Tự chủ 5G là làm chủ cả hệ thống
Hệ sinh thái 5G là tập hợp những thành phần như thiết bị phát sóng, mạng truyền dẫn và mạng lõi, được tích hợp để vận hành đồng bộ thành hạ tầng viễn thông hoàn chỉnh. Vì thế, dấu mốc Gartner ghi nhận Viettel có ý nghĩa vượt ra ngoài một sản phẩm riêng lẻ: nó cho thấy năng lực trong nước đã tiến vào những lớp cốt lõi của công nghệ 5G.
Năm 2025, Gartner đưa Viettel High Tech vào báo cáo về giải pháp hạ tầng truy nhập vô tuyến 5G, xếp doanh nghiệp ở nhóm Niche Player; đây là đơn vị duy nhất đến từ Đông Nam Á có tên trong nhóm. Cùng năm, Omdia xếp Viettel vào nhóm Upcoming Vendors trong đánh giá các nhà cung cấp mạng lõi di động. Hai ghi nhận ở hai mảng khác nhau đáng chú ý hơn một danh hiệu đơn lẻ: chúng phản ánh quá trình mở rộng năng lực từ thiết bị sang các thành phần thiết yếu của mạng lưới. Tuy vậy, được ghi nhận không đồng nghĩa với việc đã ngang tầm mọi nhà cung cấp toàn cầu; giá trị của dấu mốc nằm ở việc Viettel đã bước vào cuộc đánh giá quốc tế bằng năng lực công nghệ của chính mình.
Từ khoảng cách 4G đến hệ sinh thái 5G
Hành trình này bắt đầu trong thế bị động. Trước năm 2015, thiết bị hạ tầng viễn thông tại Việt Nam đều nhập khẩu, còn công nghệ cốt lõi chủ yếu nằm trong tay nhà cung cấp nước ngoài. Năm 2014, Viettel bắt đầu nghiên cứu, phát triển sản phẩm viễn thông 4G khi năng lực nghiên cứu đi sau thế giới khoảng 7–8 năm. Đến năm 2019, doanh nghiệp chuyển trọng tâm sang nghiên cứu hệ sinh thái 5G, đặt mục tiêu làm chủ thiết bị phát sóng, truyền dẫn và mạng lõi. Đây là bước chuyển quan trọng: thay vì chỉ tìm cách làm ra từng thiết bị, Viettel phải giải quyết bài toán để các phần tử hoạt động cùng nhau.
Sau quá trình nghiên cứu, Viettel phát triển 8 nền tảng công nghệ bao quát mạng truy nhập vô tuyến, truyền dẫn và mạng lõi. Các sản phẩm theo kiến trúc mở có thể kết nối với thiết bị của nhà cung cấp khác theo tiêu chuẩn quốc tế, tạo điều kiện nâng cấp và mở rộng. Con số 8 vì thế không chỉ biểu thị số nền tảng; nó cho thấy phạm vi nghiên cứu đã vượt khỏi một công đoạn đơn lẻ. Dẫu vậy, làm chủ công nghệ còn phải được chứng minh qua tích hợp, đo kiểm và vận hành thực tế. Chính năng lực đưa thiết bị vào mạng lưới, duy trì chất lượng và tương thích với hệ thống khác mới biến kết quả phòng thí nghiệm thành năng lực công nghiệp.
Độ tin cậy mới là phép thử với người dùng
Một mạng 5G không chỉ cần tốc độ; nó phải tiếp tục hoạt động khi có lỗi kết nối, sự cố phần cứng, mất gói dữ liệu hoặc lưu lượng tăng đột biến. Với thiết bị truyền dẫn Site Router 100G do Viettel phát triển, doanh nghiệp xây dựng hệ thống thử nghiệm hơn 30.000 kịch bản. Kết quả kiểm thử cho thấy thời gian khôi phục dịch vụ được rút từ mức tham chiếu khoảng 180 giây xuống còn khoảng 1,5–2.001 mili-giây, tùy dịch vụ và tình huống; nhiều dịch vụ khôi phục trong không quá 200 mili-giây.
Những con số này có ý nghĩa thực tế: kết nối trở lại nhanh hơn có thể giảm gián đoạn dịch vụ mà người dùng và doanh nghiệp phụ thuộc mỗi ngày. Giải pháp giám sát, điều khiển tập trung còn giúp giảm khoảng 50% số lần can thiệp thủ công trong vận hành mạng. Đây là lợi ích đáng kể, nhưng cũng cần hiểu đúng giới hạn của bằng chứng: kết quả thử nghiệm cho thấy năng lực ứng phó trong các kịch bản được kiểm tra, không tự động bảo đảm mọi sự cố ngoài thực địa đều có cùng thời gian khôi phục. Giá trị của việc tự phát triển nằm ở khả năng thiết kế, đo kiểm và cải tiến giải pháp sát với yêu cầu vận hành.
Tự chủ hạ tầng số gắn với an ninh quốc gia
Khi hạ tầng số gắn với ngày càng nhiều hoạt động thiết yếu, phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ bên ngoài không chỉ là lựa chọn mua sắm; đó còn là giới hạn đối với khả năng thiết kế, vận hành, nâng cấp và bảo vệ mạng lưới. Làm chủ hệ sinh thái 5G giúp Viettel chủ động hơn ở những khâu này, đồng thời góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia. Ý nghĩa ấy càng rõ khi các nền tảng do doanh nghiệp phát triển có thể phục vụ cả hạ tầng số quốc gia lẫn nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, nơi độ tin cậy, tính liên tục và bảo mật thông tin đều là yêu cầu cao.
Vì vậy, việc Gartner ghi nhận Viettel nên được xem là một cột mốc có cơ sở, không phải lời khẳng định rằng hành trình đã hoàn tất. Từ nghiên cứu 4G trong bối cảnh chậm hơn thế giới 7–8 năm đến phát triển các thành phần 5G và được đánh giá ở cả mạng truy nhập lẫn mạng lõi, doanh nghiệp đã chứng minh một bước tiến đáng kể. Thước đo tiếp theo không cần dựa vào khẩu hiệu: đó là mức độ tin cậy, khả năng tích hợp và hiệu quả vận hành của công nghệ do Việt Nam phát triển. Tự chủ 5G chỉ có ý nghĩa bền vững khi những năng lực ấy phục vụ được người dùng, nền kinh tế và an ninh quốc gia.
