Nông thôn mới Hà Nội: từ câu chuyện hạ tầng sang bài toán số và xanh
Nông thôn mới Hà Nội là chương trình phát triển nông thôn hướng tới không gian sống hiện đại, hạ tầng đồng bộ, kinh tế nông nghiệp xanh, tuần hoàn, gắn với chuyển đổi số và quá trình đô thị hóa, nhằm nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống người dân nông thôn. Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Đây không chỉ là cuộc đua về số lượng xã được công nhận, mà là sự thay đổi cách tiếp cận: từ “làng quê đủ tiêu chí” sang “làng quê thông minh, sinh thái, có kinh tế năng động”. Nếu không đặt trọng tâm vào chuyển đổi số nông thôn và chuyển đổi xanh nông nghiệp, mục tiêu này dễ trượt thành phong trào hình thức, nặng công trình, nhẹ chất lượng sống.
Vì sao Hà Nội phải nâng tiêu chí và phân nhóm xã?
Động lực lớn nhất cho lần điều chỉnh này xuất phát từ Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2035, trong đó giai đoạn 2026–2030 được coi là “chặng nước rút” để xây dựng nông thôn mới hiện đại, giàu đẹp, bản sắc, bền vững, gắn với đô thị hóa và thích ứng biến đổi khí hậu. Muốn phát triển nông thôn bền vững, Hà Nội không thể tiếp tục dàn hàng ngang. Việc UBND thành phố ban hành Quyết định 2376, phân 36 xã vào nhóm 1 và 39 xã vào nhóm 2, không có xã nhóm 3, là quyết định mang tính chiến lược: thừa nhận sự khác nhau về xuất phát điểm để xây lộ trình phù hợp, tránh đầu tư dàn trải. Đồng thời, thành phố lập Ban Chỉ đạo thông qua Quyết định 2913, cho thấy nông thôn mới Hà Nội không còn là việc riêng của ngành nông nghiệp mà là chương trình phát triển không gian sống toàn diện cho gần nửa dân số ngoại thành.
Bộ tiêu chí mới: “khung cứng” cho chuyển đổi số nông thôn và chuyển đổi xanh
Khác với giai đoạn trước, bộ tiêu chí nông thôn mới Hà Nội giai đoạn 2026–2030 được xây dựng với 10 tiêu chí và 47 chỉ tiêu, vừa kế thừa kết quả cũ vừa bổ sung yêu cầu mới phù hợp xu thế. Điểm then chốt là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, sản xuất và đời sống người dân, cùng với các chỉ tiêu môi trường “khó lách”: 100% chất thải rắn sinh hoạt phải được thu gom, xử lý; tối thiểu 80% rác thải phải được phân loại tại nguồn; chấm dứt chôn lấp trực tiếp rác sinh hoạt. Thực chất, đây là bước dịch chuyển từ phát triển nông thôn dựa trên hạ tầng sang mô hình phát triển nông thôn bền vững, nhấn mạnh kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và bảo vệ môi trường. Nếu các xã chỉ lo hoàn thiện đường, trường, trạm mà không đầu tư cho hạ tầng dữ liệu, dịch vụ số, hệ thống phân loại và xử lý chất thải thì sẽ mắc kẹt ở nông thôn mới “cũ” – sạch đẹp trên giấy nhưng thiếu sức sống.
Từ Kiều Phú, Hát Môn đến Đan Phượng: bài học về cách làm và rủi ro hình thức
Trên giấy tờ, Hà Nội dự kiến năm 2026 sẽ hoàn thiện hồ sơ, thủ tục xét công nhận 3 xã đạt chuẩn nông thôn mới, nhưng câu hỏi lớn là: đạt chuẩn để làm gì nếu đời sống người dân không thay đổi rõ rệt? Kiều Phú coi nông thôn mới là nhiệm vụ trọng tâm, phân việc đến từng cán bộ, áp dụng tinh thần “6 rõ” – rõ người, việc, tiến độ, trách nhiệm, quy trình, kết quả – đây là cách làm đáng ủng hộ vì chống được bệnh “khoán trắng”. Hát Môn đã có 31/47 chỉ tiêu đạt, 16 chỉ tiêu chưa đạt, đồng thời đặt mục tiêu giảm 10% hộ cận nghèo, nâng tỷ lệ bảo hiểm y tế lên 95,6% và gia đình văn hóa lên 97%. Nếu những con số này gắn với chuyển đổi số nông thôn (dịch vụ công trực tuyến, quản lý an sinh bằng dữ liệu) và chuyển đổi xanh nông nghiệp (mô hình hữu cơ, tuần hoàn), chúng sẽ trở thành thay đổi thực chất, thay vì “chạy” chỉ tiêu.
Chiến lược trọng tâm: phát triển nông thôn bền vững gắn công nghệ số
Thành phố đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng Bộ tiêu chí xã nông thôn mới Hà Nội giai đoạn 2026–2030 và dự kiến ban hành trong tháng 8, đồng thời xây kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Bộ tiêu chí mới được nghiên cứu theo hướng chú trọng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng chất lượng dịch vụ và đời sống dân cư. Điều này chỉ có ý nghĩa khi công nghệ số được coi là nền tảng cho tăng trưởng xanh: nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn, mô hình thôn thông minh, giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến từ 93% trở lên ở các xã nhóm 1. Nếu Hà Nội kiên định mục tiêu 20% xã nông thôn mới hiện đại và gắn chuyển đổi số với chuyển đổi xanh nông nghiệp ngay từ cấp xã, nông thôn mới Hà Nội có cơ hội trở thành hình mẫu về không gian sống hiện đại, sinh thái, giàu bản sắc, thay vì một cuộc “chạy marathon” thi tiêu chí.
