Một cuộc thi mới, một thông điệp cũ: dân ca ví giặm đang sống khỏe
Chung kết cuộc thi Tìm kiếm tài năng dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh là vòng tranh tài cuối cùng của cuộc thi tài năng 2026, nơi 30 thí sinh và nhóm thí sinh cùng mang làn điệu Nghệ An truyền thống lên sân khấu, khẳng định sức sống bền bỉ của dân ca ví giặm trong thế hệ trẻ. Từ tối 8/8, vòng chung khảo được khai mạc với không khí chật kín khán phòng, đánh dấu lần đầu một sân chơi quy mô dành riêng cho ví, giặm được tổ chức, thu hút 175 hồ sơ với 163 cá nhân và 12 nhóm đến từ nhiều tỉnh, thành trên cả nước. Đây không chỉ là cuộc thi, mà còn là lời đáp dứt khoát trước lo ngại rằng dân ca đã lỗi thời.
Điều đáng nói là ngay từ cấu trúc, cuộc thi đã gửi gắm quan điểm khá rõ ràng: muốn dân ca tồn tại, phải trao sân khấu cho người trẻ. Trong ba đêm chung khảo từ 8 đến 10/8, 30 thí sinh và nhóm thí sinh lần lượt bước lên sân khấu, mang theo không chỉ giọng hát mà cả cách hiểu mới về quê hương, về Nghệ An truyền thống trong đời sống hôm nay. Con số 175 hồ sơ không chỉ cho thấy sức hút của cuộc thi tài năng 2026, mà còn chứng minh ví, giặm không hề lép vế trước các dòng nhạc đương đại.
Ba ngày chung khảo: 30 giọng ca trẻ tuổi và một thế giới Nghệ Tĩnh thu nhỏ
Trong ba đêm chung khảo diễn ra từ 8 đến 10/8, sân khấu như biến thành một “bản đồ âm thanh” của Nghệ Tĩnh, nơi mỗi tiết mục là một mảnh ghép đời sống dân ca ví giặm. 30 thí sinh và nhóm thí sinh, sau hơn 10 ngày được các nghệ sĩ, chuyên gia rèn luyện về thanh nhạc, phong cách sân khấu và hiểu biết sâu hơn về nghệ thuật ví, giặm Nghệ Tĩnh, đã bước lên với sự chuẩn bị nghiêm túc hiếm thấy ở một cuộc thi lần đầu tổ chức.
Ở đó, điều khiến khán giả bất ngờ không phải là những kỹ thuật phô diễn cầu kỳ, mà là sự nhập tâm của các giọng ca trẻ tuổi. Từ những em nhỏ đến các bạn thanh thiếu niên, ai cũng thể hiện một thái độ tôn trọng với làn điệu cổ, nhưng không đánh mất cá tính. Sự tự tin và tập trung của họ khiến mỗi đêm diễn trở thành một buổi kể chuyện bằng âm nhạc, nơi khán giả không chỉ nghe mà còn thấy lại ruộng đồng, bến nước, mái nhà của xứ Nghệ. Chính cảm xúc đó cho thấy, khi người trẻ hát ví, giặm bằng trải nghiệm của mình, dân ca không còn là di sản trên giấy, mà là hơi thở hiện tại.
Hương Vy và những gương mặt nhỏ tuổi: tương lai của ví, giặm trên sân khấu hôm nay
Hình ảnh gây ám ảnh đẹp nhất vòng chung khảo có lẽ là khoảnh khắc cô bé 8 tuổi Nguyễn Kiều Hương Vy, từ xã Quỳnh Lưu, bước ra sân khấu với tiết mục “Bác Hồ và khúc hát dân ca”. Vóc dáng nhỏ nhắn, nhưng giọng hát lại trong trẻo, câu chữ được nhả tự nhiên, phong thái thì hồn nhiên mà đầy bản lĩnh. Khi một đứa trẻ 8 tuổi có thể làm chủ sân khấu, truyền tải tình cảm về Bác Hồ và quê hương xứ Nghệ bằng làn điệu ví, giặm, thì đó không chỉ là một “tiết mục hay” mà là lời khẳng định: dân ca đã kịp kịp tìm được người truyền tiếp.
