Mục tiêu 3 tỷ USD: Tham vọng được xây trên nông sản và kinh tế số
Thương mại Việt Nam New Zealand là quá trình trao đổi hàng hóa, dịch vụ và hợp tác đầu tư giữa hai nền kinh tế, trong đó nông sản và hợp tác số hóa khu vực được xác định là các trụ cột trọng tâm để mở rộng thị trường, gia tăng giá trị xuất khẩu và củng cố chuỗi cung ứng Đông Nam Á trong bối cảnh nhiều rủi ro địa chính trị.
Ngày 13/8/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới New Zealand, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng đã làm việc song phương với Bộ trưởng phụ trách Thương mại và Đầu tư New Zealand Todd McClay. Chính cuộc gặp này đặt lại tham vọng đưa kim ngạch thương mại song phương lên kim ngạch 3 tỷ USD, thay vì hài lòng với mức tăng 15% trong nửa đầu năm 2026. Nói cách khác, hai bên đang chọn thời điểm khó khăn của kinh tế toàn cầu để nâng trần hợp tác, chứ không chỉ giữ nhịp độ hiện tại.
Quan điểm đáng chú ý là: hoặc Việt Nam và New Zealand biến nông sản Việt Nam xuất khẩu cùng thương mại số thành động cơ mới, hoặc mục tiêu 3 tỷ chỉ dừng ở khẩu hiệu. Động cơ đó không phải là các cam kết chung chung, mà là những cam kết rất cụ thể về mở cửa thị trường, kết nối doanh nghiệp số và bảo đảm lưu thông hàng hóa thiết yếu trong chuỗi cung ứng khu vực.
Nông sản: Cửa ngõ nhanh nhất để tăng thương mại song phương
Nếu phải chọn một “cửa ngõ” nhanh nhất để đẩy thương mại Việt Nam New Zealand, câu trả lời gần như chắc chắn là nông sản. Việt Nam đặt trọng tâm vào việc đẩy nhanh tiến độ mở cửa thị trường đối với các mặt hàng nông sản và thực phẩm. Điều này không chỉ là một đề xuất mang tính kỹ thuật; đó là thông điệp rằng nông sản Việt Nam xuất khẩu phải được nhìn như nguồn cung ổn định, chất lượng và cạnh tranh trong chuỗi cung ứng Đông Nam Á, chứ không chỉ là hàng hóa thời vụ.
Sáu tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu song phương đạt 845 triệu USD, tăng 15% so với cùng kỳ. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang New Zealand đạt 400 triệu USD, tăng 19%, còn chiều ngược lại Việt Nam nhập khẩu 445 triệu USD, tăng 11%. Đây là một trong những phát biểu đáng trích dẫn: “Tổng kim ngạch đạt 845 triệu USD, tăng 15%”. Những con số này cho thấy đà tăng tích cực, nhưng cũng phơi bày khoảng cách khá xa so với kim ngạch 3 tỷ USD.
Việc Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng đề nghị New Zealand phối hợp chặt chẽ để đẩy nhanh quá trình mở cửa thị trường các mặt hàng nông sản, thực phẩm và nông thủy hải sản, đồng thời Bộ trưởng Todd McClay khẳng định sẽ làm việc với các cơ quan liên quan để thúc đẩy quá trình này, cho thấy đây không phải là câu chuyện thiện chí đơn thuần. Nếu thủ tục tiếp cận thị trường được rút ngắn, danh mục nông sản Việt Nam xuất khẩu sang New Zealand sẽ rộng hơn, biên độ tăng trưởng thương mại nông sản sẽ lớn hơn, và mục tiêu kim ngạch 3 tỷ USD mới có nền tảng thực tế.
