Bệnh hô hấp giao mùa: Thách thức lớn cho nhóm dễ tổn thương
Bệnh hô hấp giao mùa là nhóm bệnh lý đường thở (mũi, họng, phế quản, phổi) xuất hiện hoặc nặng lên khi thời tiết thay đổi đột ngột, thường gây ho, hắt hơi, ngạt mũi, đau rát họng và khò khè kéo dài, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có sức đề kháng yếu, nếu không được phát hiện và điều trị đúng có thể tiến triển xuống đường hô hấp dưới và để lại tổn thương lâu dài cho phổi. Kiểu thời tiết miền Bắc nắng – mưa đan xen, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm khiến đường thở dễ bị kích thích, làm triệu chứng ho, đau rát họng, khò khè gia tăng ở người có sức đề kháng yếu hoặc sẵn bệnh hô hấp nền. Đây không phải giai đoạn "cảm cúm nhẹ cho qua", mà là thời điểm những yếu điểm của hệ hô hấp bộc lộ rõ nhất.
Vì sao trẻ nhỏ, người cao tuổi và người sức đề kháng yếu dễ “đổ bệnh” khi giao mùa?
Không phải ai cũng chịu ảnh hưởng giống nhau trước bệnh hô hấp giao mùa. Trẻ dưới 5 tuổi, người trên 60 tuổi và những người có sức đề kháng yếu, đường thở nhạy cảm hoặc tiền sử bệnh hô hấp là nhóm bị tấn công mạnh nhất. Đường thở của họ vừa nhỏ, vừa dễ viêm, trong khi cơ chế tự bảo vệ chưa hoàn thiện hoặc đã suy giảm. Khi nhiệt độ và độ ẩm biến thiên liên tục, niêm mạc mũi – họng bị kích thích, sưng nề và tăng tiết dịch, khiến các triệu chứng ho, khò khè, tăng tiết đờm dễ xuất hiện và kéo dài. Nếu coi đó là “cảm lạnh thường thôi” và tự mua thuốc uống, nguy cơ bệnh không thuyên giảm, thậm chí chuyển thành viêm mũi kéo dài, khó điều trị là điều đã được ghi nhận rõ. Ở nhóm yếu thế này, mỗi cơn ho kéo dài là một lời cảnh báo phải được lắng nghe.
Tầm soát bệnh sớm: Nắm “thời điểm vàng” trước khi phổi tổn thương
Cách nghĩ “đợi bệnh nặng rồi hãy khám” đã lỗi thời và nguy hiểm với bệnh hô hấp giao mùa. Tầm soát bệnh sớm nghĩa là khám và làm xét nghiệm để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, khi người bệnh chưa có triệu chứng rõ ràng, từ đó tăng cơ hội điều trị hiệu quả. PGS-TS-BS Trần Văn Ngọc nhấn mạnh, tầm soát và chẩn đoán sớm là yếu tố quyết định trong điều trị bệnh hô hấp, vì bỏ lỡ “thời điểm vàng” khiến khả năng điều trị khỏi gần như không còn và việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn. Một quotable đáng suy nghĩ là: "Tiêu chuẩn tầm soát ung thư phổi hằng năm bằng CT phổi liều thấp áp dụng cho người 50-80 tuổi, hút thuốc từ chỉ số 20 gói/năm hoặc ngưng hút chưa quá 15 năm". Khi ho khò khè kéo dài, các bác sĩ không chỉ soi tai mũi họng mà còn dùng CT phổi liều thấp để tìm tổn thương ở phế quản, phát hiện viêm phế quản trước khi diễn tiến nặng.
Sai lầm thường gặp: Tự dùng thuốc và bỏ qua tín hiệu của đường thở
Trong thực tế, nhiều người phản ứng với ho – hắt hơi bằng cách tự mua thuốc, xịt mũi, uống kháng sinh theo mách bảo rồi yên tâm rằng mình đang “chủ động phòng ngừa ho hắt hơi”. Đây là cách bảo vệ sức khỏe đầy rủi ro. Khi dùng thuốc không đúng cách, bệnh hô hấp giao mùa có thể không thuyên giảm, thậm chí biến thành viêm mũi kéo dài khó điều trị. Việc tự ý dùng kháng sinh, đổi loại thuốc hoặc kéo dài thời gian sử dụng mà chưa được bác sĩ đánh giá lại khiến người bệnh dễ gặp tác dụng phụ và góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh. Ngược lại, nếu đợi đến lúc khó thở, sụt cân, đau ngực mới đi khám, khả năng phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn muộn là rất cao và cơ hội điều trị khỏi gần như không còn. Khi đường thở liên tục phát tín hiệu qua ho, khò khè, đau rát họng, im lặng và tự chữa là cách chọn sai phe.
Chủ động bảo vệ đường hô hấp yếu: Kế hoạch giao mùa cho từng nhóm
Không ai có thể điều khiển thời tiết giao mùa, nhưng hoàn toàn có thể xây dựng một kế hoạch bảo vệ đường thở cho gia đình. Trước hết, trẻ nhỏ và người cao tuổi cần được theo dõi sát khi xuất hiện các triệu chứng ho, khò khè, tăng tiết đờm, đặc biệt trong những ngày thời tiết miền Bắc diễn biến thất thường. Việc thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng và Hô hấp nên được xem như thói quen định kỳ, không chỉ dành cho người hút thuốc. Ở những người có sức đề kháng yếu, hướng đi khôn ngoan là kết hợp chăm sóc môi trường sống, tiêm phòng theo chỉ định, và tầm soát bệnh sớm ở các cơ sở y tế được cấp phép chính thức – từ những nơi có giấy phép số 33/GP-STTTT ngày 16/04/2018 đến những cơ quan báo chí y khoa được cấp phép hoạt động ngày 23/12/2020. Giao mùa không còn là nỗi ám ảnh khi mỗi cơn ho được nhìn nhận như cơ hội để kiểm tra và củng cố lại sức khỏe đường thở.
