Mục tiêu tăng trưởng cần đi cùng chất lượng
Thương mại Việt Nhật là hoạt động trao đổi hàng hóa giữa hai nước, gắn với đầu tư và các chuỗi sản xuất bổ trợ, trong đó Việt Nam cung cấp sản phẩm còn Nhật Bản góp công nghệ, thiết bị và nguyên liệu. Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki dự báo kim ngạch hai chiều năm nay đạt khoảng 58 tỉ USD, sau khi quy mô thương mại tăng 1,8 lần trong một thập niên; mốc 75 tỉ USD vào năm 2030 là mục tiêu có cơ sở, nhưng không tự thành hiện thực. Thách thức không nằm ở việc đặt thêm một con số lớn, mà ở việc biến trao đổi tăng lên thành giá trị gia tăng và năng lực công nghiệp trong nước. Năm 2025, thương mại song phương đạt khoảng 51,4 tỉ USD, còn chín tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 44 tỉ USD, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ. Đà tăng là tín hiệu tích cực; chất lượng của đà tăng mới quyết định lợi ích lâu dài.
Cứ điểm sản xuất chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp Việt tham gia
Ito Naoki nhận định Việt Nam là cứ điểm sản xuất tiềm năng của châu Á, với triển vọng ở thiết bị điện, linh kiện điện tử và phụ tùng ô tô. Nhận định này phản ánh cơ hội thực tế: doanh nghiệp Nhật đang đa dạng hóa chuỗi cung ứng, mở ra dư địa cho sản xuất tại Việt Nam trong linh kiện điện tử, cơ khí chính xác, thiết bị công nghiệp và vật liệu mới. Tuy nhiên, thu hút nhà máy chưa đồng nghĩa doanh nghiệp trong nước đã hưởng phần lớn giá trị. Nếu doanh nghiệp Việt chỉ cung ứng đầu vào đơn giản, còn công nghệ, thiết kế và các khâu giá trị cao nằm ngoài nước, kim ngạch có thể tăng mà năng lực nội địa vẫn tiến chậm. Vì vậy, yêu cầu cấp thiết là nâng chuẩn nhà cung cấp, phát triển công nghiệp hỗ trợ và đào tạo nhân lực chất lượng cao cho bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đây mới là con đường để biến vị thế sản xuất thành sức cạnh tranh bền vững.
Chuyến thăm cấp cao cần tạo kết quả cụ thể
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Nhật Bản từ ngày 8 đến 11-11-2026, sau chuyến thăm Việt Nam hồi tháng 5 của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. Mật độ tiếp xúc cấp cao tạo thời điểm thuận lợi để tháo gỡ vướng mắc về đầu tư, thương mại và các dự án lớn; nhưng giá trị của chuyến thăm phải được đo bằng tiến độ triển khai, không chỉ bằng tuyên bố chung. Ngày 9-11 dự kiến có Diễn đàn hợp tác kinh tế, khoa học công nghệ Việt Nam – Nhật Bản cùng các trao đổi cấp bộ trưởng về công nghiệp, thương mại và năng lượng. Chương trình hợp tác được kỳ vọng thúc đẩy bán dẫn, công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuỗi cung ứng bền vững. Với năng lượng, Nhật Bản muốn phối hợp giữa chính phủ và doanh nghiệp để bảo đảm nguồn cung đáp ứng nhu cầu tăng lên của Việt Nam.
Hợp tác kinh tế Nhật chỉ tạo sức bật rõ rệt khi các cam kết mở đường cho doanh nghiệp hai bên kết nối trực tiếp và cho doanh nghiệp Việt bước sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Người dân cũng có thể cảm nhận lợi ích qua việc làm, kỹ năng nghề và cơ hội giao lưu: lượng đi lại hai chiều giữa hai nước được dự báo đạt 2 triệu lượt trước năm 2030. Giao lưu không thay thế hợp tác sản xuất, nhưng góp phần làm dày những quan hệ cần thiết để đầu tư và trao đổi nhân lực phát triển.
Từ kim ngạch đến năng lực nội sinh
Triển vọng chạm 75 tỉ USD là đáng tin, nhưng không nên xem bản thân kim ngạch như thước đo duy nhất của thành công. Việt Nam cần cụ thể hóa cơ chế ưu đãi để hút vốn chất lượng cao, đồng thời giúp doanh nghiệp trong nước đáp ứng yêu cầu và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng Nhật Bản. Hướng đi ấy cũng phù hợp với quan hệ thương mại bổ trợ: Nhật cung cấp máy móc, công nghệ và nguyên liệu, trong khi Việt Nam xuất khẩu nhiều nhóm hàng công nghiệp, nông sản và tiêu dùng. Kết luận quan trọng là tăng trưởng song phương sẽ bền hơn khi sản xuất tại Việt Nam không chỉ mở rộng quy mô mà còn tạo thêm năng lực, công nghệ và giá trị cho doanh nghiệp nội địa. Chuyến thăm cấp cao có thể tạo lực đẩy; phần việc quyết định vẫn là biến cơ hội thành dự án, kỹ năng và hợp đồng cung ứng cụ thể.
