Thuế 12,5% Mỹ: không còn là cú sốc ngắn hạn mà là “luật chơi” mới
Thuế 12,5% Mỹ là mức thuế nhập khẩu bổ sung mà Washington áp dụng cho hàng hóa từ nhiều đối tác thương mại, trong đó có Việt Nam, tạo chi phí xuất khẩu cao hơn, làm thay đổi tương quan xuất khẩu cạnh tranh và buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chuỗi cung ứng tuân thủ, truy xuất nguồn gốc cũng như chiến lược thích ứng dài hạn để duy trì lợi thế trên thị trường này. Ngày 24/7/2026, Mỹ chính thức áp mức thuế 10–12,5% đối với hàng nhập khẩu từ 60 đối tác theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, Việt Nam thuộc nhóm 43 nước chịu mức 12,5%, thay cho 10% trước đó, trừ các mặt hàng được miễn trừ. Điều này không tạo cú sốc tức thời, nhưng khẳng định thuế quan đã trở thành công cụ chính sách lâu dài chứ không chỉ là “quân bài” đàm phán. Theo lập luận phía Mỹ, thuế bổ sung gắn với yêu cầu ngăn chặn hàng hóa sử dụng lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng. Vì thuế theo Mục 301 không có thời hạn luật định và có thể duy trì tới khi chính quyền Mỹ tự quyết chấm dứt, doanh nghiệp Việt Nam phải coi đây là điểm khởi đầu của một chiến lược thích ứng dài hạn, chứ không phải biến cố nhất thời.
Áp lực lên lợi nhuận: rủi ro lớn nhất là mất lợi thế cạnh tranh
Mức thuế 12,5% Mỹ không chỉ là con số cộng thêm 2,5 điểm phần trăm; nó chính là phép thử về sức cạnh tranh thực sự của từng doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam đánh giá chi phí xuất khẩu của hàng Việt vào Mỹ giờ cao hơn khoảng 2,5 điểm phần trăm so với nhiều nước ASEAN, qua đó bào mòn lợi thế về giá. Với các ngành biên lợi nhuận mỏng như gia công dệt may, da giày, gỗ – nội thất hay thủy sản, mức tăng thuế này có thể “ăn” trực tiếp vào lợi nhuận vốn chỉ từ 3–10%, khiến doanh nghiệp mất khoảng 2,5% lợi thế giá so với đối thủ như Bangladesh, Campuchia hay Indonesia. Ở thị trường Mỹ, các nhà nhập khẩu luôn có nhiều lựa chọn nguồn cung; khi thuế không còn đồng đều, vài điểm phần trăm có thể đủ để họ chuyển đơn hàng sang quốc gia có mức thuế thấp hơn. Đáng chú ý, nhiều đối thủ của Việt Nam như Thái Lan, Trung Quốc, Na Uy, Chile hay Peru cũng chịu mức thuế 12,5%, nên không có bên nào hưởng lợi tuyệt đối. Điều này khiến cuộc chơi chuyển từ đơn thuần cạnh tranh giá sang cạnh tranh về khả năng thích ứng, quản trị chi phí và đáp ứng tiêu chuẩn mới. Những doanh nghiệp có đơn hàng ổn định, khách hàng lớn, nguồn nguyên liệu minh bạch và khả năng chia sẻ một phần chi phí thuế với đối tác sẽ chịu tác động ít hơn; ngược lại, mức thuế 12,5% sẽ phơi bày rõ những điểm yếu trong quản trị và sức chống chịu.
