Việt Nam bước vào cuộc chơi điện mặt trời nổi công suất lớn
Điện mặt trời nổi Việt Nam là mô hình lắp đặt tấm pin quang điện và hệ thống chuyển đổi trên mặt nước các hồ thủy điện, kết hợp hạ tầng truyền tải hiện hữu để tạo ra dự án năng lượng tái tạo công suất lớn, tối ưu không gian, giảm xung đột đất đai và mở ra khả năng tận dụng đồng thời nguồn nước, bức xạ mặt trời, cũng như bổ sung ổn định cho hệ thống điện quốc gia. Trên lòng hồ thủy điện Bản Chát ở Lai Châu, hai dự án điện mặt trời nổi Bản Chát 1 và Bản Chát 2 với tổng công suất 550 MW đang được triển khai, dự kiến vận hành thương mại từ quý IV/2028. Việc đặt tham vọng công suất gấp gần 3 lần nhà máy điện mặt trời nổi Cirata của Indonesia cho thấy Việt Nam không muốn đứng ngoài đường đua cạnh tranh năng lượng Đông Nam Á, mà muốn vươn lên nhóm dẫn đầu trong mảng công nghệ mới này.
Bản Chát 550 MW: Tham vọng vượt Cirata và bài toán tổ chức thi công
Cụm dự án Bản Chát 1 và Bản Chát 2 không chỉ lớn về công suất mà còn cho thấy cách Việt Nam định hình chuẩn mới cho điện mặt trời nổi Việt Nam. Nhà máy Bản Chát 1 có công suất khoảng 250 MW, tổng mức đầu tư gần 5.368 tỷ đồng, sử dụng diện tích 704 ha, trong đó khoảng 626,6 ha là lòng hồ thủy điện. Bản Chát 2 đạt 300 MW, vốn đầu tư hơn 6.279 tỷ đồng, với 813 ha diện tích, trong đó 771,2 ha là mặt nước hồ. Theo thiết kế, Bản Chát 1 sẽ lắp khoảng 322.000 tấm pin, Bản Chát 2 dùng khoảng 370.160 tấm, tổng cộng gần 692.200 tấm bố trí trên mặt hồ. "Với tổng công suất 550 MW, khi hoàn thành, cụm nhà máy điện mặt trời nổi Bản Chát 1 và Bản Chát 2 có công suất gấp khoảng 2,9 lần nhà máy Cirata tại Indonesia". Đó là tuyên bố đầy tính cạnh tranh: Việt Nam muốn gửi thông điệp rằng mình có thể đi sau nhưng đi bằng bước dài hơn.
| Thông số | Bản Chát 1 | Bản Chát 2 |
|---|---|---|
| Công suất thiết kế (MW) | 250 | 300 |
| Tổng mức đầu tư (tỷ đồng) | 5.368 | 6.279+ |
| Diện tích sử dụng (ha) | 704 | 813 |
| Số tấm pin dự kiến | 322.000 | 370.160 |
Sơn La 800 MW: Bước nhảy vọt với lưu trữ năng lượng và kết nối hệ thống 500 kV
Nếu Bản Chát là lời mở đầu thì dự án Sơn La 800 MW mới là cú nhảy thực sự cho tham vọng cạnh tranh năng lượng Đông Nam Á của Việt Nam. Theo Quyết định số 989/QĐ-UBND ngày 17/4/2026, tỉnh Sơn La chấp thuận chủ trương đầu tư và nhà đầu tư dự án điện mặt trời nổi lòng hồ thủy điện Sơn La, do Công ty Cổ phần Năng lượng BP Sơn La thực hiện. Dự án có công suất thiết kế 800 MW, sử dụng khoảng 1.200 ha đất và mặt nước, trong đó khoảng 1.139,5 ha là mặt nước lòng hồ. Nhà máy dự kiến dùng công nghệ điện mặt trời nổi (FPV), với công suất lắp đặt 800 MW, tương đương khoảng 1.000 MWp. Tổng vốn đầu tư khoảng 17.000 tỷ đồng, thời hạn hoạt động 50 năm kể từ khi được giao hoặc cho thuê đất. Việc đấu nối qua trạm biến áp nâng áp 35/500 kV công suất 2x600 MVA và đường dây 500 kV dài khoảng 10 km cho thấy đây không chỉ là dự án đơn lẻ mà là một mắt xích chiến lược trong hệ thống truyền tải quốc gia.
Lợi thế lưu trữ và du lịch lòng hồ: Điện mặt trời nổi có đủ sức thắng thế?
Điểm khác biệt khiến Sơn La 800 MW đáng chú ý là hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) ngay trong dự án. Theo phương án thiết kế, hệ thống này có công suất khoảng 10% công suất lắp đặt và lưu trữ được 2 giờ, tức BESS dự kiến đạt 80 MW với dung lượng 160 MWh. Hệ thống sử dụng pin lithium-ion LFP dạng mô-đun trong các container ngoài trời, gồm 32 container bộ pin ESS (2,5 MW/5 MWh mỗi bộ) và 16 container trạm trung thế, bộ biến đổi sạc/xả hai chiều. BESS kết nối với hệ thống quản lý năng lượng (EMS) và SCADA để điều khiển lịch sạc – xả, giúp dự án không chỉ phát điện mà còn hỗ trợ cân bằng phụ tải, một lợi thế rõ rệt khi cạnh tranh năng lượng Đông Nam Á. Song song đó, dự án phải đánh giá tác động đến chức năng hồ chứa, giao thông đường thủy, cảnh quan, đồng thời hài hòa với định hướng du lịch vùng lòng hồ, vì khu vực này nằm trong quy hoạch Khu du lịch quốc gia lòng hồ thủy điện Sơn La. Đây là áp lực cần thiết để điện mặt trời nổi không trở thành công trình thô kệch trên mặt nước mà là một phần của bức tranh phát triển bền vững.
Đường đua Đông Nam Á: Việt Nam có thể trở thành điểm sáng nếu giữ được nhịp độ
Tiến độ là phép thử quan trọng đối với mọi dự án năng lượng tái tạo. Bản Chát 1 và 2 dự kiến khởi công tháng 10/2026 và vận hành thương mại vào quý IV/2028. Dự án Sơn La chia thành 4 giai đoạn phát điện thương mại: năm 2027 đưa vào vận hành 200 MW đầu tiên, năm 2028 thêm 200 MW; đến quý II/2029, giai đoạn III 200 MW tiếp tục vận hành; quý IV/2029 hoàn thành giai đoạn IV với 200 MW, hoàn tất quy mô 800 MW của toàn dự án. Đồng thời, dự án chỉ được triển khai sau khi hoàn tất đầy đủ các thủ tục pháp lý liên quan. Nhìn từ góc độ cạnh tranh, nếu các mốc này giữ đúng, tổng công suất điện mặt trời nổi Việt Nam từ hai cụm dự án sẽ đưa nước ta lên đẳng cấp mới trong bản đồ điện mặt trời nổi khu vực, không còn là "người đuổi theo" Indonesia mà trở thành đối thủ trực diện. Vấn đề không nằm ở việc chúng ta có dự án lớn, mà ở chỗ những dự án năng lượng tái tạo này có đi vào vận hành ổn định, gắn kết với quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến 2050 như đã được xác định, từ đó tạo nền tảng cho vị thế mới trong cạnh tranh năng lượng Đông Nam Á.
