Quy chế làm việc mới: Nền tảng cho một BHXH số hóa, có trách nhiệm
Bảo hiểm xã hội Việt Nam là cơ quan tổ chức thực hiện các chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp, hiện đang bước vào giai đoạn chuyển đổi số toàn diện gắn với siết chặt kỷ luật, kỷ cương và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ để phục vụ người dân hiệu quả hơn. Ngày 06/8/2026, Giám đốc BHXH Việt Nam Lê Hùng Sơn ký Quyết định số 666/QĐ-BHXH ban hành Quy chế làm việc mới của toàn hệ thống. Đây không phải một văn bản kỹ thuật khô khan, mà là thông điệp chính trị: kỷ luật và chuyển đổi số phải đi cùng nhau. Quy chế nhắm trực diện vào những điểm yếu cố hữu của bộ máy hành chính – tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm, xử lý chậm. Nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn và rõ kết quả” trở thành trục xuyên suốt trong cách giao và thực hiện nhiệm vụ. Nếu được thực thi nghiêm, đây sẽ là cú hích để chuyển đổi số BHXH không dừng ở khẩu hiệu, mà bám chặt vào kỷ luật công vụ hằng ngày.
Chuyển đổi số BHXH: Từ hệ thống văn bản điện tử tới KPI tự động
Điểm gây chú ý nhất trong quy chế làm việc mới là yêu cầu bắt buộc mọi hoạt động chỉ đạo, điều hành, trao đổi thông tin và báo cáo phải thực hiện trên Hệ thống Quản lý văn bản và điều hành của BHXH Việt Nam, trừ tài liệu thuộc diện mật. Nói cách khác, chuyển đổi số BHXH không còn là thử nghiệm, mà trở thành luật chơi bắt buộc. Dữ liệu cập nhật trên hệ thống được coi là căn cứ pháp lý để theo dõi, cảnh báo chậm tiến độ, truy vết trách nhiệm và chấm điểm kết quả thực hiện nhiệm vụ (KPI) tự động. Một câu nói có thể trích nguyên văn: "Viên chức không cập nhật hoặc cập nhật chậm tiến độ trên hệ thống sẽ tự động bị xem là chưa hoàn thành nhiệm vụ". Đây là lựa chọn mạnh tay, nhưng hợp lý: nếu không ép buộc gắn công việc với dữ liệu, chuyển đổi số sẽ mãi dừng ở lớp giao diện. Việc quy định tỷ lệ họp trực tuyến phải đạt từ 60% trở lên trong tổng số hội nghị cả năm càng cho thấy BHXH muốn chuyển phần lớn hoạt động sang môi trường điện tử để tiết kiệm thời gian, chi phí và tạo thói quen làm việc số.
Bảo hiểm xã hội nông dân: Chiến lược xuống cơ sở qua đối thoại trực tiếp
Chuyển đổi số sẽ vô nghĩa nếu người dân – đặc biệt là nông dân, lao động tự do – vẫn đứng ngoài hệ thống. Bởi thế, việc BHXH Việt Nam phối hợp với Hội Nông dân tổ chức các hội nghị tuyên truyền, đối thoại và tư vấn chính sách BHXH tự nguyện tại cơ sở cho thấy một chiến lược song song: vừa số hóa, vừa đi tới từng xã, từng thôn. Sáng 13/8, tại xã Hải Thịnh (Ninh Bình), Trung ương Hội Nông dân Việt Nam và BHXH Việt Nam tổ chức hội nghị với 130 hội viên, nông dân tham dự. Họ không chỉ nghe giới thiệu Luật BHXH số 41/2024/QH15 và các văn bản liên quan, mà quan trọng hơn, được hỏi, được tranh luận về quyền lợi, mức đóng, phương thức tham gia và thủ tục. Đáng chú ý, Luật BHXH 2024 đã giảm thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm – một thay đổi rất thiết thực với nông dân, người buôn bán nhỏ, lao động tự do có quá trình tham gia không liên tục. Đây là minh chứng rõ ràng rằng bảo hiểm xã hội nông dân đang được đặt vào trung tâm của thiết kế chính sách, chứ không chỉ là phần phụ trong hệ thống an sinh.
Chính sách BHXH tự nguyện: Cửa vào hệ thống an sinh cho khu vực phi chính thức
Nếu muốn bảo hiểm xã hội trở thành mạng lưới an sinh phổ quát, chính sách BHXH tự nguyện phải thực sự hấp dẫn và dễ tham gia. Theo quy định, mọi công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi, không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và không đang hưởng lương hưu hay trợ cấp hằng tháng đều có thể tham gia BHXH tự nguyện. Người tham gia được tự lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập gia đình, trong khi Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng theo quy định. Quan trọng hơn, ngoài chế độ hưu trí, người tham gia còn có trợ cấp thai sản và tử tuất, giúp tăng khả năng bảo đảm an sinh cho cả gia đình chứ không chỉ cá nhân. Việc Luật BHXH 2024 rút ngắn thời gian đóng tối thiểu từ 20 xuống 15 năm là một tín hiệu chính sách rõ ràng rằng Nhà nước chấp nhận điều chỉnh để mở rộng cửa cho nhóm lao động phi chính thức. Nếu BHXH tiếp tục kết hợp tuyên truyền trực tiếp với công cụ số – như tra cứu quá trình đóng trên điện thoại, tích hợp căn cước công dân trong khám, chữa bệnh BHYT – thì BHXH tự nguyện sẽ trở nên thực tế hơn với người nông dân vốn ngại thủ tục và giấy tờ.
Kết luận: Kỷ luật số và tiếp cận đa kênh phải đi cùng nhau
Quyết định số 666/QĐ-BHXH có hiệu lực ngay từ ngày ký, thay thế quy chế làm việc ban hành năm 2025, cho thấy BHXH Việt Nam không muốn chờ đợi lâu để thiết lập "luật chơi" mới cho toàn hệ thống. Nội dung quy chế rõ ràng: siết kỷ luật, đề cao trách nhiệm người đứng đầu, xử lý công việc nhanh, chính xác, đúng hạn, và chuyển mọi hoạt động lên môi trường điện tử. Mục tiêu cuối cùng không phải để máy tính chấm điểm viên chức cho đẹp số liệu, mà để "nâng cao chất lượng quản lý, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia, người thụ hưởng các chế độ BHXH, BHYT, BHTN". Song song, các chương trình phối hợp với Hội Nông dân, các hội nghị tuyên truyền và đối thoại trực tiếp tại Ninh Bình và nhiều địa phương khác cho thấy chiến lược tiếp cận đa kênh: nền tảng số cho quản lý, nhưng chính sách phải được giải thích bằng ngôn ngữ đời thường ngay tại xã, thôn. Nếu BHXH Việt Nam kiên trì con đường "kỷ luật số + xuống cơ sở", bảo hiểm xã hội sẽ dần thoát khỏi hình ảnh thủ tục phức tạp, trở thành một lựa chọn an sinh quen thuộc của hội viên, nông dân và mọi người lao động.
