Mục tiêu 3 tỷ USD: quyết tâm chính trị phải biến thành lợi ích doanh nghiệp
Thương mại Việt Nam New Zealand là mối quan hệ kinh tế song phương giữa hai nền kinh tế có cơ cấu bổ sung cao, được đặt trong khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, với trọng tâm là mở cửa thị trường nông sản xuất khẩu, thúc đẩy thương mại điện tử và tăng cường kết nối chuỗi cung ứng nhằm đạt kim ngạch 3 tỷ USD và mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp hai nước. Mục tiêu kim ngạch 3 tỷ USD không chỉ là con số tham vọng trên giấy, mà là phép thử xem hai bên có đủ khả năng biến nền tảng chính trị tin cậy thành dòng chảy hàng hóa và dữ liệu qua biên giới. Sau khi nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 2/2025, chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới New Zealand từ ngày 12 đến 14/8 diễn ra đúng thời điểm cần chuyển “nhiệt chính trị” thành “sức nóng thương mại”. Trưa 13/8 tại Auckland, việc lãnh đạo hai nước chứng kiến trao các văn kiện hợp tác cho thấy cam kết chính trị đã khá rõ ràng; vấn đề còn lại là cách biến chúng thành cơ hội cụ thể cho từng container nông sản, từng giao dịch thương mại số.
Nông sản: chìa khóa mở cửa thị trường và cân bằng lợi ích
Nếu mục tiêu kim ngạch 3 tỷ USD là điểm đến, thì nông sản xuất khẩu là con đường ngắn nhất để hai nước tiến gần tới đích. Ưu điểm lớn nhất của thương mại Việt Nam New Zealand là hàng hóa ít cạnh tranh trực tiếp, giúp nông sản, lâm sản và thủy sản trở thành lĩnh vực “cùng thắng” nếu chính sách đi đúng hướng. Việt Nam đã mở cửa thị trường cho thịt bò đông lạnh, kiwi, táo, bí ngô, dâu tây từ New Zealand, trong khi New Zealand đã cấp phép cho xoài, thanh long, chôm chôm, chanh và bưởi Việt Nam. Đây không phải là tặng nhau ưu đãi, mà là bài toán lợi ích: người tiêu dùng có thêm lựa chọn, nhà sản xuất đa dạng hóa đầu ra, chuỗi cung ứng hai bên bớt phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống. Chiến lược hiện nay còn táo bạo hơn khi Việt Nam đề xuất mở cửa cho sầu riêng, hoa cắt cành, chanh leo, vải; New Zealand mong muốn xúc tiến các thủ tục cho lê, mật ong, thịt hươu, nai. Nếu các thủ tục kiểm dịch và tiêu chuẩn an toàn thực phẩm được xử lý nhanh, nông sản sẽ trở thành động lực tăng trưởng, không chỉ là phụ lục trong các hiệp định. “Đẩy nhanh tiến độ mở cửa thị trường cho các mặt hàng nông sản và thực phẩm” không phải là khẩu hiệu kỹ thuật, mà là thông điệp chính trị về việc ưu tiên lợi ích của khu vực nông thôn, nông dân và doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Thương mại số và logistics: động cơ tăng trưởng mới sau nông sản
Nông sản có thể mở đường, nhưng để tiến gần kim ngạch 3 tỷ USD, hai nước cần thêm một động cơ tăng trưởng mới: thương mại số gắn với hạ tầng logistics hiện đại. Tại cuộc làm việc song phương sáng 13/8/2026, Bộ trưởng Công Thương Việt Nam Lê Mạnh Hùng và Bộ trưởng phụ trách Thương mại và Đầu tư New Zealand Todd McClay thống nhất mở rộng hợp tác trong chuyển đổi số, thương mại số, thương mại điện tử xuyên biên giới và kết nối doanh nghiệp công nghệ thông tin/phần mềm của Việt Nam với thị trường New Zealand. Thương mại điện tử ở đây không chỉ là bán hàng trực tuyến, mà là cách hai nền kinh tế chia sẻ dữ liệu, chuẩn hóa quy tắc xuất xứ, chứng từ điện tử và truy xuất nguồn gốc nông sản xuất khẩu. Nếu không nâng cấp logistics và nền tảng số, kim ngạch thương mại khó tăng mạnh vì chi phí giao dịch, vận tải và tuân thủ vẫn là rào cản lớn. Đầu tư vào cảng biển, kho lạnh, vận tải container gắn với giải pháp số sẽ quyết định việc nông sản Việt có đến được siêu thị New Zealand đúng mùa, đúng chuẩn, và ngược lại. Khi doanh nghiệp hai nước có thể kiểm tra, đặt chỗ, thanh toán và theo dõi lô hàng trên nền tảng chung, thương mại song phương sẽ chuyển từ “tăng dần” sang “nhảy vọt”.
