Sách giáo khoa miễn phí: bước chuyển quan trọng trong chính sách giáo dục địa phương
Sách giáo khoa miễn phí là chính sách giáo dục trong đó ngân sách nhà nước hoặc nguồn lực xã hội hóa chi trả toàn bộ chi phí mua sắm bộ sách giáo khoa giáo dục phổ thông, giúp học sinh được cấp phát không thu tiền, qua đó giảm gánh nặng đầu năm học cho phụ huynh và bảo đảm mọi trẻ em đều có đủ sách để học tập. Đây không chỉ là một khoản hỗ trợ học sinh mang tính vật chất, mà còn là cách các địa phương khẳng định giáo dục phổ thông là quyền tiếp cận cơ bản, không bị giới hạn bởi khả năng chi trả của gia đình. Điểm đáng chú ý là Quảng Ninh và Đồng Tháp đang nổi lên như hai địa phương đi đầu trong việc hiện thực hóa chủ trương này, mỗi nơi với cách triển khai và nhấn mạnh khác nhau nhưng cùng hướng đến mục tiêu chung: không để học sinh nào thiếu sách giáo khoa vì hoàn cảnh khó khăn.
| Khía cạnh | Quảng Ninh | Đồng Tháp |
|---|---|---|
| Mục tiêu chính | Giảm chi phí sách, mở rộng tiếp cận | Miễn phí sách kết hợp hỗ trợ đầu năm học |
| Nhóm hưởng lợi | Học sinh phổ thông trên địa bàn | Học sinh phổ thông, đặc biệt khu vực biên giới |
| Tác động với phụ huynh | Giảm chi phí sách, yên tâm chuẩn bị năm học mới | Giảm tổng chi đầu năm (sách + bữa ăn trưa + hỗ trợ khác) |
Đồng Tháp: Miễn phí sách giáo khoa đi cùng gói hỗ trợ đầu năm học
Trong làn sóng bàn luận về sách giáo khoa miễn phí, Đồng Tháp gây chú ý bởi cách tiếp cận “trọn gói”: không chỉ miễn phí sách mà còn gắn với hàng loạt hỗ trợ đầu năm học. UBND tỉnh đã ban hành văn bản chỉ đạo triển khai chính sách miễn phí, hỗ trợ sách giáo khoa cùng các khoản hỗ trợ đầu năm học trên địa bàn. Chuẩn bị cho năm học 2026-2027, tỉnh yêu cầu các sở, ngành và chính quyền địa phương triển khai chính sách miễn phí sách giáo khoa giáo dục phổ thông cùng các khoản hỗ trợ đầu năm cho học sinh trên địa bàn tỉnh. Điểm mạnh của cách làm này là nhìn học phí không chỉ qua một cuốn sách. Đầu năm, phụ huynh thường phải chi cho sách, vở, đồng phục, bán trú… nên việc tỉnh tác động vào nhiều khâu cùng lúc mang ý nghĩa rõ rệt với các gia đình có điều kiện khó khăn. Mục tiêu tuyên bố là “tuyệt đối không để học sinh nào vì hoàn cảnh khó khăn mà thiếu sách giáo khoa hoặc không được đến trường” – một thông điệp đi thẳng vào mối lo của phụ huynh.
Hỗ trợ học sinh khu vực biên giới: bữa ăn trưa nói gì về ưu tiên ngân sách?
