Từ công trình xuyên núi đến mắt xích huyết mạch trên tuyến Bắc Nam
Hầm Đèo Cả là công trình xuyên núi đường bộ dài 4.125m gồm hai ống hầm song song, là một phần của dự án hầm đường bộ Đèo Cả kết nối khu vực Phú Yên cũ với Khánh Hòa, góp phần rút ngắn thời gian qua đèo Cả từ khoảng 60 phút xuống còn 10 phút, nâng cao an toàn giao thông trên tuyến Bắc Nam và khẳng định năng lực làm chủ hạ tầng giao thông Việt Nam.
Điểm đáng nói sau 9 năm vận hành là hầm Đèo Cả không chỉ giải quyết một đèo hiểm trở mà đã trở thành mắt xích quan trọng trên trục giao thông Bắc Nam, thay đổi cách cả vùng Nam Trung Bộ kết nối với bên ngoài. Ngày 21/8/2017, công trình chính thức được đưa vào khai thác, sớm hơn kế hoạch 3 tháng, sau gần 5 năm thi công kể từ lễ khởi công 18/11/2012. Việc một công trình hầm giao thông quy mô lớn do doanh nghiệp tư nhân trong nước thực hiện rồi vận hành ổn định là thông điệp mạnh mẽ: chúng ta không còn chỉ “mua giải pháp” từ bên ngoài mà đang tự thiết kế, tự tổ chức, tự vận hành hạ tầng giao thông Việt Nam ở cấp độ phức tạp hơn.
Những con số biết nói: 22 triệu lượt xe và một tuyến đèo an toàn hơn
Nếu hạ tầng giao thông chỉ được nhìn bằng bản vẽ thì hầm Đèo Cả đã chứng minh giá trị của mình bằng lưu lượng xe và số vụ tai nạn được cắt giảm. Sau 9 năm, hầm phục vụ 22,14 triệu lượt phương tiện, duy trì giao thông an toàn, liên tục và thông suốt, không ghi nhận sự cố cháy nổ nào trong hầm. Con số này không chỉ thể hiện sức tải của công trình mà còn cho thấy niềm tin của người dân và doanh nghiệp vận tải vào một tuyến qua đèo được kiểm soát tốt hơn hẳn so với đường đèo cũ.
Tác động đến đời sống rất rõ: thời gian vượt đèo Cả rút từ khoảng 60 phút xuống còn khoảng 10 phút, đồng thời loại bỏ nhiều “điểm đen” tai nạn trên tuyến đường đèo. Lưu lượng bình quân cũng tăng gần 2,5 lần, từ 4.391 lượt xe/ngày đêm năm 2017 lên 10.918 lượt vào năm 2026. Một câu nói khá đủ để tóm tắt thành tựu này là: “Sau 9 năm khai thác, hầm Đèo Cả đã phục vụ 22,14 triệu lượt phương tiện, bảo đảm giao thông an toàn, liên tục và thông suốt.” Việc số vụ tai nạn trên tuyến đèo giảm từ 32 vụ năm 2017 xuống 6 vụ năm 2018 rồi duy trì ở mức rất thấp những năm sau càng củng cố luận điểm: đây là một bước tiến thực chất về an toàn trên tuyến Bắc Nam.
Hành trình làm chủ công nghệ và mô hình vận hành hạ tầng hiện đại
Ý nghĩa lớn nhất của hầm Đèo Cả nằm ở chỗ nó được vận hành bởi một đội ngũ trong nước đã từng bước tự làm chủ công nghệ và quy trình. Thời điểm triển khai, xây dựng một công trình hầm giao thông quy mô lớn là bài toán hoàn toàn mới với Việt Nam. Sau 9 năm, Xí nghiệp Quản lý vận hành hầm Đèo Cả đã phát triển thành đội ngũ chuyên nghiệp, có khả năng xử lý các tình huống phức tạp, từ dịch COVID-19 năm 2021 đến sự cố sạt lở hầm đường sắt Eo Gió hay mưa lũ đặc biệt lớn tại khu vực Phú Yên cũ. TS. Lại Xuân Môn nhận định 9 năm quản lý vận hành hầm là minh chứng cho năng lực làm chủ công nghệ, tổ chức vận hành và tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công nhân viên.
Đáng chú ý, từ kinh nghiệm hầm Đèo Cả, doanh nghiệp đã triển khai các giải pháp vận hành tập trung, nghiên cứu phương án thay thế thiết bị tương đương để giảm phụ thuộc nguồn cung công nghệ ngoại. Các chuyên gia tại Hội đồng Cố vấn xem công trình như “bài học về tư duy đầu tư, tổ chức thực hiện và quản lý khai thác”, mở ra hướng đi mới cho sự tham gia của khu vực tư nhân trong phát triển hạ tầng giao thông. Điều này cho thấy hầm Đèo Cả không chỉ là một hầm xuyên núi mà là phòng thí nghiệm sống cho mô hình quản lý, vận hành hạ tầng giao thông hiện đại, nơi năng lực bản địa được kiểm chứng bằng hoạt động liên tục trên tuyến Bắc Nam.
Động lực phát triển kinh tế vùng và bước tiếp theo của hạ tầng giao thông Việt Nam
Với địa phương, hầm Đèo Cả giải quyết một điểm nghẽn giao thông tồn tại nhiều năm, tạo điều kiện để khu vực phát huy lợi thế kinh tế, thương mại và du lịch. Sự xuất hiện của công trình đã cải thiện năng lực lưu thông trên trục Bắc Nam, tạo thuận lợi cho vận tải, giao thương và đi lại giữa Đắk Lắk, Khánh Hòa và các địa phương miền Trung. Nói cách khác, mỗi chuyến xe rút bớt 50 phút qua đèo không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn mở rộng bán kính thị trường cho doanh nghiệp, rút ngắn khoảng cách cho người dân đi học, đi làm, đi khám chữa bệnh. Hầm Đèo Cả vì thế là nền tảng khó thay thế cho hành trình phát triển kinh tế vùng Nam Trung Bộ.
Sau 9 năm, câu chuyện không khép lại ở một lễ kỷ niệm. Tập đoàn vận hành công trình đang được yêu cầu tiếp tục tổng kết kinh nghiệm, đổi mới công nghệ, số hóa quản lý, đào tạo nguồn nhân lực kế cận và nghiên cứu phương án kết nối công trình với mạng lưới giao thông quốc gia ở mức sâu hơn. Đây là hướng đi đúng: dùng một công trình đã thành hình như hầm Đèo Cả để nâng chuẩn chung cho quản lý vận hành hạ tầng giao thông Việt Nam. Nếu làm được, chiếc hầm xuyên núi ở đèo Cả sẽ ghi thêm một dấu mốc mới: từ biểu tượng tự chủ công nghệ trở thành chuẩn tham chiếu cho các dự án trên toàn tuyến Bắc Nam.