Khung hợp tác đa phương: CPTPP và APEC là bệ phóng, không phải điểm tựa an toàn
Điểm đáng chú ý trong chiến lược thương mại Việt Nam New Zealand là hai bên không chỉ nói về quan hệ song phương, mà còn đặt nó trong các khuôn khổ CPTPP và APEC. Nếu sử dụng hiệu quả các hiệp định này, mục tiêu kim ngạch 3 tỷ USD sẽ có thêm bệ phóng về thể chế và tiêu chuẩn. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều khó khăn và bất ổn địa chính trị, việc hai Bộ trưởng khẳng định cùng hướng tới bảo đảm lưu thông hàng hóa thiết yếu và chuỗi cung ứng khu vực cho thấy hai nước muốn đứng chung trên phía “ổn định” của bản đồ thương mại. Tuy vậy, các khuôn khổ đa phương chỉ là khung, còn nội dung phải đến từ những thỏa thuận cụ thể: mở cửa thị trường nông sản, hỗ trợ kỹ thuật về thương mại số, chia sẻ kinh nghiệm bảo vệ môi trường và chuyển đổi sang kinh tế xanh. Việc Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch CPTPP càng đặt thêm trách nhiệm: dùng năm chủ tịch không chỉ để làm tốt thủ tục, mà để đưa câu chuyện nông sản và thương mại điện tử Việt Nam – New Zealand thành ví dụ cho sự hiện đại và bao trùm của các FTA. Nếu coi CPTPP và APEC là “điểm tựa an toàn” để giữ nguyên hiện trạng, cơ hội sẽ bị bỏ lỡ; ngược lại, nếu dùng chúng như bệ phóng cho đổi mới, kim ngạch thương mại song phương sẽ có thêm không gian tăng trưởng.
Kết luận: từ biểu tượng chiến lược đến liên minh nông sản và số hóa
Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới New Zealand diễn ra đúng thời điểm hai nước đã tích lũy đủ độ chín chính trị để bước vào giai đoạn hợp tác kinh tế thực chất hơn. Lãnh đạo hai bên nhất trí tạo chuyển biến mạnh mẽ trong hợp tác thương mại và đầu tư, tương xứng với tiềm năng và cùng tham gia vào tiến trình hướng tới kim ngạch thương mại 3 tỷ USD. Nhưng để mục tiêu đó không trở thành khẩu hiệu, Việt Nam và New Zealand cần coi mình như một “liên minh nông sản và số hóa” hơn là hai đối tác đơn thuần. Nông sản xuất khẩu, lâm sản và thủy sản phải được bảo vệ trước biến đổi khí hậu bằng hợp tác khoa học, công nghệ và môi trường; thương mại điện tử và kinh tế số phải đi kèm với chuẩn mực mới về minh bạch, bảo mật và chia sẻ dữ liệu. Nếu doanh nghiệp hai nước nhìn thấy lợi ích rõ ràng trong từng chuyến hàng, từng dòng mã phần mềm và từng hiệp định được triển khai, thương mại song phương sẽ không dừng ở mốc 3 tỷ USD mà còn mở ra một trục hợp tác xanh, số và bao trùm trong khu vực.
