Từ chuẩn OCOP đến tham vọng gốm sứ thiết kế cao cấp
Sản phẩm OCOP Bát Tràng là nhóm hàng gốm sứ và nông sản được đánh giá, xếp hạng theo bộ tiêu chí OCOP, đáp ứng chuẩn chất lượng, mẫu mã, khả năng thương mại và các yêu cầu về sở hữu trí tuệ, qua đó trở thành nền tảng để làng nghề xây dựng chiến lược nâng giá trị sản phẩm gốm bằng thiết kế sáng tạo và câu chuyện văn hóa riêng.
Điểm đáng chú ý là Bát Tràng không dừng ở mục tiêu “đạt sao”, mà đang chủ động dịch chuyển từ sản phẩm đạt chuẩn sang dòng gốm sứ thiết kế cao cấp, mang hàm lượng sáng tạo cao và kể câu chuyện đặc trưng của làng nghề. Đây là bước chuyển mang tính tư duy: từ làm sản phẩm phổ thông sang làm “tác phẩm” để chinh phục thị trường cao cấp. Toàn xã hiện có 70 sản phẩm OCOP được công nhận từ 3 đến 5 sao, trong đó khoảng 50 sản phẩm là đồ gốm sứ. Con số này là nền móng, nhưng nếu chỉ dừng ở chuẩn OCOP, Bát Tràng sẽ khó giữ lợi thế trong cuộc cạnh tranh gốm sứ ngày càng gay gắt.
Chuẩn OCOP khắt khe hơn: áp lực đổi mới hay cơ hội bứt phá?
Sự thay đổi của bộ tiêu chí OCOP đang là cú hích buộc làng nghề sáng tạo thay đổi cách làm sản phẩm. Yêu cầu đối với sản phẩm OCOP ngày càng chặt chẽ; một sản phẩm muốn đạt 4 sao không chỉ cần chất lượng, mẫu mã đẹp, khả năng thương mại tốt mà còn phải đáp ứng các tiêu chí nền tảng như sở hữu trí tuệ, bảo hộ nhãn hiệu. Nói cách khác, “làm tốt một món đồ” không còn đủ. Các cơ sở buộc phải đầu tư cho thương hiệu, thiết kế, câu chuyện sản phẩm và chiến lược thị trường đầu ra.
Theo Trưởng phòng Kinh tế xã Bát Tràng Phạm Văn Quang, toàn xã hiện có 70 sản phẩm OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó khoảng 50 là sản phẩm gốm sứ. Đây là con số ấn tượng nhưng cũng cho thấy mức độ “đông đúc” ở phân khúc chuẩn, khiến nhu cầu tạo khác biệt trở nên cấp thiết. Khi tiêu chí ngày càng cao, những sản phẩm gốm sứ thiết kế cao cấp, gắn với câu chuyện văn hóa và có thiết kế độc quyền sẽ trở thành vé vào cửa cho phân khúc cao cấp, thay vì chỉ là những dòng hàng đại trà dễ bị sao chép và ép giá.
Chiến lược nâng giá trị: làm sản phẩm nhỏ, kể câu chuyện lớn
Điểm đột phá của Bát Tràng nằm ở sự dịch chuyển từ sản xuất phổ thông sang sản phẩm mang hàm lượng sáng tạo cao, có thiết kế riêng và chứa đựng câu chuyện văn hóa làng nghề. Thay vì chạy theo sản lượng, làng nghề chọn cách tập trung vào những chi tiết nhỏ nhưng tinh tế: một chiếc chén, chiếc cốc hay món đồ lưu niệm nếu được thiết kế tốt, chứa đựng câu chuyện về lịch sử, kiến trúc, nghề gốm và con người Bát Tràng thì giá trị của sản phẩm sẽ không còn nằm ở vật liệu hay công năng đơn thuần.