Điểm nổi bật trong chính sách giáo dục Đồng Tháp là việc không chỉ dừng ở sách giáo khoa miễn phí, mà còn mở rộng sang hỗ trợ bữa ăn trưa cho học sinh tiểu học và THCS tại 4 xã biên giới đất liền: Thường Phước, Tân Hồng, Tân Hộ Cơ và Tân Thành, theo Nghị định 339/2025/NĐ-CP. Đây là quyết định mang tính lựa chọn ưu tiên rất rõ: nếu ngân sách có hạn, thì nhóm học sinh ở vùng biên giới, xa trung tâm, dễ bỏ học sẽ được quan tâm trước. Về mặt xã hội, bữa ăn trưa bán trú không chỉ giúp trẻ có dinh dưỡng tốt hơn mà còn giữ các em ở lại trường lâu hơn trong ngày, tăng thời gian học và hạn chế việc phải đi lại xa. Đồng Tháp yêu cầu UBND các xã biên giới rà soát, thống kê nhu cầu đầu tư cơ sở vật chất còn thiếu để phục vụ tổ chức ăn bán trú, gửi Sở Tài chính tổng hợp trình cấp có thẩm quyền phê duyệt; đồng thời ưu tiên hoàn thiện điều kiện tại các điểm trường còn thiếu. Điều này cho thấy chính sách hỗ trợ học sinh đang được gắn chặt với đầu tư cơ sở vật chất, chứ không chỉ dừng ở trợ cấp trên giấy.
Rà soát nhu cầu, kinh phí: vì sao phụ huynh không nên “ngồi chờ”?
Một điểm ít được phụ huynh chú ý nhưng lại quyết định việc con có nhận đủ sách giáo khoa miễn phí hay không chính là khâu rà soát nhu cầu và dự toán kinh phí. Đồng Tháp yêu cầu các cơ sở giáo dục và UBND cấp xã rà soát chính xác số lượng học sinh và nhu cầu sách giáo khoa để lập dự toán kinh phí, kế hoạch mua sắm, tiếp nhận, bổ sung theo quy định. Sở Giáo dục và Đào tạo được giao phối hợp với Sở Tài chính tham mưu phương án chi tiết về thời gian, nhu cầu sử dụng và dự toán kinh phí thực hiện miễn phí sách giáo khoa, trình UBND tỉnh trước ngày 18/9/2026. Về thực tế, nếu phụ huynh không cung cấp thông tin đầy đủ, thay đổi trường lớp sát ngày, hoặc không nắm rõ các mốc thời gian thì nhà trường rất khó tính đúng số sách cần mua. Do đó, phụ huynh cần chủ động cập nhật thông tin từ trường, xác nhận danh sách lớp, số lượng môn học, và hỏi rõ thời điểm cấp sách giáo khoa miễn phí trong năm học 2026-2027, thay vì chờ đến sát ngày rồi mới vỡ lẽ thiếu sách.
Phụ huynh cần chờ đợi điều gì trong năm học 2026-2027?
Từ các động thái của Quảng Ninh và Đồng Tháp, phụ huynh có thể kỳ vọng năm học 2026-2027 sẽ là thời điểm chính sách sách giáo khoa miễn phí tiến gần hơn đến đời sống hàng ngày, chứ không còn là một ý tưởng trên nghị trường. Ở Đồng Tháp, Sở Giáo dục và Đào tạo được khuyến khích vận động nguồn lực xã hội hóa để áp dụng chính sách ngay trong năm học 2026-2027, đồng thời phối hợp với Sở Tài chính tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chính sách trên toàn tỉnh, kịp thời tổng hợp báo cáo UBND tỉnh và Bộ Giáo dục và Đào tạo để tháo gỡ các vướng mắc phát sinh. Về phía phụ huynh, điều quan trọng không phải là hỏi “tôi được miễn bao nhiêu tiền”, mà là nhận ra đây là cơ hội để giảm chi phí học tập cho con và tập trung hơn vào chất lượng học tập, sức khỏe, kỹ năng. Sự kết hợp giữa sách giáo khoa miễn phí và hỗ trợ bữa ăn, cơ sở vật chất, nếu được triển khai đúng tiến độ, sẽ tạo một mặt bằng tiếp cận giáo dục bình đẳng hơn. Câu hỏi cuối cùng dành cho phụ huynh không phải là “có được miễn hay không”, mà là “mình đã làm gì để cùng nhà trường bảo đảm con mình thực sự hưởng lợi từ chính sách này?”.
