Vòng chung khảo: khi dân ca ví, giặm bước cùng thế hệ măng non
Cuộc thi “Tìm kiếm tài năng Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh” là sân chơi chuyên nghiệp nơi những giọng ca trẻ được rèn luyện, trình diễn và tỏa sáng với âm nhạc truyền thống của quê hương, đồng thời trở thành lực lượng kế tục giúp dân ca ví, giặm thoát khỏi nguy cơ bị lãng quên trong đời sống hiện đại. Vòng chung khảo cuộc thi diễn ra tại Nhà hát Dân ca Nghệ An – không gian biểu tượng của vùng Nghệ Tĩnh – đã mở màn với 10 tiết mục dự thi. Từ 175 hồ sơ dự vòng sơ khảo, 30 thí sinh, nhóm thí sinh xuất sắc nhất được chọn vào chung khảo, chia đều trong ba đêm thi 8, 9, 10/8. Việc một sân khấu dân ca chuyên nghiệp dành trọn ánh đèn cho thế hệ măng non cho thấy quan điểm rất rõ: nếu không đặt người trẻ vào vị trí trung tâm, di sản sẽ chỉ còn trong bảo tàng ký ức. Chính vì vậy, cuộc thi tài năng trẻ này không nên được xem như một chương trình giải trí, mà như một chiến lược văn hóa, nơi mỗi tiếng hát non trẻ là một lời khẳng định rằng ví, giặm vẫn có tương lai.
Những giọng ca nhỏ tuổi: hồn nhiên nhưng lành nghề
Đêm mở màn vòng chung khảo khiến người xem bất ngờ bởi độ “nhỏ” về tuổi nhưng “lớn” về bản lĩnh của các giọng ca trẻ. Nguyễn Ngọc Gia Hân (sinh năm 2015, Hà Tĩnh) mang đến “Lời mẹ hát”; Nguyễn Kiều Hương Vy, mới 8 tuổi, cất tiếng “Bác Hồ và khúc hát dân ca” trên sân khấu lớn. Trương Thị Quỳnh Như (sinh năm 2013) chọn “Công cha nghĩa mẹ”, Nguyễn Thị Khánh Chi dự thi với “Thập ân phụ mẫu”, đưa những chủ đề đạo hiếu, nguồn cội đến gần khán giả đồng trang lứa. Có em mới làm quen dân ca một năm như Lê Hoàng Lam Anh với “Cõi bờ trong tiếng mẹ ru”, có em đã học bài bản như Hồ Thị Ngọc Hà – vừa học lớp 9 vừa theo ngành Nghệ thuật biểu diễn dân ca, trình diễn “Mùa xuân thương nhớ đảo xa”. Ở lứa tuổi này, các em chưa đủ trải nghiệm để thấm hết chiều sâu lời cổ, nhưng sự hồn nhiên, trong trẻo khiến dân ca ví, giặm trở thành tiếng nói tự nhiên của tuổi thơ, chứ không còn là thứ âm nhạc chỉ dành cho người lớn.
Hậu trường tập luyện: nghệ sĩ rút ruột, tài năng nhí lột xác
Đằng sau ba đêm chung khảo là cả một quá trình “rút ruột nhả tơ” của các nghệ sĩ tại Trung tâm Nghệ thuật truyền thống, nơi 30 thí sinh được huấn luyện bài bản trước khi bước ra ánh đèn sân khấu. Trong mỗi buổi, thầy cô không chỉ nghe các em hát mà chỉnh từng câu, từng chữ, từng chỗ luyến láy; có từ phải tập đi tập lại nhiều lần để phù hợp với cột hơi và nhịp. Nhiều em đến với cuộc thi bằng cách hát bản năng, nhưng khi đứng trước dàn nhạc, những hạn chế về hơi, nhịp, phối hợp lộ rõ và được xử lý quyết liệt. “Những làn điệu cải biên thì có thể cho các em phiêu một chút, nhưng cuối cùng vẫn phải trở về đúng với bản chất của Dân ca ví, giặm”, nghệ sĩ Nguyễn Thị Hồng Liên chia sẻ. Ở đó, có những giọt nước mắt vì áp lực khi phải hát đúng từng nốt, nhưng như lời NSƯT Lê Đức Lam động viên: “Giọt nước mắt này là để em lớn lên. Sân khấu lớn không có chỗ cho sự bỏ cuộc”. Chính sự khắt khe đó tạo ra những màn trình diễn dân ca ví, giặm chắc chắn hơn, đủ sức thuyết phục ngay cả người khó tính.
Sắc mới cho ví, giặm và những khoảng trống còn phải lấp đầy
Qua ba đêm thi, mặt bằng giọng hát của các thí sinh được đánh giá là tốt, mộc mạc, tự nhiên; nhiều em như Nguyễn Công Minh (11 tuổi, xã Kim Liên) cho thấy tố chất với tác phẩm mang màu sắc ca kịch – loại hình phải kết hợp ca khúc, lời thoại, diễn xuất và kỹ thuật sân khấu trong một chỉnh thể. Cao Minh Anh (sinh năm 2015) mạnh dạn thể hiện “Phụ tử tình thâm”, thể hiện khả năng tiếp thu, thích ứng nhanh khi được yêu cầu thay đổi cách thể hiện. Những gương mặt như Phan Thị Hằng Nga, Đào Nguyễn Uyên Nhi, Hồ Thị Yến Nhi, cùng nhiều giọng ca trẻ khác đang làm nên “sắc mới” cho ví, giặm: tươi hơn, linh hoạt hơn, mà vẫn giữ tinh thần lời cổ. Dù vậy, theo giới chuyên môn, không ít thí sinh vẫn cần trau dồi phát âm, nhả chữ, xử lý làn điệu và biểu đạt sắc thái để không đánh mất cái chất dân ca trong cách làm mới. Hạn chế đó không nên bị coi là điểm yếu, mà là lời nhắc rằng muốn dân ca ví, giặm sống được với lớp trẻ, chúng ta phải đầu tư dài hơi cho đào tạo, thay vì chỉ trông chờ vài cuộc thi.
Từ sân chơi hôm nay đến trách nhiệm văn hóa ngày mai
Cuộc thi “Tìm kiếm tài năng Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh” do ngành văn hóa, phát thanh và truyền hình địa phương phối hợp tổ chức không dừng ở câu chuyện giải thưởng; sau ba đêm chung khảo, 12 thí sinh, nhóm thí sinh xuất sắc sẽ bước tiếp vào vòng chung kết, nhưng hành trình của các em với âm nhạc truyền thống còn dài hơn nhiều. Quan trọng hơn, sân chơi này đang tạo ra những “hạt nhân tiếp nối”, góp phần giữ gìn, trao truyền và lan tỏa di sản của quê hương, đúng như kỳ vọng của các nghệ sĩ gạo cội. Những giọng ca mới, những cách tiếp cận mới cho thấy dân ca ví, giặm hoàn toàn có thể sống trong đời sống trẻ nếu được hướng dẫn và đặt đúng môi trường. Cuộc thi tài năng trẻ này vì thế hữu ích không chỉ với các em mà với cả cộng đồng yêu Nghệ Tĩnh: người lớn nhìn thấy trách nhiệm hỗ trợ, còn thế hệ măng non có cơ hội cháy hết mình trong từng điệu ví, giặm, không chỉ hôm nay mà trong tương lai xa hơn nữa. Nếu muốn di sản không bị ngắt quãng, mỗi mùa thi nên được tiếp nối bằng những lớp học, câu lạc bộ, chương trình biểu diễn định kỳ, để tiếng hát trẻ không tắt khi ánh đèn chung kết vụt sáng.
