Một vụ việc, câu hỏi lớn hơn về nhà trường
Kỷ luật trong lớp học là hệ thống nguyên tắc và cách ứng xử giúp bảo đảm an toàn, tôn trọng lẫn nhau, đồng thời hướng dẫn học sinh chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Đó không chỉ là hình phạt sau khi có vi phạm. Những ngày vừa qua, đoạn clip ghi lại cảnh một nam sinh bất ngờ lao lên bục giảng, đánh cô giáo trong giờ Toán tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội, đã khiến dư luận lo ngại về sự an toàn của giáo viên ngay trong lớp học. Vụ việc đã được cơ quan chức năng xử lý, nhưng chỉ dừng ở sự phẫn nộ hay yêu cầu phạt nghiêm sẽ không giải quyết câu hỏi cốt lõi: vì sao học sinh lại dùng bạo lực để đối diện với mâu thuẫn? Hành vi bạo lực học sinh không thể bị xem như một bất đồng thông thường giữa thầy và trò. Nó phơi bày lỗ hổng trong cách dạy trẻ tôn trọng giới hạn, kiểm soát cảm xúc và chịu trách nhiệm.
Thành tích không thể thay thế giáo dục nhân cách
Áp lực thành tích, điểm số và các kỳ thi đã hiện diện trong giáo dục nhiều năm, trong khi sự trưởng thành của học sinh thường được nhìn qua kết quả học tập. Điểm số có thể phản ánh một phần kiến thức, nhưng không cho biết một em có biết kiềm chế cơn giận, giải quyết bất đồng hay tôn trọng người khác hay không. Vì thế, giáo dục nhân cách học sinh phải được đặt ngang hàng với việc dạy các môn học, thay vì giao phó cho vài lời nhắc về lễ phép. Điều đó không có nghĩa là học sinh phải im lặng trước điều mình cho là bất công. Các em cần được quyền nêu ý kiến, nhưng cũng phải hiểu rằng phản biện khác với xúc phạm, đe dọa hay xâm phạm thân thể người khác. Khi nhà trường dạy rõ ranh giới ấy, kỷ luật vừa bảo vệ người bị tổn hại, vừa giúp học sinh nhận ra hậu quả và học cách sửa sai.
Giáo viên cần công cụ, không chỉ lời nhắc phải bình tĩnh
Khi một tình huống căng thẳng bùng lên, giáo viên phải vừa giữ an toàn cho lớp, vừa tìm cách ngăn xung đột leo thang. Đó là thách thức giáo viên không thể giải quyết chỉ bằng kinh nghiệm cá nhân hay một quy định chung chung. Giáo viên cần được đào tạo để nhận diện sớm dấu hiệu khó khăn, quản lý hành vi học sinh, xử lý bất đồng và ứng phó an toàn khi có nguy cơ. PGS.TS. Trần Thành Nam cho rằng giáo viên cần được trang bị kỹ năng nhận diện sớm khó khăn, giảm leo thang xung đột và ứng phó an toàn khi tình huống trở nên nguy hiểm. Đào tạo như vậy cần đi cùng quy trình hỗ trợ rõ ràng: giáo viên biết báo cho ai, học sinh có thể tìm đến ai, và thông tin nguy cơ được tiếp nhận ra sao. Nếu chỉ yêu cầu thầy cô tự xoay xở, hệ thống đang đặt trách nhiệm bảo đảm an toàn lên vai từng cá nhân mà không trao đủ công cụ.
Kỷ luật phải nghiêm, nhưng không dừng ở trừng phạt
Một bản kiểm điểm hay lời hứa không tái phạm, nếu đứng riêng lẻ, khó tạo ra thay đổi bền vững. Kỷ luật cần nghiêm minh, nhưng phải giúp học sinh hiểu rõ sai phạm, hậu quả và cách thay đổi hành vi. Nhà trường cần xem xét các yếu tố tâm lý, gia đình và môi trường học đường để xây dựng hỗ trợ phù hợp, đồng thời phối hợp với gia đình và chuyên gia khi cần. Hỗ trợ không thể thay thế trách nhiệm xử lý; ngược lại, xử phạt cũng không nên khép lại cơ hội giáo dục. Việc tiếp theo cần làm là rà soát quy trình tiếp nhận phản ánh, phát hiện nguy cơ và xử lý xung đột, để giáo viên lẫn học sinh có thể lên tiếng mà không sợ bị đe dọa hay bị bỏ qua. Khi xảy ra sự cố, người bị ảnh hưởng cần được bảo vệ, cơ quan chức năng được phối hợp kịp thời và hỗ trợ tâm lý được triển khai. Một lớp học an toàn chỉ có thể hình thành khi nhân cách được dạy mỗi ngày, không phải chỉ sau một vụ việc.
