Nhiếp ảnh di sản kiến trúc: Ghi lại trước khi đổi thay
Nhiếp ảnh di sản kiến trúc là việc dùng hình ảnh để ghi lại heritage của những công trình mang giá trị lịch sử, văn hoá và ký ức đô thị, nhấn mạnh chi tiết kiến trúc, mối quan hệ với cảnh quan xung quanh và câu chuyện thời gian, trước khi chúng bị che khuất, biến dạng hoặc xuống cấp bởi sự phát triển hiện đại. Ở Sài Gòn, ít nơi nào thể hiện rõ điều đó như Dinh Thự Pháp Sài Gòn tại số 6 Lê Duẩn, công trình được xây từ năm 1872 bởi các kỹ sư hải quân Pháp, thuộc phong cách kiến trúc thuộc địa cuối thế kỷ 19, với khung thép và kim loại để thích nghi khí hậu nóng ẩm. Đây không chỉ là bối cảnh đẹp để chụp ảnh công trình lịch sử, mà còn là phép thử cho cách chúng ta kể chuyện về một đô thị đang thay da đổi thịt.
Dinh Thự Pháp trên đường Lê Duẩn: Không gian mở một lần mỗi năm
Mỗi năm, vào European Heritage Day 19/9, cánh cổng tại 6 Lê Duẩn mới mở ra cho công chúng bước vào khuôn viên rộng 15.000 m² – khu vườn tư nhân lớn nhất TP.HCM. Việc Dinh Thự Pháp Sài Gòn chỉ mở cửa một lần mỗi năm biến từng khung hình thành tài sản quý, bởi bạn không thể quay lại vào bất kỳ cuối tuần nào để chụp lại góc ánh sáng đã lỡ. Công trình này, nay là nơi ở của Tổng Lãnh sự Pháp, đứng cùng thời với Dinh Norodom và Nhà thờ Đức Bà, như một “nhân chứng” hơn 150 năm kiến trúc thuộc địa giữa trung tâm đô thị. Cảm giác bước qua cổng, rời khỏi tiếng xe cộ Lê Duẩn để vào khoảng xanh rợp bóng cổ thụ khiến người cầm máy ngay lập tức ý thức rằng mình đang đi trong một lớp thời gian khác.
Săn khoảnh khắc tháng Chín: Khi di sản trở thành sân chơi nhiếp ảnh
Sự kiện tháng Chín với chủ đề “Photography Heritage” nhân kỷ niệm 200 năm nhiếp ảnh thế giới biến Dinh Thự Pháp thành sân chơi của giới trẻ mê chụp ảnh công trình lịch sử. Ban tổ chức tăng lượng khách mỗi khung giờ từ 100 lên 120 người để đáp ứng nhu cầu, nhưng vẫn không đủ cho dòng người xếp hàng từ sáng sớm. Bên trong, không khí sôi nổi hơn khi nhiều bạn trẻ săn những góc chụp lạ để tham gia cuộc thi ảnh kỷ niệm 200 năm nhiếp ảnh, với giải thưởng là vé khứ hồi đến Paris. Đây là minh chứng rõ ràng: nhiếp ảnh di sản kiến trúc không còn là thú chơi “kén người” mà trở thành cánh cửa đưa thế hệ mới đến gần lịch sử. Người ta đến vì ảnh đẹp, nhưng ở lại vì câu chuyện của những bức tường, hành lang, gốc cây trăm tuổi.
Heritage Passport: Biến người xem ảnh thành người kể chuyện
Điểm khéo nhất của chương trình là hệ thống QR ba ngôn ngữ và cuốn Heritage Passport phát ngay từ cổng, mời khách tham quan trả lời câu hỏi, sưu tập đủ ba con dấu lưu niệm. Nhiều bạn như Trâm từ Đồng Nai sẵn sàng dậy lúc 6 giờ sáng để kịp suất tham quan 10 giờ, một phần vì sự hấp dẫn của cuốn “hộ chiếu” nhỏ trên tay. Theo ông Etienne Ranaivoson, mục tiêu là biến hành trình tham quan thành trải nghiệm khám phá thực sự, khơi gợi tò mò, khuyến khích sáng tạo và giúp công chúng muốn tìm hiểu, trân trọng, bảo tồn các công trình di sản kiến trúc như một phần của lịch sử và đời sống. Khi người cầm máy phải đọc, phải quan sát để trả lời câu hỏi, mỗi cú bấm máy trở nên có ý thức hơn: họ không chỉ ghi lại heritage, họ bắt đầu hiểu thứ mình đang ghi lại.
Từ khu vườn 15.000 m² đến trách nhiệm của người cầm máy
Giữa khu vườn 15.000 m² với những gốc cây cổ thụ, khóm tre, hàng me mang đậm dấu ấn cảnh quan Việt, khối nhà mang khung thép và kim loại kiểu châu Âu tạo nên đối thoại thị giác về hơn một thế kỷ giao thoa văn hoá. Phòng khách bày đồ gỗ triều Nguyễn và tranh sơn mài “Đám rước” của Nguyễn Gia Trí càng cho thấy di sản không bao giờ là một chiều. Khi bạn chọn chụp trong không gian này, mỗi quyết định về góc máy, điểm nét, khung cắt là một lựa chọn về cách kể lịch sử Sài Gòn: đó là thành phố của những toà nhà kính, hay của ký ức thuộc địa và bản sắc bản địa cùng tồn tại. Nếu người trẻ chỉ dừng ở việc “check-in sống ảo”, công trình sẽ dần biến thành phông nền. Nhưng nếu coi mỗi bức ảnh là một tài liệu, họ đang góp phần viết tiếp hồ sơ ký ức cho thành phố.
