Tin cậy – nền tảng giúp thương mại Việt Nam–Nhật Bản bứt tốc
Thương mại Việt Nam Nhật Bản là tổng thể các hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và hợp tác kinh tế giữa hai nước, được kiến tạo trên nền tảng tin cậy chính trị, trao đổi nhân dân sôi nổi và khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện, qua đó không chỉ làm tăng kim ngạch song phương mà còn tái định hình chuỗi cung ứng, dòng vốn và công nghệ trong khu vực. Việt Nam và Nhật Bản đã xây dựng mối quan hệ gắn bó trên nền tảng sự tin cậy và tình cảm chân thành giữa nhân dân hai nước. Từ nền tảng đó, quan hệ đối tác chiến lược toàn diện ngày càng phát triển thực chất, với hợp tác kinh tế, khoa học - công nghệ và an ninh - quốc phòng tiếp tục được mở rộng. Chính yếu tố tin cậy – hiếm thấy trong nhiều mối quan hệ song phương khác – là lý do kim ngạch có thể vươn tới mốc 60 tỷ USD mà không chỉ là một con số trên giấy.
Kim ngạch 60 tỷ USD: con số của một quan hệ đã chín muồi
Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki trong cuộc họp báo ngày 18/9 đã điểm lại nhiều kết quả nổi bật trong hợp tác giữa hai nước nhân dịp kỷ niệm 53 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Theo ông, trong 8 tháng đầu năm, thương mại song phương đạt 38,6 tỷ USD, tăng hơn 15% so với cùng kỳ năm trước. Ông nhận định: nếu duy trì tốc độ tăng trưởng như hiện nay, tổng kim ngạch thương mại Việt Nam – Nhật Bản trong cả năm có thể đạt gần 60 tỷ USD. Đây không phải là cú nhảy ngẫu nhiên, mà là kết quả của một quá trình tích lũy dài về niềm tin chiến lược, cùng lợi ích kinh tế đan xen. Quan hệ Việt Nhật 2026 vì thế đang chuyển từ mức "đối tác quan trọng" sang mức "mắt xích không thể thay thế" trong cấu trúc kinh tế và chuỗi cung ứng của cả hai bên.
Đối tác chiến lược toàn diện: từ ODA, đầu tư đến bán dẫn và năng lượng
Trong khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện, hợp tác không còn dừng lại ở thương mại hàng hóa mà đang mở rộng nhanh sang các lĩnh vực công nghệ cao và an ninh năng lượng. Trong lĩnh vực bán dẫn, hợp tác nghiên cứu quốc tế giữa các trường đại học của hai nước trong khuôn khổ chương trình NEXUS đang có tiến triển, hai bên đã triển khai 5 nhóm nghiên cứu chung giữa các trường đại học Việt Nam và Nhật Bản. Trên cơ sở kết quả này, hai nước dự kiến lựa chọn tối đa 10 đề tài nghiên cứu chung về bán dẫn, hướng tới tiếp nhận khoảng 250 học viên Việt Nam vào các chương trình đào tạo tiến sĩ sau đại học sang Nhật Bản học tập và nghiên cứu. Về năng lượng, để hỗ trợ Việt Nam thực hiện Quy hoạch điện VIII, trong khuôn khổ Cộng đồng Không phát thải châu Á, hai bên dự kiến triển khai 15 dự án thí điểm với tổng quy mô khoảng 20 tỷ USD. Đây là cấu trúc hợp tác cho thấy thương mại chỉ là phần nổi của tảng băng chiến lược.
Giao lưu nhân dân và chi phí visa: độ dẻo của quan hệ tin cậy
Một phép thử quan trọng của độ tin cậy song phương là phản ứng của người dân trước thay đổi chính sách. Bắt đầu từ tháng 7, Nhật Bản tăng gấp 5 lần lệ phí cấp thị thực nhập cảnh một lần với người nước ngoài, từ 3.000 yen lên 15.000 yen, đồng thời tăng lệ phí thị thực nhập cảnh nhiều lần từ 6.000 yen lên 30.000 yen; đây là lần tăng phí đầu tiên kể từ năm 1978, diễn ra trong bối cảnh lạm phát và đồng yen mất giá. Thế nhưng, giao lưu và đi lại giữa nhân dân hai nước không hề chững lại: trong 8 tháng đầu năm có 505.000 lượt người Việt Nam đến Nhật Bản, tăng 5,4% so với cùng kỳ năm trước; trong khi số người Nhật Bản đến Việt Nam đạt 589.000 lượt, tăng 9,2%. Nếu xu hướng này tiếp tục, số lượt đi lại có thể vượt 2 triệu trước năm 2030. Điều đó cho thấy khi lòng tin và lợi ích thực chất đủ mạnh, các rào cản chi phí ngắn hạn khó có thể làm suy giảm dòng giao lưu.
Từ thương mại đến vai trò khu vực: Việt Nam–Nhật Bản bước vào giai đoạn định hình luật chơi
Quan hệ Việt Nhật 2026 không chỉ đáng chú ý ở con số thương mại, mà ở việc hai bên cùng bước vào giai đoạn định hình luật chơi khu vực. Đại sứ Ito Naoki nhấn mạnh Việt Nam và Nhật Bản không chỉ duy trì đà tăng trưởng thương mại và đầu tư mà còn mở rộng sang khoa học, công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, quốc phòng, chuyển đổi xanh và bảo đảm an ninh năng lượng. Trong năm Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, Nhật Bản cam kết sẽ phối hợp với Việt Nam, đồng thời tăng cường hợp tác tại ASEAN và Tiểu vùng Mekong. Ông cũng bày tỏ tin tưởng Việt Nam sẽ tổ chức thành công Năm APEC 2027 và khẳng định Nhật Bản sẽ tiếp tục đồng hành, phối hợp chặt chẽ và đóng góp tích cực. Đó là bước chuyển từ "đối tác thương mại" sang "đối tác cùng kiến tạo trật tự", trong đó kim ngạch 60 tỷ USD là tín hiệu mạnh chứng minh nền tảng tin cậy đủ độ bền để gánh trách nhiệm khu vực.
