang “phát triển cùng dòng sông”. Trong nhiều thập kỷ, sông Hồng chủ yếu được nhìn dưới lăng kính phòng chống lũ, giao thông thủy và nguồn nước cho đồng bằng. Cách tiếp cận đó tạo vùng an toàn, nhưng đồng thời biến dòng sông thành đối tượng phải kiểm soát, hơn là nguồn lực phát triển.
Theo phân tích, nhiều đô thị lớn trên thế giới đã chuyển đổi thành công bằng việc đặt dòng sông ở trung tâm chiến lược sinh thái, văn hóa và kinh tế. Hà Nội không còn nhiều dư địa để phát triển theo mô hình mở rộng truyền thống, trong bối cảnh biến đổi khí hậu gia tăng rủi ro. Một đô thị có dòng sông lớn chảy qua trung tâm là lợi thế đặc biệt, miễn là quy hoạch biết tôn trọng quy luật tự nhiên về dòng chảy, bồi lắng, xói lở và mực nước theo mùa.
Điều đó đồng nghĩa càng gần dòng nước càng phải hạn chế công trình cố định, ưu tiên công viên, đường dạo, quảng trường mềm, bến thuyền nhẹ hoặc kiến trúc có thể tháo lắp. Bãi sông phải được xem là một phần hệ sinh thái đô thị, có vai trò hấp thụ nước lũ, tái tạo phù sa, duy trì đa dạng sinh học và điều hòa khí hậu. Nếu bê tông hóa bờ sông, san lấp vùng ngập, Hà Nội sẽ lặp lại sai lầm mà nhiều thành phố khác từng mắc và phải trả giá bằng những dự án phục hồi tốn kém. Ngược lại, nếu coi sông Hồng là tài sản thiên nhiên cần gìn giữ, Trục đại lộ sông Hồng có thể trở thành di sản kiến trúc – cảnh quan của thế kỷ XXI.
Kết luận: sông Hồng sẽ là công viên đô thị dài 80 km hay dải bất động sản mới?
Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng là phép thử năng lực “làm quy hoạch đi trước” của Hà Nội: chúng ta có biến nguồn vốn VietinBank Vietcombank và cơ chế PPP thành bệ đỡ cho một không gian công cộng toàn cầu, hay để nó thành cú hích cho cơn sốt đất ven sông. Lần đầu tiên, Hà Nội nghiên cứu hình thành một đại lộ cảnh quan dài khoảng 80 km dọc sông Hồng, đặt chất lượng sống của người dân làm trung tâm.
Tương lai của dự án phụ thuộc vào ba điều: kỷ luật tài chính gắn với lợi ích công, quy hoạch tôn trọng hệ sinh thái sông, và cơ chế để cư dân ven sông trở thành chủ thể phát triển chứ không phải người bị dạt đi. Nếu ba trụ này được giữ vững, Trục đại lộ sông Hồng sẽ không chỉ là công trình hạ tầng mà là “quảng trường mở” dài 80 km, nơi Hà Nội định nghĩa lại hình ảnh một đô thị văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc.
