Từ Đối tác Chiến lược Toàn diện đến mục tiêu 20 tỷ USD: một bước nhảy được tính toán
Việt Nam - Malaysia đang định vị lại quan hệ song phương bằng việc đặt mục tiêu kim ngạch thương mại Việt Nam Malaysia lên 20 tỷ USD, gắn với khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện và ưu tiên hợp tác hàng hải Đông Nam Á, tạo một chương trình nghị sự mang màu sắc kinh tế – an ninh rõ rệt cho cả hai bên. Trong cuộc tiếp Đại sứ Malaysia Tan Yang Thai, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh hợp tác kinh tế là điểm sáng của quan hệ Việt Nam Malaysia khi Malaysia là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam trong ASEAN và nhà đầu tư lớn thứ 10 vào Việt Nam. Mục tiêu 20 tỷ USD được ông đặt ra cùng đề nghị hai bên mở cửa mạnh hơn thị trường cho nông thủy sản, công nghiệp thực phẩm, linh kiện điện tử, vật liệu xây dựng để cơ cấu thương mại cân bằng hơn. Tham vọng này không đơn thuần là con số, mà là thông điệp chính trị: quan hệ đã đủ độ tin cậy để chuyển sang giai đoạn cùng chia sẻ chuỗi giá trị và hạ tầng khu vực.
Hợp tác hàng hải Đông Nam Á: trục an ninh – kinh tế mới của cặp đôi Việt Nam – Malaysia
Nếu mục tiêu 20 tỷ USD là bề nổi của quan hệ, thì hợp tác hàng hải Đông Nam Á là nền tảng chiến lược mà cả hai bên đang cùng xây dựng. Chuyến thăm chính thức Việt Nam từ ngày 5-6/8 của Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Dato’ Seri Mohamed Khaled Bin Nordin đã góp phần củng cố tin cậy chính trị và thúc đẩy quan hệ quốc phòng Việt Nam - Malaysia theo hướng thực chất hơn. Theo nhà phân tích Collins Chong Yew Keat thuộc Đại học Malaya, chuyến thăm này thiết lập chương trình nghị sự chiến lược và hợp tác hàng hải nổi lên là một trong những ưu tiên rõ ràng. Hai bên ủng hộ duy trì tham vấn thường xuyên, tăng tương tác giữa các cơ quan thực thi pháp luật trên biển, hỗ trợ ngư dân gặp nạn và quản lý hòa bình tranh chấp phù hợp luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982 và DOC. Nói cách khác, kinh tế sẽ khó bền nếu không có một trật tự hàng hải ổn định, và cả Hà Nội lẫn Kuala Lumpur đều ý thức được điều đó.
Chuỗi liên kết kinh tế: từ Halal, điện gió ngoài khơi tới trung tâm tài chính khu vực
Điểm đáng chú ý trong định hình quan hệ Việt Nam Malaysia là cách hai nước gắn hợp tác hàng hải với những mảng kinh tế mới, thay vì chỉ dừng ở câu chuyện an ninh. Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị Malaysia đầu tư phát triển ngành công nghiệp Halal tại Việt Nam, từ xây dựng năng lực đến thiết lập bộ tiêu chuẩn chứng nhận chung và công nhận lẫn nhau giữa các trung tâm chứng nhận Halal quốc gia. Đồng thời, ông nhấn mạnh cần hợp tác chặt chẽ thúc đẩy dự án 3 bên giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore về truyền tải điện gió ngoài khơi xuyên biên giới. Cả hai trụ cột này đều gắn trực tiếp với biển: chuỗi cung ứng Halal phục vụ xuất khẩu sang các thị trường Hồi giáo, còn điện gió ngoài khơi là mảnh ghép của chuyển đổi năng lượng khu vực. Việc XTransfer khai trương văn phòng mới tại Malaysia để mở rộng dịch vụ tài chính thương mại xuyên biên giới cho Đông Nam Á cho thấy hạ tầng tài chính đang chạy theo nhu cầu kết nối doanh nghiệp khu vực, trong đó doanh nghiệp Việt có cơ hội tham gia sâu hơn vào mạng lưới thanh toán B2B.
Bối cảnh chính trị và quốc phòng: nền tin cậy cho cú bứt phá thương mại
Quan hệ Việt Nam Malaysia bước vào giai đoạn mới không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả tích lũy của những quyết định chính trị cấp cao. Hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện trong chuyến thăm chính thức Malaysia của Tổng Bí thư Tô Lâm tháng 11/2024, mở khung hợp tác rộng hơn về chính trị, kinh tế, quốc phòng, công nghệ và ngoại giao. Tại cuộc hội đàm quốc phòng, hai bên tái khẳng định Bản ghi nhớ hợp tác quốc phòng 2023 và Chương trình Hành động triển khai Đối tác Chiến lược Toàn diện là định hướng chính cho giai đoạn tới, từ trao đổi đoàn, giáo dục quân sự đến phối hợp tại ASEAN và các diễn đàn đa phương. Lời mời Malaysia tham gia Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ ba cho thấy Hà Nội muốn đa dạng hóa mạng lưới đối tác quốc phòng, còn Kuala Lumpur xem đây là cơ hội củng cố khả năng phục hồi hàng hải và đa dạng hóa quốc phòng với ASEAN giữ vai trò trung tâm. Một quan hệ quốc phòng thực chất là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, vận hành chuỗi cung ứng và bảo hiểm rủi ro trong khu vực.
Thời điểm chuyển giao ngoại giao và thông điệp cho doanh nghiệp
Cuộc tiếp Đại sứ Tan Yang Thai với Thủ tướng Lê Minh Hưng diễn ra ngay khi nhiệm kỳ của ông tại Việt Nam kết thúc, đánh dấu một bước chuyển tiếp đáng chú ý trong quan hệ hai nước. Thủ tướng đánh giá cao vai trò Đại sứ trong việc kết nối thông tin, thúc đẩy hợp tác tại các diễn đàn đa phương như ASEAN, Liên hợp quốc, APEC, WTO và đề nghị trên cương vị mới ông tiếp tục duy trì nỗ lực thúc đẩy chương trình hành động triển khai Đối tác Chiến lược Toàn diện. Về phần mình, Đại sứ khẳng định Malaysia luôn coi trọng và mong muốn quan hệ hai nước phát triển mạnh hơn trong các lĩnh vực dầu khí, nông nghiệp, giáo dục – đào tạo, chuyển đổi số, an ninh số, khoa học – công nghệ, đồng thời tin tưởng hai nước sẽ góp phần thúc đẩy ASEAN đoàn kết, xử lý tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982. Với doanh nghiệp, thông điệp rõ ràng: cửa hợp tác đang mở rộng, nhưng cần chủ động đọc đúng chiến lược nhà nước – từ kim ngạch thương mại Việt Nam Malaysia 20 tỷ USD đến ưu tiên hợp tác hàng hải – để thiết kế kế hoạch đầu tư dài hạn, thay vì chỉ chạy theo các hợp đồng ngắn hạn.
