Bước ngoặt: hợp tác công nghệ Việt-Úc chuyển sang đồng sáng tạo
Hợp tác công nghệ Việt-Úc là quá trình hai nước kết nối chính sách, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để cùng xây dựng các chương trình nghiên cứu, trung tâm nghiên cứu phát triển, cơ chế đầu tư và đào tạo nhân lực, nhằm đồng sáng tạo công nghệ mới, tài sản trí tuệ và sản phẩm có giá trị gia tăng cao, thay vì chỉ chuyển giao công nghệ một chiều như trước đây. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã đề xuất chuyển hợp tác khoa học, công nghệ giữa Việt Nam và Australia từ trao đổi kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ và cùng tạo ra tài sản trí tuệ, sản phẩm mới. Đề xuất này không phải điều chỉnh kỹ thuật nhỏ, mà là bước ngoặt chiến lược: Việt Nam muốn rời vị thế "người nhận" sang vị thế "đồng kiến tạo" trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong bối cảnh Việt Nam xác lập mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, sự chuyển dịch này phản ánh khát vọng bứt lên nhóm nước có thu nhập cao vào năm 2045.
Ba chuyển dịch cốt lõi: từ học hỏi sang giải bài toán lớn chung
Điểm đáng chú ý nhất trong hợp tác công nghệ Việt-Úc hiện nay là bộ ba chuyển dịch mang tính định hình lại cuộc chơi. Thứ nhất, hai bên muốn đi từ trao đổi kinh nghiệm rời rạc sang cùng xác định và giải quyết các bài toán phát triển lớn – như kinh tế số, thủy sản bền vững, chuyển đổi năng lượng. Thứ hai, từ mô hình chuyển giao công nghệ truyền thống sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ, cùng tạo ra tài sản trí tuệ và sản phẩm mới, tức là đôi bên cùng chia sẻ rủi ro, lợi ích và quyền sở hữu. Thứ ba, từ các dự án riêng lẻ sang một hệ sinh thái hợp tác lâu dài, nơi doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của chuỗi đổi mới sáng tạo. Đây là triết lý mới của hợp tác công nghệ Việt-Úc: không chỉ nhập khẩu giải pháp, mà cùng thiết kế giải pháp, cùng gắn kết chương trình nghiên cứu, nguồn vốn và thị trường thành một hệ thống có khả năng tạo tác động lan tỏa lớn hơn.
Trung tâm R&D, phòng thí nghiệm chung và diễn đàn Tech Connect
Nếu trước đây hợp tác công nghệ Việt-Úc thiên về dự án viện trợ, thì nay trọng tâm dịch chuyển sang xây dựng hạ tầng tri thức chung: trung tâm nghiên cứu phát triển, phòng thí nghiệm chung, mạng lưới R&D liên quốc gia. Diễn đàn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục đào tạo Việt Nam – Australia (Tech Connect Việt Nam – Australia) diễn ra ngày 10/8 tại Sydney là không gian thể chế hóa cách tiếp cận mới ấy. Tại đây, hai nước nhấn mạnh việc hình thành các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), các phòng thí nghiệm chung, các chương trình ươm tạo doanh nghiệp và các dự án đổi mới sáng tạo có khả năng thương mại hóa. Việc Việt Nam phê duyệt Chương trình hợp tác nghiên cứu về công nghệ chiến lược giai đoạn 2026–2028 và chuẩn bị ký thỏa thuận về kinh tế số, thủy sản bền vững cho thấy Tech Connect không chỉ là nơi đối thoại, mà là bệ phóng cho các cấu trúc hợp tác lâu dài. "Việt Nam đang chuyển mạnh từ tiếp nhận công nghệ sang đồng sáng tạo công nghệ" là tuyên bố thể hiện rõ định hướng này.
Đầu tư công nghệ cao và ươm tạo doanh nghiệp: cùng chia rủi ro, cùng hưởng lợi
Đầu tư công nghệ cao trong hợp tác công nghệ Việt-Úc được đặt lên một tầm mới: không chỉ là dòng vốn một chiều, mà là cấu trúc đồng đầu tư gắn với nghiên cứu chung và thương mại hóa kết quả. Hai nước thúc đẩy đầu tư hai chiều trong các ngành công nghệ cao, hình thành các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), phòng thí nghiệm chung, chương trình ươm tạo doanh nghiệp và các dự án đổi mới sáng tạo có khả năng đưa sản phẩm ra thị trường. Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia – Việt Nam được định hướng trở thành nền tảng chung, kết nối các quỹ đầu tư mạo hiểm và nguồn vốn công nghệ để đưa sáng chế từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Về phía mình, Việt Nam khuyến khích mạnh mẽ đầu tư chất lượng cao vào hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, trung tâm đổi mới sáng tạo. Mô hình này quan trọng ở chỗ nó buộc hệ sinh thái hai bên cùng chia rủi ro nghiên cứu, thay vì Việt Nam chỉ mua công nghệ thành phẩm; đây là cách duy nhất để xây được năng lực nội sinh lâu dài.
AI, bán dẫn và nguồn nhân lực: trụ cột mới của quan hệ chiến lược
Không thể nói đến hợp tác công nghệ Việt-Úc mà bỏ qua những lĩnh vực công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, an ninh mạng hay công nghệ lượng tử. Hai bên thống nhất tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực này cùng với sinh học, năng lượng sạch và công nghệ biển. Trung tâm Công nghệ Chiến lược đã mở rộng nghiên cứu từ 5G/6G sang AI, bán dẫn, an ninh mạng và công nghệ lượng tử, đồng thời hai nước hình thành các mạng lưới hợp tác nghiên cứu chung trong các lĩnh vực ưu tiên như AI, bán dẫn, công nghệ số, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và kinh tế biển. Song song với chuyển giao công nghệ kiểu mới, hợp tác còn mở ra cơ hội phát triển nguồn nhân lực: hai nước mở rộng đào tạo đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và nhà quản trị đổi mới sáng tạo; khuyến khích trao đổi sinh viên, nghiên cứu sinh và chuyên gia. Tầm nhìn được nêu rõ: xây dựng và triển khai chiến lược kết nối về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với tầm nhìn dài hạn như một trụ cột mới trong quan hệ đối tác chiến lược toàn diện.