Hợp tác số hóa: Từ thương mại điện tử đến tái thiết chuỗi cung ứng
Ở chiều dài hạn, mở cửa nông sản là cần nhưng không đủ. Việt Nam đang nhìn xa hơn bằng việc đẩy mạnh hợp tác số hóa khu vực. Bộ trưởng Công Thương đề nghị mở rộng quy mô hợp tác trong chuyển đổi số, thương mại số và thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời kết nối các doanh nghiệp công nghệ thông tin và phần mềm của Việt Nam với thị trường New Zealand. Đây là bước chuyển quan trọng: từ xuất khẩu hàng hóa hữu hình sang cung cấp dịch vụ số, nền tảng và giải pháp phần mềm.
Điểm đáng nói là hợp tác số hóa khu vực không tách rời mục tiêu bảo đảm lưu thông hàng hóa thiết yếu và chuỗi cung ứng khu vực. Khi hai Bộ trưởng thống nhất tăng cường hợp tác để bảo đảm chuỗi cung ứng Đông Nam Á vận hành thông suốt, họ đang ám chỉ rằng dữ liệu, nền tảng logistics số và thương mại điện tử xuyên biên giới sẽ trở thành “mạch máu” mới của thương mại. Nếu doanh nghiệp Việt Nam xây được năng lực dịch vụ số phục vụ dòng chảy hàng hóa này, kim ngạch thương mại không chỉ tăng về số lượng mà còn nâng cấp về chất lượng.
Ở góc độ chiến lược, việc khuyến khích doanh nghiệp New Zealand tăng đầu tư vào Việt Nam và khai thác tốt các hiệp định thương mại tự do, cùng phối hợp chặt chẽ trong các khuôn khổ như CPTPP và APEC, là cách để gắn hợp tác số với cải cách thể chế và chuẩn hóa quy tắc thương mại. Nói thẳng, nếu không “số hóa” cách thức quản trị thương mại và đầu tư, thì mọi cam kết về thương mại điện tử xuyên biên giới chỉ nằm trên giấy.
Chuỗi cung ứng khu vực và dư địa tăng trưởng: Cơ hội không chờ đợi
Hai bên thống nhất cùng hướng tới mục tiêu đảm bảo lưu thông hàng hóa thiết yếu và chuỗi cung ứng khu vực. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu và khu vực còn nhiều khó khăn, bất ổn địa chính trị, lựa chọn này mang tính phòng thủ và tấn công cùng lúc: phòng thủ vì bảo vệ dòng chảy hàng hóa trước các cú sốc, tấn công vì dùng chuỗi cung ứng Đông Nam Á làm bệ phóng cho tăng trưởng thương mại mới.
Dư địa tăng trưởng được mở rộng không chỉ ở lượng hàng hóa, mà cả ở cấu trúc hợp tác. Kim ngạch 845 triệu USD trong nửa đầu năm 2026 phản ánh nền tảng hiện tại, nhưng dư địa nằm ở các hướng ưu tiên: mở cửa thị trường nông sản, đẩy mạnh thương mại số, tăng đầu tư hai chiều, và hợp tác đa phương sâu hơn trong CPTPP, APEC. Câu chuyện không còn là “có tăng hay không”, mà là “tăng theo chiều sâu hay chỉ tăng theo bề rộng”.
Việt Nam đề nghị New Zealand ủng hộ vai trò Chủ tịch CPTPP và hỗ trợ kỹ thuật cho APEC 2027, đồng thời đánh giá cao đóng góp của New Zealand trong thúc đẩy đối thoại chính sách và các sáng kiến tăng trưởng xanh. Đây là những mảnh ghép chính sách giúp mục tiêu kim ngạch 3 tỷ USD có “xương sống” thể chế, chứ không chỉ là thỏa thuận song phương ngắn hạn. Kết luận hợp lý là: nếu hai nước kiên trì với chiến lược nông sản + số hóa + chuỗi cung ứng, thương mại Việt Nam New Zealand không chỉ chạm mốc 3 tỷ mà còn có thể thiết lập một mô hình hợp tác mới cho khu vực.
