Tăng hỗ trợ 70%: Cú hích tài chính hay con dao hai lưỡi?
Chính sách trung ương hỗ trợ 70% vốn ngân sách nhà nước cho các dự án phục vụ APEC 2027 Việt Nam là cơ chế phân bổ ngân sách xây dựng nhằm tăng tốc hoàn thành các công trình hạ tầng Phú Quốc và hạ tầng liên quan, trong đó địa phương chỉ phải đảm bảo 30% còn lại, tập trung cho giải phóng mặt bằng và đối ứng, giúp đẩy nhanh tiến độ nhưng đồng thời tạo áp lực lớn lên quản trị rủi ro, đặc biệt là an toàn giao thông công trình trong bối cảnh thời gian chuẩn bị không còn nhiều. Đây là thay đổi mang tính chủ động của Chính phủ, thể hiện lựa chọn đánh cược có kiểm soát: ưu tiên về tốc độ triển khai nhưng buộc phải nâng chuẩn kỷ luật thi công và giám sát. Điểm tích cực là dòng vốn tập trung hơn, không “rải mành mành”, song nếu thiếu kỷ luật, 70% hỗ trợ có thể biến thành 70% rủi ro.
Quyết định mới của Chính phủ nêu rõ ngân sách trung ương sẽ gánh 70% phần vốn đầu tư công cho các dự án, bao gồm cả tuyến đại lộ APEC, phần sử dụng vốn đầu tư công. Địa phương phải tự cân đối ít nhất 30% còn lại và đặc biệt không được thấp hơn chi phí giải phóng mặt bằng. Cách thiết kế này buộc địa phương “có da có thịt” trong cuộc chơi, tránh tư duy trông chờ hoàn toàn vào cấp trên. Về mặt chính trị – hành chính, đây là tín hiệu rõ ràng: trung ương không chỉ phân quyền nhiệm vụ tổ chức APEC 2027 Việt Nam, mà còn “rót” thêm nguồn lực để các công trình kịp về đích, đổi lại là cam kết tiến độ và trách nhiệm giải trình cao hơn từ địa phương trong suốt vòng đời dự án.
Phú Quốc chạy đua tiến độ: Hạ tầng “lên đời” với áp lực chưa từng có
Ở Phú Quốc, các công trình hạ tầng Phú Quốc phục vụ APEC 2027 đang bước vào giai đoạn chạy nước rút: mở rộng Cảng hàng không quốc tế, Trung tâm Hội nghị APEC, Nhà biểu diễn đa năng, khu tổ hợp APEC… Cùng với đó là các hạng mục hạ tầng xã hội, dịch vụ, thương mại được mở rộng phạm vi đầu tư. Bức tranh chung là một đại công trường liên hoàn, nơi mọi công trường đều tăng ca, mọi gói thầu đều bị “ép” tiến độ. Về nguyên tắc, dòng vốn 70% từ ngân sách trung ương tạo mặt bằng tài chính ổn định để huy động nhân lực, máy móc, nhà thầu tốt hơn. Nhưng tốc độ thi công tăng nghĩa là mật độ xe tải, xe ben, máy móc thi công cũng tăng, và đó là điểm nút rủi ro. Cái giá của một Phú Quốc hiện đại hơn là việc hạ tầng hiện hữu phải gồng mình hấp thụ lưu lượng xây dựng lẫn du lịch cùng lúc.
Bên cạnh các dự án trọng điểm đã định hình, cơ chế vốn mới cho phép bổ sung hàng loạt hạng mục cấp bách: từ mở rộng phạm vi đầu tư tại sân bay (như nâng cấp Nhà ga T1, nhà máy suất ăn hàng không, công trình phụ trợ), đến hạ tầng xử lý nước thải khu An Thới với hai trạm công suất 15.000 m³/ngày và dự kiến hoàn thành vào tháng 8/2027. Đây là lựa chọn hợp lý: ưu tiên những mắt xích trực tiếp quyết định khả năng tiếp nhận lượng khách và chất lượng môi trường đô thị. Tuy nhiên, khi số dự án tăng, khả năng quản lý nhà nước bị kéo căng. Ngân sách xây dựng dồi dào hơn sẽ vô nghĩa nếu thiếu năng lực điều phối để các công trình vận hành như một hệ thống, thay vì những “ốc đảo hạ tầng” rời rạc.
Áp lực kép trên đường phố: Thi công nhanh, giao thông phải an toàn hơn
Trên mặt đường, APEC 2027 Việt Nam đang được cảm nhận không phải qua các nghi thức ngoại giao, mà là qua từng đoàn xe tải chở cát, đá len giữa dòng xe du lịch. Mật độ phương tiện tăng, nhất là xe tải và xe ben phục vụ công trình, khiến yêu cầu an toàn giao thông công trình trở nên cấp bách. Người dân Phú Quốc có lý do để lo khi những tuyến đường hẹp phải chia sẻ cho cả xe nặng và xe chở khách. Câu chuyện không còn là “chịu khó vài năm để có hạ tầng mới”, mà là chấp nhận rủi ro ở mức nào trong giai đoạn nước rút. Ngược lại, giới tài xế dịch vụ và khách du lịch cũng chịu áp lực: di chuyển trên một hòn đảo đang thi công quy mô lớn, nơi bất kỳ quyết định vượt ẩu hay chở quá tải nào cũng có thể tạo tai nạn dây chuyền trong điều kiện đường sá vốn dành cho mật độ thấp hơn.
