Dữ liệu chính xác mới biến công nghệ thành năng lực vận hành
Quản lý lưới điện bằng dữ liệu số là việc xác định, liên kết và cập nhật vị trí cùng thông tin kỹ thuật của thiết bị trên các nền tảng để hỗ trợ giám sát, phân tích và điều hành hệ thống điện. Đây không phải cuộc đua đưa nhiều phần mềm vào sử dụng, mà là nỗ lực tạo ra một bức tranh lưới điện đủ chính xác để người vận hành có thể hành động đúng lúc. TP.HCM và Quảng Ninh đang tiếp cận mục tiêu ấy từ hai điểm khác nhau: EVNHCMC kết nối các hệ thống số trên quy mô phục vụ gần 4 triệu khách hàng; Quảng Ninh tập trung làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu hiện trường trên bản đồ GIS. Cả hai hướng đều cho thấy một điều thường bị bỏ qua: bản đồ số điện chỉ hữu ích khi phản ánh đúng thực tế, còn dữ liệu lưới điện đáng tin cậy mới mở đường cho vận hành thông minh.
Sau khi tiếp nhận quản lý hệ thống điện tại khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây từ ngày 1/7/2025, EVNHCMC mở rộng phạm vi quản lý lên hơn 6.700 km², quy mô lưới điện tăng hơn 3,2 lần. Với gần 4 triệu khách hàng và sản lượng điện thương phẩm khoảng 60 tỷ kWh mỗi năm, bài toán không còn dừng ở việc theo dõi thêm thiết bị: ngành điện cần kết nối thông tin giữa kỹ thuật, kinh doanh, dịch vụ khách hàng và quản trị để điều hành cả hệ thống.
TP.HCM: kết nối hệ thống số để điều hành quy mô lớn
EVNHCMC chọn cách xây dựng một hệ sinh thái số gồm SCADA để giám sát và điều khiển, DMS quản lý lưới phân phối, OMS theo dõi mất điện và sự cố, GIS cung cấp thông tin địa lý, cùng công tơ điện tử, ERP, BI, BIM và các ứng dụng AI. Điểm đáng chú ý không nằm ở danh sách công nghệ, mà ở mục tiêu nối dữ liệu giữa các khâu để hỗ trợ quyết định vận hành thống nhất. Trước khi địa bàn quản lý mở rộng năm 2025, 100% trạm biến áp 110 kV của đơn vị đã vận hành theo mô hình không người trực, lưới phân phối 22 kV được tự động hóa và giám sát từ xa; toàn bộ khách hàng khi đó đã có công tơ điện tử thu thập dữ liệu từ xa.
Áp lực tăng trưởng khiến hướng đi này có ý nghĩa thực tế: trong 9 tháng đầu năm 2026, EVNHCMC cung cấp 45,08 tỷ kWh, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước. Công nghệ hỗ trợ nắm bắt tình trạng lưới và xử lý sự cố, trong khi dữ liệu đo đếm giúp khách hàng theo dõi tiêu thụ minh bạch hơn. Toàn bộ dịch vụ điện hiện được giải quyết trực tuyến mức độ 4, tỷ lệ thu tiền điện không dùng tiền mặt xấp xỉ 100%; việc chuyển ngày ghi điện của khách hàng về cùng một ngày cuối tháng cũng giúp việc theo dõi sản lượng và thanh toán thuận tiện hơn.
Quảng Ninh: làm sạch bản đồ từ từng cột điện
Quảng Ninh đặt trọng tâm vào lớp nền thường ít được chú ý nhưng quyết định độ tin cậy của mọi ứng dụng sau này: chuẩn hóa dữ liệu vị trí cột điện, đường dây, trạm biến áp, thiết bị đóng cắt và điểm đo ranh giới, đồng thời gắn thông tin kỹ thuật và tình trạng vận hành cho từng đối tượng. Với địa hình trải từ đô thị, miền núi đến hải đảo và vùng xa, một vị trí sai lệch hay thông số thiếu không phải lỗi trình bày; đó có thể là giới hạn khi tra cứu, khảo sát hoặc xử lý sự cố. Vì thế, biên tập GIS không đơn thuần là đưa sơ đồ giấy lên máy tính. Đội ngũ kỹ thuật rà soát, đối chiếu với hiện trạng thực tế trên nền tảng ArcGIS để dữ liệu không gian khớp với thông tin thiết bị.
Công ty Điện lực Quảng Ninh đang tăng tốc hoàn thành biên tập 100% dữ liệu đường dây và trạm biến áp trên GIS, theo chỉ tiêu giao tại Văn bản số 5428/EVNNPC-KT+CNTTCĐS ngày 16/10/2026. Đây là bước đi khác với cách tiếp cận rộng của TP.HCM: thay vì nhấn mạnh trước hết vào kết nối nhiều hệ thống vận hành, Quảng Ninh ưu tiên bảo đảm mỗi đối tượng trên bản đồ có thông tin đúng, đủ và đồng bộ. Sự khác biệt ấy không phải đối lập; nó cho thấy chuyển đổi số cần cả khả năng kết nối lẫn kỷ luật dữ liệu.
Nền móng dữ liệu quyết định vận hành thông minh
Bản đồ đẹp không thể bù cho vị trí thiết bị sai hoặc dữ liệu chậm cập nhật. Ông Lê Bá Quyến, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Quảng Ninh, nhấn mạnh dữ liệu GIS phải chính xác, đầy đủ và đồng bộ thì hệ thống mới phát huy hiệu quả. Nhận định này cũng lý giải vì sao số hóa không nên được đánh giá bằng số lượng phần mềm: dữ liệu sạch mới giúp GIS tích hợp với SCADA/DMS và PMIS, hỗ trợ phân tích tổn thất, dự báo phụ tải và phát triển lưới điện thông minh. Khi vị trí, đặc tính kỹ thuật và trạng thái vận hành cùng hiện diện trên một nền tảng, nhân viên có thêm cơ sở để tra cứu nhanh, đánh giá hiện trạng và chọn phương án xử lý sự cố phù hợp.
Bước tiếp theo của Quảng Ninh là hoàn tất dữ liệu đường dây và trạm biến áp, rồi khai thác GIS cùng các hệ thống nghiệp vụ để phát triển quản lý kỹ thuật chuyên sâu, phân tích tổn thất và dự báo phụ tải, qua đó nâng độ tin cậy cung cấp điện. Với EVNHCMC, yêu cầu kế tiếp là tiếp tục bảo đảm cung cấp điện an toàn, liên tục trong bối cảnh nhu cầu tăng, địa bàn mở rộng và đô thị phát triển. Kết luận đáng rút ra từ hai trường hợp rất rõ: công nghệ tạo công cụ, nhưng dữ liệu chính xác mới tạo năng lực. Muốn quản lý lưới điện hiệu quả và tiến tới vận hành thông minh, ngành điện phải đầu tư đồng thời vào kết nối hệ thống, chuẩn hóa thông tin và cập nhật sát hiện trường.
