Từ thiện chí đến đóng góp có kết quả
Kiều bào tri thức là những người Việt sinh sống ở nước ngoài, dùng chuyên môn, kinh nghiệm và mạng lưới nghề nghiệp của mình để góp phần giải quyết nhu cầu phát triển trong nước, dù không trở về làm việc dài hạn. Với người Việt châu Âu, đây không còn là mong muốn xa vời: các dự án nghiên cứu và chương trình hợp tác có thể mở lối cho việc đóng góp từ xa. Trong chuyến thăm chính thức Liên minh châu Âu và Bỉ, chiều 21/10 tại Brussels, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân Ngô Phương Ly và đoàn đại biểu cấp cao gặp cán bộ cơ quan đại diện Việt Nam tại Bỉ cùng đại diện cộng đồng người Việt ở châu Âu. Ba ngày sau, tại cuộc gặp chuyên gia và trí thức người Việt ở Bỉ và Luxembourg, TS Nguyễn Thanh Phương, lãnh đạo phát triển AI tại một tập đoàn ở Luxembourg, nói bà cảm nhận niềm vui, phấn khởi và tự hào khi được trao đổi kiến nghị với lãnh đạo. Điều đáng chú ý không chỉ là sự ghi nhận, mà là cơ hội chuyển lời đề xuất thành công việc cụ thể.
Kết nối đúng lĩnh vực, đúng nhu cầu
Thời điểm này tạo thuận lợi cho hợp tác với quê hương: Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong khi chuyến thăm mở ra thêm cơ hội hợp tác thực chất với Bỉ và EU ở công nghệ cao, năng lượng sạch và phát triển bền vững. Nhưng cơ hội chỉ có giá trị khi được ghép với bài toán rõ ràng trong nước, thay vì dừng ở những cuộc gặp nhiều thiện chí. TS Nguyễn Thanh Phương, với hơn 15 năm kinh nghiệm trong khoa học dữ liệu và AI, đề xuất tăng sức cạnh tranh quốc tế của Việt Nam trong phát triển, triển khai và cung cấp dịch vụ AI. Cách tiếp cận phù hợp là tổ chức các nhóm chuyên gia tham gia tư vấn, nghiên cứu chung, hỗ trợ đào tạo hoặc kết nối đối tác. Các dự án nên có mục tiêu, đầu mối tiếp nhận và kết quả đo lường được; nhờ vậy, chuyên gia có thể đóng góp từ xa mà vẫn gắn công việc với nhu cầu thực tế.
- Tổ chức nghiên cứu chung và tư vấn chuyên môn theo từng bài toán cụ thể.
- Kết nối chuyên gia với chương trình đào tạo, chuyển giao tri thức và đối tác quốc tế.
- Thiết kế cơ chế tham gia linh hoạt, không đòi hỏi chuyên gia về nước làm việc lâu dài.
Hội đoàn là cầu nối để nguồn lực không rời rạc
Với khoảng 1,5 triệu người Việt đang sống tại châu Âu, nguồn lực cộng đồng lớn nhưng không tự động kết nối thành năng lực hợp tác. Các liên hiệp hội và hội đoàn có thể làm phần việc khó thấy nhưng thiết yếu: nhận diện chuyên gia, tổng hợp nhu cầu từ trong nước, tìm đối tác phù hợp và duy trì liên lạc qua biên giới. Liên hiệp Hội người Việt Nam tại châu Âu đã tạo thêm sức sống cho hoạt động cộng đồng; các hội đoàn cũng được đề nghị tiếp tục làm hạt nhân đoàn kết, nâng cao uy tín cộng đồng và phát huy vai trò cầu nối hữu nghị. Để vai trò ấy tạo tác động, mạng lưới cần đi xa hơn các hoạt động giao lưu. Hội đoàn có thể lập danh mục chuyên môn, tổ chức phiên kết nối theo ngành và phối hợp với cơ quan đại diện để chuyển đề xuất thành dự án. Đồng thời, đóng góp cho quê hương không chỉ nằm ở công nghệ hay kinh doanh: gìn giữ tiếng Việt, văn hóa Việt và tình cảm với quê nhà cho thế hệ trẻ cũng là phần việc bền lâu.
Thước đo tiếp theo là cơ chế và dự án
Sự hứng khởi của kiều bào tri thức là tín hiệu tích cực, nhưng không thể thay thế một quy trình hợp tác rõ ràng. Bước tiếp theo cần là đầu mối tiếp nhận đề xuất, danh mục bài toán ưu tiên, cách thức phối hợp từ xa và cơ chế đánh giá kết quả. Khi chuyên gia biết nơi nào cần năng lực của mình, còn đơn vị trong nước biết cách mời gọi và phối hợp, thiện chí mới chuyển thành giá trị. Các hội đoàn, cơ quan đại diện và đối tác trong nước đều có phần việc riêng trong chuỗi kết nối ấy. Hội đoàn tập hợp nhân lực; cơ quan đại diện hỗ trợ liên lạc và đồng hành với cộng đồng; các đơn vị trong nước xác định nhu cầu và chịu trách nhiệm triển khai. Kết luận nên rõ ràng: đóng góp từ xa không phải phương án phụ, mà là cách hợp tác thực tế để tri thức, công nghệ và mạng lưới quốc tế của người Việt châu Âu tham gia vào những dự án quê hương đang cần.
