Liên hoan dân ca 2026: nơi di sản gặp thế hệ trẻ
Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh là sự kiện quy tụ hàng trăm nghệ nhân, diễn viên từ các câu lạc bộ cơ sở, cùng những tài năng trẻ dân ca, nhằm vừa tôn vinh di sản văn hóa Hà Tĩnh vừa đưa âm nhạc truyền thống Việt đến gần hơn với đời sống đương đại thông qua hoạt động thi tài, giao lưu và các chương trình được dàn dựng công phu. Chiều 8/8, tại Hà Tĩnh, Lễ tổng kết và trao giải đã khép lại liên hoan dân ca 2026 sau 4 ngày tranh tài, đồng thời vinh danh các gương mặt nổi bật của Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc diễn ra song hành. Sự kết hợp hai sân chơi cho thấy một lựa chọn táo bạo nhưng hợp lý: muốn bảo tồn dân ca Ví Giặm lâu dài, chúng ta phải nuôi dưỡng đồng thời thói quen đọc và khả năng cảm thụ nghệ thuật của lớp trẻ. Đây không chỉ là một liên hoan nghệ thuật, mà là tuyên ngôn về cách một địa phương tự làm mới di sản của mình.
Hơn 700 nghệ nhân và cuộc tranh tài không có giải Nhất
Việc liên hoan dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh năm nay quy tụ hơn 700 nghệ nhân, diễn viên từ 27 câu lạc bộ dân ca Ví, Giặm đại diện các xã, phường trong toàn tỉnh cho thấy sức sống bền bỉ của di sản văn hóa Hà Tĩnh. Các chương trình được dàn dựng công phu, khai thác rõ bản sắc địa phương, đồng thời sử dụng công nghệ, màn hình LED trong diễn xướng để dân ca Ví Giặm bước lên sân khấu hiện đại mà không đánh mất hồn cốt. Đáng chú ý, Ban tổ chức chỉ trao 3 giải Nhì cho các đội xã Tiên Điền, Thạch Lạc và Tùng Lộc, không có giải Nhất. Quyết định này có thể khiến một số người nuối tiếc, nhưng lại gửi đi thông điệp mạnh mẽ: di sản không cần một “quán quân”, mà cần nhiều tập thể cùng nỗ lực nâng chất lượng và gìn giữ âm nhạc truyền thống Việt. Giải thưởng bị “đẩy cao” đã đặt ra chuẩn mới, buộc các câu lạc bộ phải nghiêm túc đầu tư hơn cho mỗi mùa liên hoan dân ca 2026.
Tài năng trẻ dân ca: những giọng hát vừa hát, vừa đọc
Điểm nhấn thú vị của năm nay là cuộc hội ngộ giữa các tài năng trẻ dân ca và những đại sứ văn hóa đọc tương lai. Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc, sau hơn 3 tháng phát động, đã thu hút 155.586 học sinh từ 252 trường học tham gia – một con số đủ cho thấy sức hút của việc đọc khi được tổ chức đúng cách. "Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc năm 2026 đã tiếp tục tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần nuôi dưỡng, vun đắp tình yêu sách" – ông Nguyễn Công Thành, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Tĩnh khẳng định. 69 giải thưởng cá nhân, trong đó có ba gương mặt đạt giải Nhất là Trần Thị Hương Giang, Trần Lương Gia Long và Văn Hà Bảo Trân, cho thấy thế hệ học sinh đang sẵn sàng đảm nhiệm vai trò cầu nối tri thức và văn hóa. Khi những em nhỏ hôm nay vừa biết hát dân ca Ví Giặm, vừa biết đọc và viết về văn hóa, chúng ta có quyền kỳ vọng vào một lớp nghệ nhân mới: hiểu di sản bằng cả trái tim lẫn tri thức.
UNESCO ghi danh, cộng đồng tiếp tục viết tiếp câu chuyện di sản
Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại không phải để đặt lên bảo tàng, mà để tiếp tục vang lên trong đời sống hôm nay. Theo ông Trần Xuân Lương, mỗi kỳ liên hoan không chỉ là dịp giao lưu, học hỏi, thi tài, mà còn là hoạt động thiết thực góp phần bảo tồn, trao truyền và lan tỏa giá trị di sản trong đời sống đương đại. Hệ thống giải thưởng đa dạng – từ giải tập thể, 15 giải tiết mục xuất sắc đến các danh hiệu cá nhân như giọng hát triển vọng, diễn viên cao tuổi nhất và nhỏ tuổi nhất – cho thấy liên hoan nhìn di sản như một dòng chảy liên thế hệ, không tách biệt già – trẻ. Điều quan trọng hơn các con số là sự khơi dậy tình yêu dân ca trong cộng đồng, niềm tự hào về quê hương và bản sắc, cũng như động lực để các địa phương tiếp tục duy trì, phát triển câu lạc bộ dân ca Ví Giặm như một thiết chế văn hóa sống chứ không phải hình thức phong trào nhất thời.
Kết luận: festival không dừng ở sân khấu, mà đi vào thói quen sống
Nhìn lại liên hoan dân ca 2026 và Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc, có thể nói Hà Tĩnh đã làm một việc mà nhiều nơi còn lúng túng: kết nối di sản với thói quen sống hằng ngày của người trẻ. Hơn 700 nghệ nhân, hàng trăm nghìn học sinh, hàng chục giải thưởng chỉ là phần “hữu hình” của nỗ lực ấy. Phần vô hình – nhưng quyết định – là cách âm nhạc truyền thống Việt được đặt cạnh văn hóa đọc, buộc chúng ta phải xem bảo tồn di sản như một hành trình dài, trong đó trẻ em không chỉ là khán giả mà là chủ thể. Liên hoan năm nay không có giải Nhất, song lại có một “giải lớn” cho cộng đồng: ý thức rằng di sản văn hóa Hà Tĩnh đang được tiếp sức bằng chính tâm huyết của người dân địa phương. Nếu mỗi tỉnh đều có một liên hoan dân ca biết mở cửa cho thế hệ trẻ như vậy, câu chuyện bảo tồn dân ca Ví Giặm và các loại hình âm nhạc truyền thống khác sẽ bước ra khỏi hội trường, trở thành một phần tự nhiên trong đời sống Việt Nam.
