Từ chuyển giao sang đồng sáng tạo: Bước ngoặt chiến lược
Hợp tác khoa học Việt Nam Australia theo hướng chuyển từ chuyển giao công nghệ mới sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ, tạo tài sản trí tuệ chung và cùng phát triển sản phẩm là một mô hình hợp tác khoa học – công nghệ cấp quốc gia, trong đó hai bên cùng chia sẻ bài toán, cùng chia sẻ rủi ro nghiên cứu và cùng hưởng lợi từ kết quả thương mại hóa. Sáng 10/8, tại Diễn đàn khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục đào tạo Việt Nam - Australia, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giáo dục đang trở thành trụ cột trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Điều đáng chú ý là ông không dừng lại ở việc ca ngợi thành tựu, mà chủ động đề xuất ba chuyển dịch, trong đó mấu chốt là rời vùng an toàn “trao đổi kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ” để bước vào vùng khó hơn nhưng giá trị cao hơn: đồng nghiên cứu, đồng tài trợ, tạo tài sản trí tuệ chung và sản phẩm mới. Đây là lời gọi nhập cuộc trực diện gửi tới doanh nghiệp, thay vì đứng ngoài quan sát các chương trình hợp tác nhà nước.
Tech Connect: Nơi bài toán thị trường gặp công nghệ và vốn
Diễn đàn Tech Connect Việt Nam - Australia không chỉ là một sự kiện thường niên mang tính lễ nghi, mà đang được định hình như hạ tầng mềm cho cơ chế hợp tác mới. Sự kiện ngày 10/8 tại Đại học Công nghệ Sydney tập hợp cơ quan quản lý, cộng đồng khoa học, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu của hai nước, tạo nên một “chợ ý tưởng” hiếm hoi nơi chính sách, phòng thí nghiệm và thị trường buộc phải đối thoại trực tiếp. Bộ trưởng Vũ Hải Quân kỳ vọng Tech Connect trở thành diễn đàn thường niên kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nơi “những ý tưởng gặp được người thực hiện, những bài toán gặp được công nghệ, và những kết quả nghiên cứu gặp được doanh nghiệp, thị trường”. Quan điểm này thẳng thắn: nếu không gắn được chuỗi từ bài toán thị trường – nghiên cứu – thử nghiệm – thương mại hóa, mọi khẩu hiệu về chuyển đổi số hay đổi mới sáng tạo sẽ chỉ dừng ở diễn văn. Với doanh nghiệp, Tech Connect là nơi họ phải dám đặt bài toán cụ thể và chấp nhận bước vào bàn đàm phán tài sản trí tuệ, thay vì chờ “gói chuyển giao trọn gói” như trước.
Becamex – Monash: Mẫu hình doanh nghiệp dẫn dắt hệ sinh thái
Trong bức tranh hợp tác khoa học Việt Nam Australia, thỏa thuận giữa Tập đoàn Becamex và Đại học Monash là ví dụ sống động cho việc doanh nghiệp Việt dám chuyển vai từ “người thuê đất” sang “người kiến tạo hệ sinh thái”. Tại Tech Connect, hai bên ký Biên bản ghi nhớ hợp tác, mở ra hợp tác sâu trong phát triển hạ tầng công nghiệp bền vững, đổi mới sáng tạo, thử nghiệm – trình diễn công nghệ và xây dựng hạ tầng nghiên cứu dùng chung. MOU xác định bốn nhóm hợp tác nhằm gắn trực tiếp nghiên cứu với nhu cầu phát triển công nghiệp, trong đó có thẩm định, triển khai thí điểm và trình diễn công nghệ ngay trong hệ sinh thái công nghiệp của Becamex. Theo MOU, thời hạn hợp tác là 5 năm kể từ ngày ký cuối cùng. Đây là thông điệp rõ ràng: doanh nghiệp không thể tiếp tục trông chờ chuyển giao công nghệ mới dạng “đóng gói”, mà phải chấp nhận trở thành bãi thử, đồng đầu tư và đồng sở hữu tài sản trí tuệ chung với trường đại học.
Cơ hội và điều kiện để doanh nghiệp bước vào cuộc chơi tài sản trí tuệ chung
Cốt lõi của giai đoạn hợp tác mới là dịch chuyển sang tài sản trí tuệ chung và cùng phát triển sản phẩm: từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ và tạo ra tài sản trí tuệ, sản phẩm mới. Điều này mở một “làn đường nhanh” cho doanh nghiệp có tham vọng vươn ra chuỗi giá trị toàn cầu: họ có thể tiếp cận sớm công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, sinh học, năng lượng sạch và công nghệ biển, thay vì mãi nhập khẩu công nghệ thế hệ cũ. Tuy nhiên, đây không phải sân chơi cho doanh nghiệp thụ động. Để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cần ba thay đổi đồng thời: biết đặt bài toán phát triển lớn thay vì bài toán gia công; chấp nhận đầu tư cùng đối tác Australia vào các dự án R&D dài hơi; và chuẩn bị năng lực quản trị tài sản trí tuệ, từ chia sẻ quyền sở hữu đến chiến lược thương mại hóa. Nếu không, cơ chế hợp tác mới rất dễ trở thành sân chơi của một số ít doanh nghiệp lớn.
Kết luận: Thời điểm quyết định vị thế doanh nghiệp trong chuỗi đổi mới
Việc Việt Nam và Australia chuyển trục hợp tác từ chuyển giao sang đồng sáng tạo không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là thay đổi “hợp đồng tâm thế” giữa nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp. Nền tảng hợp tác đã được xây dựng qua chương trình Aus4Innovation giai đoạn 2018–2028 và Trung tâm Công nghệ Chiến lược đang mở rộng sang các lĩnh vực 5G/6G, AI, bán dẫn, an ninh mạng và công nghệ lượng tử. Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt chương trình hợp tác nghiên cứu công nghệ chiến lược giai đoạn 2026–2028, cùng với kế hoạch ký thỏa thuận hợp tác về kinh tế số và nghiên cứu phát triển thủy sản bền vững nhằm hiện thực hóa mục tiêu quốc gia biển mạnh. Câu hỏi không còn là “liệu” mà là “doanh nghiệp nào sẽ dám bước vào cuộc chơi tài sản trí tuệ chung và cùng phát triển sản phẩm”. Ai chậm chân hôm nay sẽ phải trả giá bằng việc mãi đứng ở phân đoạn giá trị thấp của chuỗi đổi mới sáng tạo ngày mai.