Chuỗi cung ứng tuân thủ và truy xuất nguồn gốc: từ “giấy thông hành” thành điều kiện sống còn
Điểm đáng lo của thuế 12,5% Mỹ là nó được gắn với câu chuyện lao động cưỡng bức và truy xuất nguồn gốc trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Bộ Công Thương đã khuyến cáo doanh nghiệp chủ động rà soát chuỗi cung ứng, kiểm soát chặt xuất xứ và chuẩn hóa dữ liệu truy xuất để giảm rủi ro. Nhiều thị trường lớn cùng lúc bổ sung yêu cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc, ESG và chuyển đổi số; những tiêu chuẩn này không còn mang tính khuyến khích mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Theo nhận định của đại diện ngành gỗ, doanh nghiệp nào quản trị minh bạch, ứng dụng công nghệ và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ có lợi thế rõ rệt khi đối mặt với các vụ việc phòng vệ thương mại. Trong bối cảnh doanh nghiệp dễ bị điều tra xuất xứ, nguy cơ bị xem là chuyển tải bất hợp pháp sẽ khiến các chuỗi cung ứng thiếu minh bạch bị soi kỹ hơn. Đây là lúc doanh nghiệp Việt Nam phải coi việc xây dựng chuỗi cung ứng tuân thủ là khoản đầu tư bắt buộc, thay vì chi phí có thể trì hoãn. Chuỗi cung ứng minh bạch không chỉ giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro thuế và điều tra thương mại, mà còn trở thành điểm cộng trong mắt khách hàng Mỹ vốn ngày càng ưu tiên nhà cung cấp đáp ứng tốt yêu cầu về lao động, môi trường và dữ liệu truy xuất.
Chiến lược thích ứng: chuyển đổi kép và tái thiết kế thị trường
Với mức thuế 12,5% Mỹ, doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam không còn lựa chọn nào khác ngoài việc phải đẩy mạnh chiến lược thích ứng thay vì hy vọng vào giảm thuế sớm. Như nhận định của Hiệp hội thủy sản, điều đáng lưu ý không phải là 2,5 điểm phần trăm thuế tăng thêm mà là sự thay đổi tương quan cạnh tranh giữa các nguồn cung. Về trung và dài hạn, lợi thế cạnh tranh của thủy sản Việt Nam sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực chế biến sâu, phát triển sản phẩm giá trị gia tăng, đáp ứng tiêu chuẩn lao động, môi trường, truy xuất nguồn gốc và khả năng thích ứng với thay đổi chính sách thương mại toàn cầu, chứ không chỉ dựa vào mức thuế nhập khẩu. Câu hỏi đặt ra cho toàn bộ khu vực ASEAN – từng hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển sản xuất – là các lợi thế về chi phí và vị trí địa lý có còn đủ sức nặng khi thuế quan được sử dụng như công cụ dài hạn. Doanh nghiệp buộc phải lựa chọn: hoặc đẩy mạnh “chuyển đổi kép”, tức kết hợp chuyển đổi số với chuyển đổi xanh, hoặc chấp nhận nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc đa dạng hóa thị trường, sản phẩm và nguồn thu trở nên thiết yếu trong bối cảnh bất định tăng lên, nhưng điều đó chỉ hiệu quả nếu đi cùng kỷ luật tuân thủ và nâng cấp năng lực cạnh tranh nội tại.
Cuộc chơi dài hạn: tái thiết đầu tư cho tăng trưởng bền vững
Việc Mỹ chuyển sang áp thuế theo Mục 301 với nền tảng pháp lý bền vững cho thấy đây là cuộc chơi dài hạn, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải tái thiết chiến lược đầu tư. Thuế quan lần này không chỉ ảnh hưởng đến dòng chảy thương mại trước mắt mà còn có thể làm thay đổi cách các tập đoàn đa quốc gia thiết kế chuỗi cung ứng toàn cầu, qua đó tác động trực tiếp đến khả năng thu hút đầu tư và triển vọng tăng trưởng của các nền kinh tế dựa vào xuất khẩu. Trong khi một số nhóm hàng như thiết bị điện tử, máy móc và linh kiện được miễn trừ, chiếm khoảng 55% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong nửa đầu năm 2026, các ngành khác phải coi áp lực thuế, điều tra phòng vệ và yêu cầu ESG là “bộ lọc” tự nhiên buộc họ phải cải tổ. Về dài hạn, chính sức ép từ tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường Mỹ có thể trở thành động lực tích cực: nó thúc đẩy doanh nghiệp nâng cấp chuỗi cung ứng, cải thiện môi trường làm việc, tăng tính minh bạch về nguồn gốc và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn ESG. Doanh nghiệp nào tận dụng được giai đoạn này để nâng cấp năng lực cạnh tranh nội tại sẽ không chỉ “sống sót” qua thuế 12,5% Mỹ, mà còn bước ra thị trường toàn cầu với vị thế mạnh hơn, ít phụ thuộc vào lợi thế giá ngắn hạn.
