Từ ghi chép thủ công đến quản trị bằng dữ liệu
Chuyển đổi số nông nghiệp là việc đưa dữ liệu và công nghệ vào quản lý các khâu sản xuất, chế biến và tiêu thụ để nâng chất lượng, minh bạch thông tin và giúp người sản xuất tiếp cận thị trường hiệu quả hơn. Đây không phải cuộc chạy đua mua phần mềm, mà là thay đổi cách ra quyết định: từ dựa chủ yếu vào kinh nghiệm và sổ ghi chép sang theo dõi quy trình bằng thông tin được cập nhật có hệ thống. Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường, Phú Thọ xác định chuyển đổi số nông nghiệp, nông thôn là một khâu đột phá nhằm giúp người dân tăng thu nhập, tổ chức lại sản xuất và mở rộng đầu ra. Ngành nông nghiệp và môi trường cũng hỗ trợ nông dân, hợp tác xã và tổ hợp tác đổi mới tư duy, ứng dụng khoa học công nghệ từ sản xuất đến tiêu thụ.

Dữ liệu khiến nguồn gốc trở nên có thể kiểm chứng
Với sản phẩm OCOP, câu chuyện về nguyên liệu bản địa hay cách làm truyền thống chỉ tạo được niềm tin khi đi cùng bằng chứng cụ thể. Nền tảng eGAP cho phép ghi nhận thông tin về lô thửa, cây trồng, vật nuôi, vật tư đầu vào và nhật ký sản xuất; dữ liệu có thể được dùng để theo dõi quy trình và truy xuất nguồn gốc qua mã QR. Nhờ số hóa nhật ký, quản lý vật tư và sản lượng, hợp tác xã giảm lệ thuộc vào giấy tờ, hạn chế thất lạc thông tin và thuận tiện hơn khi tổng hợp hồ sơ. Đặc biệt, dữ liệu có thể gắn câu chuyện địa phương với thông tin về vùng trồng, phương thức canh tác, nguyên liệu và chế biến. Theo số liệu GDPX cung cấp, nền tảng đã thiết lập hơn 1,2 triệu hồ sơ dữ liệu, với trên 180 hợp tác xã và hơn 12.000 hộ nông dân tham gia số hóa.

Kết nối thị trường phải đi cùng công nghệ
Minh bạch quy trình là nền tảng, nhưng số hóa chỉ tạo giá trị kinh tế khi giúp sản phẩm gặp được người mua. Năm 2023, Trung tâm Khuyến nông tỉnh hướng dẫn Hợp tác xã chế biến MeatFood Phước Duyên sử dụng ứng dụng Agritech để quản lý sản xuất và Bản đồ số Nông nghiệp Phú Thọ để hỗ trợ tiêu thụ. Ban đầu còn lúng túng, hợp tác xã dần ghi được thông tin sản phẩm và nhật ký sản xuất nhờ cán bộ hướng dẫn; sau đó kết hợp bán hàng trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và kênh truyền thống. Theo thông tin về mô hình, doanh thu tăng khoảng 25% so với trước khi chuyển đổi số. Đây là minh chứng đáng chú ý: công nghệ không tự tạo ra thị trường, nhưng có thể giúp hợp tác xã tiếp cận khách hàng ngoài địa bàn. Công cụ số còn mở cơ hội cho các hợp tác xã có phụ nữ hoặc đồng bào dân tộc thiểu số tham gia quản lý trong quảng bá, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường.
Hỗ trợ tại chỗ quyết định công nghệ có được dùng hay không
Không thể mặc định rằng một ứng dụng được đưa đến là nông dân sẽ dùng thành thạo. Trường hợp MeatFood Phước Duyên cho thấy hướng dẫn trực tiếp của cán bộ khuyến nông giúp người dùng vượt qua lúng túng ban đầu và đưa công cụ vào công việc thường ngày. Hỗ trợ địa phương vì thế không nên dừng ở việc giới thiệu phần mềm: cần giúp cơ sở chuẩn hóa quy trình, nhập dữ liệu đúng, duy trì nhật ký và biến thông tin thành hoạt động kinh doanh. Thời gian tới, ngành nông nghiệp dự kiến tiếp tục tháo gỡ khó khăn và triển khai các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện. Các chủ thể OCOP cũng cần được hỗ trợ về kỹ năng số, chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường. Công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi phù hợp năng lực và nhu cầu của người sản xuất. Vì vậy, mục tiêu nên là giúp hợp tác xã làm chủ dữ liệu và đầu ra, chứ không phải chạy theo nền tảng.