Đây là chiến lược nâng giá trị sản phẩm gốm rõ ràng: bán câu chuyện, bán trải nghiệm, chứ không chỉ bán một vật dụng. Những thiết kế độc quyền sẽ tạo ra giá trị cao hơn và hạn chế sự trùng lặp trên thị trường. Trong bối cảnh Bát Tràng sở hữu nhiều nghệ nhân có khả năng tạo tác phẩm độc bản, các sản phẩm gốm sứ thiết kế cao cấp có thể được trưng bày, giới thiệu, thậm chí đưa vào các hoạt động đấu giá, qua đó đẩy hình ảnh làng nghề sáng tạo lên tầm mới và mở cửa vào phân khúc khách hàng sưu tầm, khách du lịch cao cấp.
OCOP gắn với du lịch và công nghệ số: bệ phóng cho thị trường cao cấp
Bát Tràng không chỉ nâng tầm sản phẩm OCOP Bát Tràng, mà còn định hình lại cách chúng đến tay khách hàng. Địa phương đặt mục tiêu gắn sản phẩm OCOP với du lịch, trải nghiệm và công nghệ số, qua đó biến giá trị truyền thống thành lợi thế cạnh tranh và mở thêm dư địa phát triển cho làng gốm nổi tiếng. Du khách có thể tham quan không gian sản xuất gốm, trải nghiệm làm gốm, mua sản phẩm OCOP rồi tiếp tục đến các vùng nông nghiệp để trải nghiệm đời sống nông thôn.
Cùng với phát triển sản phẩm, Bát Tràng đang tính toán kết nối OCOP với du lịch làng nghề, hướng tới hình thành thêm các sản phẩm du lịch gắn với OCOP, kết nối sản xuất, trải nghiệm và tiêu thụ. Theo định hướng này, mỗi sản phẩm gốm sứ thiết kế cao cấp không chỉ là hàng hóa, mà là “bằng chứng” của một trải nghiệm du lịch trọn vẹn. Khi câu chuyện được kể trực tiếp tại xưởng, được lan tỏa trên nền tảng số, giá trị cảm xúc gắn vào sản phẩm tăng lên, tạo nền tảng để Bát Tràng mở rộng mạnh hơn vào thị trường cao cấp, cả trong nước lẫn xuất khẩu.
Từ làng nghề sáng tạo đến trung tâm gốm sứ thiết kế của tương lai
Lợi thế lớn nhất của Bát Tràng là một làng nghề sáng tạo giàu truyền thống, sở hữu đội ngũ nghệ nhân và kỹ thuật làm gốm được tích lũy qua nhiều thế hệ. Những tiêu chí OCOP mới, nếu nhìn từ góc độ tích cực, đang tạo áp lực lành mạnh để làng nghề kết hợp tiêu chuẩn chất lượng gần với chuẩn quốc tế (chất lượng, truy xuất, sở hữu trí tuệ) với sáng tạo thiết kế, nhằm tạo nên những sản phẩm độc đáo và khó thay thế.
Năm 2026, xã đặt mục tiêu phát triển thêm từ 15 đến 20 sản phẩm OCOP và đã hoàn thiện hồ sơ cho 17 sản phẩm, dự kiến được thành phố đánh giá trong tháng 10. Đây không nên chỉ là cuộc đua về số lượng, mà phải là sân chơi để Bát Tràng thử nghiệm các dòng gốm sứ thiết kế cao cấp, định vị rõ hơn phân khúc mà mình muốn dẫn dắt. Khi địa phương ấp ủ tổ chức lễ hội gốm quốc tế tại Hà Nội, quy tụ các làng gốm trong nước và thế giới, câu hỏi không còn là “Bát Tràng có giữ được danh tiếng hay không”, mà là “Bát Tràng sẽ đứng ở đâu trong bản đồ gốm sứ thiết kế của khu vực”. Nếu tiếp tục kiên định hướng đi thiết kế sáng tạo, OCOP sẽ không chỉ là tấm giấy thông hành, mà là bệ phóng cho một trung tâm gốm sứ thiết kế mang đậm bản sắc Việt.
