Tuần lễ học tập suốt đời: Không phải phong trào, mà là “bài kiểm tra” năng lực số
Tuần lễ học tập suốt đời là chuỗi hoạt động diễn ra hằng năm nhằm khuyến khích mọi người, đặc biệt là học sinh, chủ động tự học, rèn luyện kỹ năng công nghệ số và sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách an toàn, có trách nhiệm trong nhà trường và đời sống xã hội.
Từ ngày 1–7/10, Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời năm 2026 sẽ diễn ra trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của hệ thống trường học, thư viện, bảo tàng, nhà văn hóa, cơ quan và doanh nghiệp. Chủ đề được lựa chọn là “Thực học, thực hành, làm chủ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để xây dựng xã hội học tập, đẩy mạnh học tập suốt đời”. Nói cách khác, đây không còn là tuần lễ khẩu hiệu, mà là cam kết biến việc học thành hành động cụ thể, gắn với kỹ năng công nghệ số và giáo dục AI an toàn. Nếu trường học chỉ coi đây là đợt phát động rầm rộ rồi để đó, tuần lễ sẽ mất ý nghĩa; nhưng nếu xem như một “bài kiểm tra” năng lực số của học sinh, chương trình có thể tạo ra bước chuyển thực sự.
Năng lực tự học của học sinh: lợi thế hay “lỗ hổng” trong kỷ nguyên số?
Điểm nhấn quan trọng nhất của tuần lễ này là đặt năng lực tự học của học sinh ở vị trí trung tâm, thay vì chỉ bổ sung thêm vài giờ hoạt động ngoại khóa. Các cơ sở giáo dục được đề nghị tổ chức nhiều hoạt động khuyến khích học sinh tự học, đọc sách, nghiên cứu, trải nghiệm và thực hành, qua đó phát triển tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề, hợp tác, năng lực số và khả năng sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm. Điều này cho thấy định hướng rõ ràng: học sinh phải biết tự học với công nghệ, chứ không lệ thuộc vào thầy cô hoặc máy móc.
Các hoạt động trong tuần lễ được lựa chọn dựa trên nhu cầu thật của người học, người lao động và người dân, phù hợp với điều kiện từng địa phương, với mục tiêu, nội dung, đối tượng và sản phẩm được xác định cụ thể. Quan điểm này đáng ủng hộ, vì năng lực tự học học sinh không thể phát triển bằng những chương trình “đóng khung” giống nhau ở mọi nơi. Nếu địa phương dám giao việc thật, cho học sinh tự thiết kế, tự thử nghiệm, rồi đánh giá dựa trên sản phẩm và mức độ áp dụng vào đời sống, tuần lễ sẽ trở thành bệ phóng cho thói quen học tập suốt đời chứ không chỉ dừng ở vài buổi mít-tinh.
Kỹ năng công nghệ số: mỗi học sinh phải chọn ít nhất một kỹ năng thiết thực
Tuần lễ học tập suốt đời năm nay đặt ra một yêu cầu đơn giản mà rất thực tế: mỗi người lựa chọn ít nhất một kỹ năng số thiết thực để học, thực hành và áp dụng vào học tập, công việc hoặc đời sống. Đây là cách tiếp cận đúng, vì kỹ năng công nghệ số chỉ hình thành khi người học “đụng việc” cụ thể. Kỹ năng đó có thể là soạn thảo tài liệu, làm thuyết trình, xử lý bảng tính, quản lý tài liệu trên đám mây hoặc vận hành một lớp học trực tuyến.
Các địa phương được khuyến khích xây dựng “bản đồ cơ hội học tập”, giới thiệu thư viện, trung tâm học tập cộng đồng, khóa học trực tuyến, địa điểm hỗ trợ kỹ năng số và hoạt động trải nghiệm cho trẻ em. Một mô hình khác là “điểm hỗ trợ kỹ năng số và trí tuệ nhân tạo”, nơi học sinh và người dân được hướng dẫn, thực hành và giải đáp những vấn đề cụ thể khi sử dụng công nghệ. Đây là bước tiến quan trọng: kỹ năng công nghệ số không chỉ là môn học mà trở thành dịch vụ học tập cộng đồng. Tuy nhiên, thành công hay không phụ thuộc việc những điểm hỗ trợ này có hoạt động thường xuyên sau tuần lễ hay lại “đóng cửa” khi phong trào kết thúc.
Giáo dục AI an toàn: dạy cách dùng, nhưng cũng phải dạy cách từ chối
Một trong những lựa chọn táo bạo của tuần lễ năm nay là đưa giáo dục AI an toàn vào thành nội dung trọng tâm, thay vì né tránh công cụ mới. Chương trình khuyến khích học sinh phát triển kỹ năng số và sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm. Việc hướng dẫn sử dụng AI phải phù hợp với độ tuổi, trình độ và nhu cầu học tập; đồng thời tập trung vào kỹ năng kiểm chứng thông tin, nhận diện nội dung giả mạo, trích dẫn nguồn, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ý thức chịu trách nhiệm với sản phẩm có sử dụng AI.
Việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phải tuân thủ quy định pháp luật về an ninh mạng, an toàn thông tin mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ; nội dung và sản phẩm có sử dụng công nghệ số, AI phải được kiểm tra, kiểm chứng và có người chịu trách nhiệm. Quan trọng hơn, Bộ lưu ý không yêu cầu người học sử dụng công cụ AI khi chưa được hướng dẫn về mục đích, giới hạn, rủi ro và trách nhiệm trong quá trình sử dụng. Đây là điểm rất đáng hoan nghênh: giáo dục AI an toàn không chỉ là “dạy cách dùng”, mà còn phải dạy học sinh quyền nói không với việc dùng AI khi cảm thấy không hiểu và không kiểm soát được.
Từ tuần lễ đến thói quen: làm sao để không “chìm xuồng” sau 7 ngày?
Một tuần lễ, dù được chuẩn bị tốt đến đâu, cũng không đủ để biến học sinh thành “công dân số” nếu thiếu chiến lược duy trì. Văn bản hướng dẫn nhấn mạnh: các hoạt động phải thiết thực, hiệu quả, tiết kiệm, không phô trương, không chồng chéo và không ảnh hưởng đến hoạt động dạy học, sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, ưu tiên những hoạt động, sản phẩm, mô hình có khả năng duy trì, nhân rộng sau tuần lễ, đánh giá kết quả dựa trên mức độ tham gia, sản phẩm, số người được hưởng lợi và khả năng ứng dụng trong thực tế. Nói cách khác, tuần lễ chỉ là bước khởi động; chặng đường dài là cách nhà trường và địa phương biến các mô hình này thành hoạt động thường xuyên.
Nếu coi tuần lễ học tập suốt đời là dịp “chấm điểm lại” năng lực tự học học sinh, kỹ năng công nghệ số và mức độ hiểu biết về AI an toàn, thì kết quả thực sự sẽ thể hiện ở thói quen sau ngày 7/10. Trường học nào tiếp tục duy trì câu lạc bộ kỹ năng số, điểm hỗ trợ AI; địa phương nào cập nhật bản đồ cơ hội học tập; giáo viên nào lồng ghép yêu cầu kiểm chứng thông tin và trích dẫn nguồn vào bài tập hằng ngày… sẽ là nơi tuần lễ để lại dấu ấn lâu dài. Ngược lại, nếu mọi thứ dừng lại ở báo cáo thành tích, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội giúp thế hệ trẻ trở thành những người học suốt đời, có đủ bản lĩnh để sống và học trong thế giới số.