Tiết mục của Hương Vy nhận được sự cổ vũ nồng nhiệt từ đại biểu, Ban giám khảo và khán giả, bởi nó gợi lại hình dung ban sơ nhất về dân ca: tiếng hát mộc mạc từ chính đời sống. Cùng với em, Nguyễn Công Anh với “Một lòng đợi bạn” cũng đưa khán giả trở về với những câu ví, giặm ngọt ngào, đằm thắm. Các em không hát để thi thố, mà như đang tâm sự với làng quê của mình. Sự hiện diện đầy tự tin của những giọng ca trẻ tuổi này là bằng chứng sống động rằng thế hệ mới không quay lưng với Nghệ An truyền thống; họ tiếp nhận nó như một phần tự nhiên của căn tính, miễn là người lớn tạo cho họ một sân khấu đủ nghiêm túc và trân trọng.
Khi nghệ sĩ gạo cội đồng hành: vai trò của Ban giám khảo trong việc giữ hồn Nghệ Tĩnh
Nếu các thí sinh trẻ là hiện thân tương lai của dân ca ví giặm, thì Ban giám khảo chung kết chính là những người giữ la bàn thẩm mỹ cho cuộc thi tài năng 2026. Theo quyết định của Ban tổ chức, vòng chung kết có 5 giám khảo: NSND Phạm Tiến Dũng – Chi hội trưởng Chi hội Nhạc sĩ Việt Nam tỉnh Nghệ An – giữ vai trò Trưởng Ban; NSND Trịnh Thị Hồng Lựu – Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam – làm Phó Trưởng Ban. Ba thành viên còn lại gồm nhạc sĩ Trần Quốc Chung – Giám đốc Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An; NSND Phạm Phương Thảo – Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam; và nhạc sĩ Vũ Quốc Nam – đại diện lĩnh vực văn hóa – văn nghệ của báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An.
Sự góp mặt của NSND Phạm Phương Thảo mang ý nghĩa đặc biệt. Chị là người trưởng thành từ chính mảnh đất Nghệ An, từng đoạt giải Ba dòng nhạc dân gian tại cuộc thi Sao Mai năm 2003, được phong NSƯT năm 2016 và NSND năm 2023, đồng thời sáng tác nhiều ca khúc đậm dấu ấn quê hương như “Gái Nghệ”, “Trai quê tôi”, “Bay giữa dòng Lam”, “Chàng vinh quy”. Khi một nghệ sĩ xem Nghệ An là nguồn cảm hứng quan trọng trong biểu diễn và sáng tác ngồi vào ghế giám khảo, thang đo không chỉ là kỹ thuật, mà còn là “hồn Nghệ Tĩnh”. Đây là điểm mấu chốt: cuộc thi không khuyến khích sự “đổi mới bằng mọi giá”, mà tìm kiếm cách hát mới nhưng vẫn giữ được cốt cách ví, giặm. Ban giám khảo vì thế không chỉ chấm điểm, mà đang âm thầm vẽ ra tiêu chuẩn nghệ thuật cho thế hệ kế tiếp.
Một sân khấu mới cho Nghệ An truyền thống và lời hẹn sau đêm chung kết
Chung kết cuộc thi Tìm kiếm tài năng dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh được ấn định vào 20h10 ngày 16/8 tại Trung tâm Nghệ thuật truyền thống Nghệ An, và được truyền hình trực tiếp trên nhiều nền tảng. Điều đó cho thấy cuộc thi không chỉ gói gọn trong phạm vi một hội diễn địa phương, mà đã trở thành một sự kiện văn hóa có sức ảnh hưởng rộng hơn. Lần đầu tiên, một sân chơi được thiết kế riêng cho ví, giặm – với cấu trúc tuyển chọn, chấm trực tiếp video ở sơ khảo, rồi huấn luyện tập trung và thi sân khấu – đã mở ra một kênh mới để phát hiện tài năng dân ca từ khắp nơi, từ Hà Nội, TP Hồ Chí Minh đến các huyện vùng sâu.
Nhìn lại chặng đường từ sơ khảo đến chung kết, có thể nói cuộc thi đã làm được điều mà nhiều chương trình giải trí đại chúng còn loay hoay: biến di sản thành trải nghiệm hấp dẫn với người trẻ, mà không biến nó thành “phụ kiện trang trí”. Sự tự tin, nhập tâm của các thí sinh nhỏ tuổi cho thấy sức sống của ví, giặm trong thế hệ mới không phải là khẩu hiệu, mà là thực tế. Từ nay, mỗi mùa tổ chức tiếp theo không nên chỉ dừng ở việc trao giải, mà cần tiếp tục đồng hành với các giọng ca trẻ tuổi, đưa họ đến nhiều sân khấu hơn, nhiều không gian cộng đồng hơn. Khi những câu hát Nghệ An truyền thống trở thành lựa chọn tự nhiên của lớp trẻ, chung kết trên truyền hình chỉ là điểm khởi đầu cho hành trình dài hơn của dân ca ví giặm trong đời sống hôm nay.