Điểm sáng là lực lượng chức năng không đứng ngoài cuộc. Trạm Cảnh sát giao thông Phú Quốc phối hợp với Công an và chính quyền đặc khu tăng cường tuyên truyền, yêu cầu chủ xe, tài xế ký cam kết không vi phạm các lỗi như cơi nới thành thùng, chở quá tải, vi phạm quy tắc giao thông. Cùng lúc, tổ chức lại luồng tuyến, bổ sung biển hạn chế tốc độ, sơn vạch đi bộ thể hiện nỗ lực “thiết kế lại” hành vi giao thông ngay trên hạ tầng hiện hữu. Theo lực lượng Cảnh sát giao thông, hệ thống camera thông minh chuẩn bị lắp đặt sẽ được dùng để phát hiện và xử lý vi phạm về trật tự, an toàn giao thông, với tinh thần “xử phạt quyết liệt, không vùng cấm, không ngoại lệ”. Vấn đề còn lại là duy trì kỷ luật này đủ lâu để trở thành chuẩn mới, chứ không chỉ là chiến dịch ngắn hạn vì một sự kiện.
Cơ chế vốn mới: Ưu tiên hạng mục cấp bách, khóa chặt trách nhiệm
Việc trung ương gánh 70% vốn không phải tấm “séc trắng” cho mọi ý tưởng công trình hạ tầng Phú Quốc, mà đi kèm nguyên tắc ưu tiên hạng mục cấp bách, phục vụ trực tiếp cho APEC 2027 Việt Nam. Các dự án bổ sung đều phải gắn rõ chức năng: công trình công cộng, lưu trú, thương mại, dịch vụ, hạ tầng xã hội – kỹ thuật phục vụ hội nghị. Quan trọng hơn, mỗi đồng vốn trung ương sẽ được tính toán dựa trên tổng mức đầu tư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, tuân thủ luật đầu tư công, PPP, ngân sách. Điều này giúp giảm nguy cơ “phình to” dự án theo kiểu xin–cho. Địa phương, như An Giang, được yêu cầu rà soát, tự chịu trách nhiệm khi quyết định hoặc trình phê duyệt chính sách đầu tư, bảo đảm tính phù hợp về đối ngoại và cam kết quốc tế của Việt Nam.
Về mặt quản trị, đây là bước tiến đáng kể. Khi phần hỗ trợ của trung ương được gắn chặt vào các quyết định đầu tư đã định hình, cơ chế giám sát từ trung ương đến địa phương trở nên rõ ràng hơn. Nếu tiến độ chậm, chất lượng kém, không thể đổ lỗi cho thiếu ngân sách xây dựng. Áp lực chuyển sang năng lực điều hành dự án, giải phóng mặt bằng, phối hợp bộ ngành – địa phương. Cách làm này cũng đặt nền tảng cho các sự kiện quốc tế sau này: xây một “mẫu chuẩn” về cách chọn, thiết kế và ưu tiên hạng mục hạ tầng, thay vì mỗi nhiệm kỳ lại làm lại từ đầu. Tuy nhiên, để tránh quay lại vòng lặp cũ, cần công khai thông tin tiến độ và chi phí dự án, cho phép người dân, báo chí và chuyên gia kiểm chứng việc sử dụng nguồn vốn 70% có đúng mục tiêu hay không.
Kết luận: Tăng tốc nhưng không được đánh đổi an toàn
Nhìn từ APEC 2027 Việt Nam, Việt Nam đang chọn con đường khó nhưng cần thiết: dùng cú hích 70% ngân sách trung ương để bảo đảm công trình hạ tầng Phú Quốc và các dự án then chốt về đích đúng hẹn, đồng thời chấp nhận quản trị một “áp lực kép” chưa từng có về an toàn giao thông công trình. Đó là cách duy nhất để chứng minh năng lực tổ chức những sự kiện tầm khu vực mà không phải “mặc áo mượn” của những năm trước, cũng không biến Phú Quốc thành công trường ngổn ngang kéo dài. Thành công của chiến lược này sẽ không đo bằng số công trình khánh thành, mà bằng việc sau hội nghị, người dân, du khách vẫn cảm thấy an toàn trên đường phố và tin rằng 70% nguồn lực quốc gia đã được dùng đúng chỗ. Nếu giữ được cả hai mục tiêu, APEC sẽ là cú nhảy hạ tầng chứ không phải cú sốc giao thông.
