Hai dịch bệnh tăng, chiến dịch cần đi vào từng khu dân cư
Chiến dịch cao điểm phòng dịch tại TP.HCM là đợt phối hợp giữa chính quyền và ngành y tế nhằm kiểm soát đồng thời sốt xuất huyết Dengue, tay chân miệng, giám sát điểm nguy cơ và phát hiện sớm người bệnh có khả năng chuyển nặng. Sáng 31/10/2026, Sở Y tế thành phố phối hợp với UBND phường Dĩ An phát động chiến dịch trong bối cảnh số ca mắc tăng và mùa mưa còn tạo điều kiện cho dịch lây lan. Quy mô ca bệnh cho thấy đây không thể là hoạt động mang tính biểu tượng: đến tuần 43, thành phố ghi nhận hơn 42.500 ca sốt xuất huyết, trong đó 11 người tử vong; tay chân miệng có hơn 44.000 ca, tăng hơn 65% so với cùng kỳ, cùng 5 trường hợp tử vong và hơn 1.600 ổ dịch. Ưu tiên lúc này là biến thông điệp phòng bệnh thành việc làm thường xuyên ở khu dân cư và trường học.
Áp lực không chỉ nằm ở số liệu cộng dồn. Trong tuần gần nhất được báo cáo, thành phố ghi nhận gần 1.800 ca nghi mắc sốt xuất huyết, cao hơn gần 10% so với mức trung bình tháng trước. Với tay chân miệng, sự lưu hành của vi rút EV71 có thể làm tăng nguy cơ biến chứng nặng, nhất là khi ca bệnh xuất hiện tại cơ sở giáo dục mầm non và nhóm trẻ. Vì vậy, chiến dịch chỉ có ý nghĩa nếu phát hiện được nguy cơ sớm, thay vì chờ số ca tăng rồi mới phản ứng.
Giám sát điểm nguy cơ và nhận biết ca bệnh nặng
Chiến dịch dự kiến kéo dài đến hết năm 2026, tập trung rà soát điểm nguy cơ sốt xuất huyết và phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng. Trong tháng 10 và 11, địa phương phải phân loại, giám sát 100% điểm nguy cơ, ưu tiên nơi có ca bệnh hoặc ổ dịch và kiểm tra lại những điểm chưa đạt yêu cầu. Với tay chân miệng, 100% trường mầm non và nhóm trẻ có ca bệnh hoặc ổ dịch phải được kiểm tra; các cơ sở còn lại phấn đấu đạt ít nhất 50% trong hai tháng này, tiến tới 100% vào cuối năm. Đây là kế hoạch giám sát của chiến dịch, không phải yêu cầu người dân tự chẩn đoán bệnh.
Ngành y tế yêu cầu cơ sở khám, chữa bệnh nhận biết dấu hiệu chuyển nặng để hội chẩn và chuyển tuyến kịp thời, đồng thời tăng truyền thông và báo cáo kết quả hằng tuần. Người chăm sóc trẻ nên theo dõi sức khỏe hằng ngày và liên hệ cơ sở y tế khi nghi trẻ mắc tay chân miệng; trường học, nhóm trẻ cần vệ sinh, khử khuẩn lớp học và đồ chơi, đồng thời thông báo để được hướng dẫn xử lý. Những bước này không thay cho đánh giá của nhân viên y tế: nếu trẻ hoặc người bệnh có biểu hiện đáng lo, hãy tìm tư vấn y tế thay vì chờ tự khỏi.
Việc mỗi gia đình có thể làm ngay
Để phòng sốt xuất huyết, mỗi hộ nên dành thời gian ít nhất một lần mỗi tuần kiểm tra vật chứa nước, súc rửa và đậy kín lu, khạp, bồn; loại bỏ chai lọ, vật phế thải có thể đọng nước, diệt lăng quăng và giữ sạch khu vực sinh sống. Phun hóa chất không phải giải pháp thay thế cho việc diệt lăng quăng: việc phun phải theo chỉ định chuyên môn, đúng đối tượng và quy trình, không phun tràn lan. Đây là hướng dẫn phòng bệnh cộng đồng; nếu địa phương có yêu cầu cụ thể về xử lý ổ dịch, hộ gia đình nên làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Để phòng tay chân miệng, rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước sạch trước khi ăn, trước khi chế biến thức ăn và sau khi chăm sóc, vệ sinh cho trẻ; thường xuyên làm sạch đồ chơi, vật dụng và các bề mặt trẻ hay chạm vào. Đây là khuyến cáo chung cho hộ gia đình, không chỉ áp dụng khi đã có ca bệnh trong nhà. Người lớn cũng nên nhắc trẻ giữ vệ sinh và báo cho cơ sở giáo dục nếu trẻ có biểu hiện nghi mắc để nhà trường phối hợp với cơ sở y tế. Sự đều đặn quan trọng hơn một đợt tổng vệ sinh ngắn: muỗi có thể sinh sản ở vật chứa nước bị bỏ quên, còn các bề mặt dùng chung cần được làm sạch thường xuyên.
Kết quả phụ thuộc vào việc không chủ quan
Chiến dịch đặt đúng trọng tâm khi kết hợp xử lý điểm nguy cơ, giám sát trường học và phát hiện sớm người bệnh có thể chuyển nặng. Nhưng kế hoạch đến hết năm sẽ khó phát huy tác dụng nếu việc kiểm tra chỉ diễn ra khi có đoàn công tác, hoặc gia đình xem phun hóa chất là cách duy nhất để phòng sốt xuất huyết. Với tay chân miệng, vệ sinh tay, đồ chơi và bề mặt tiếp xúc cần trở thành nếp sinh hoạt, không phải việc làm nhất thời.
Người dân không cần tự đặt ra quy trình điều trị hay tự xác định mức độ bệnh. Việc thiết thực là loại bỏ nơi muỗi sinh sản mỗi tuần, giữ vệ sinh và theo dõi sức khỏe trẻ, đồng thời tìm đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu đáng ngại. Thành phố có thể tăng giám sát, nhưng hàng nghìn hành động nhỏ trong từng hộ và lớp học mới quyết định liệu nguy cơ có được chặn từ sớm hay không.
