Metro số 2 và bước ngoặt tăng tốc thi công
Metro số 2 TP.HCM là tuyến đường sắt đô thị Bến Thành - Tham Lương dài khoảng 11,27km với 9,3km đi ngầm và 2km trên cao, gồm 10 ga ngầm, 1 ga trên cao và depot Tham Lương, đóng vai trò trục giao thông công cộng sức chở lớn kết nối trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc thành phố.
Điểm đáng nói nhất lúc này không phải là việc dự án đang thi công, mà là cách nó đang tăng tốc. Sau gần 7 tháng khởi công từ tháng 1.2026, không khí trên công trường hai ga ngầm Phạm Văn Bạch và Lê Thị Riêng được mô tả là khẩn trương, máy móc hoạt động liên tục và công nhân chia tổ để gia công lồng thép, thi công tường vây sâu đến hơn 40m. Đây không còn là một dự án “trên giấy” mà là công trường sống động giữa lòng thành phố. Việc thành phố đặt mục tiêu hoàn thành sớm hơn, thay vì hài lòng với mốc 2030, cho thấy Metro số 2 đang được nhìn nhận như công cụ cấp bách để kéo giao thông công cộng TP.HCM ra khỏi thế bế tắc kẹt xe kéo dài.
Hai ga ngầm then chốt: Phạm Văn Bạch và Lê Thị Riêng
Nếu phải chọn “trái tim công trường” của Metro số 2 lúc này, đó chính là ga ngầm Phạm Văn Bạch và ga Lê Thị Riêng. Ngày 3.8, tại ga ST10 Phạm Văn Bạch trên đường Trường Chinh, nhà thầu đang tập trung xây dựng hệ thống tường vây dài khoảng 534m, sâu 41m, dự kiến hoàn thành vào đầu năm 2027. Tại đây, các lồng thép được hạ xuống đến độ sâu 41m, tường vây dày 1,2m. Ga này nằm ở cửa ngõ sân bay Tân Sơn Nhất, là ga ngầm cuối cùng trước khi tuyến chuyển sang đoạn trên cao tại ga Tân Bình, được thiết kế hai tầng ngầm với khu bán vé, phòng chức năng và khu đón trả khách.
Ở ga Lê Thị Riêng trên đường Cách Mạng Tháng Tám, lồng thép được hạ sâu khoảng 47m, tường vây dài khoảng 486m và dày 1,2m. Nhiều máy cẩu, máy đào, bơm hút nước ngầm hoạt động liên tục, công nhân cắt, hàn, gia công cốt thép cả ngày đêm. Theo Trưởng Ban MAUR Phan Công Bằng, đây là hai vị trí sẽ lắp đặt máy khoan hầm TBM và được ưu tiên hoàn thành cơ bản trong quý III/2027 để phục vụ việc lắp đặt, vận hành thiết bị. Nói cách khác, tiến độ của toàn bộ đoạn hầm gần 9,3km đang phụ thuộc vào việc hai ga này có về đích đúng hẹn hay không.
Robot TBM khoan hầm sớm 2 tháng: bước nhảy công nghệ
Điểm nhấn công nghệ của Metro số 2 là việc sử dụng robot TBM khoan hầm – những “ống trụ khổng lồ” đào xuyên lòng đất, vốn được nhiều đô thị tiên tiến áp dụng cho các tuyến metro ngầm. Đoạn ngầm của tuyến gồm hai đường hầm tròn đơn dài hơn 9km, kéo dài từ ga Bến Thành đến khu vực ngã ba Trường Chinh – Phạm Văn Bạch, mỗi hầm có đường kính ngoài 6,8m, đường kính trong 6,2m, độ sâu lớn nhất đến 30m tính từ đáy hầm đến mặt đất tự nhiên.
Theo kế hoạch ban đầu, robot TBM khoan hầm sẽ được đưa vào thi công từ tháng 10.2027. Hiện Ban Quản lý đường sắt đô thị và các nhà thầu đang tối ưu phương án tổ chức thi công để rút ngắn khoảng 2 tháng, phấn đấu bắt đầu khoan từ tháng 8.2027. Đây là tín hiệu hiếm thấy với một dự án hạ tầng lớn: thay vì chậm, tiến độ lại được kéo lên. Việc hoàn thành các hạng mục chính tại ga Phạm Văn Bạch và Lê Thị Riêng chính là điều kiện tiên quyết để hạ và lắp đặt 2 máy TBM xuống lòng đất. Nếu duy trì được nhịp này, Metro số 2 đang cho thấy giao thông công cộng TP.HCM không chỉ bắt kịp mà còn dám chủ động đi nhanh hơn kế hoạch.
Kết nối 14 phường và mạng lưới 8 tuyến metro
Metro số 2 không phải một tuyến đơn lẻ mà là mắt xích của mạng lưới 8 tuyến metro với mục tiêu tổng chiều dài 255km cho toàn hệ thống đường sắt đô thị. Tuyến Bến Thành – Tham Lương đi qua 14 phường: Bến Thành, Bàn Cờ, Xuân Hòa, Hòa Hưng, Vườn Lài, Nhiêu Lộc, Tân Hòa, Tân Sơn Nhất, Bảy Hiền, Tân Bình, Tân Sơn, Tây Thạnh, Tân Sơn Nhì và Đông Hưng Thuận. Đây đều là các khu vực trọng điểm, từ trung tâm thương mại, hành chính đến các cửa ngõ dân cư và khu vực gần sân bay. Trong giai đoạn đầu, tuyến sử dụng đoàn tàu 3 toa, vận tốc tối đa 80–110km/h, năng lực vận chuyển khoảng 14.400 hành khách mỗi giờ theo mỗi chiều.
Nếu được vận hành đúng như thiết kế, Metro số 2 sẽ là trục giao thông công cộng khối lượng lớn kết nối trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc TP.HCM. Nhưng ý nghĩa sâu hơn nằm ở việc thay đổi thói quen di chuyển: người dân các quận dọc tuyến sẽ có một lựa chọn đáng tin hơn xe máy, còn hệ thống xe buýt có cơ hội tái cấu trúc quanh các nhà ga. Khi Metro số 2 đi trước, nó định hình chuẩn mực cho các tuyến metro còn lại – từ tiêu chuẩn kỹ thuật, tổ chức khai thác đến cách tích hợp với phần còn lại của hệ thống giao thông công cộng TP.HCM.
Đánh đổi trong ngắn hạn để đổi lấy lợi ích dài hạn
Đẩy nhanh tiến độ không phải không có cái giá của nó. Tại ga ngầm Phạm Văn Bạch trên trục đường Trường Chinh đông đúc, rào chắn thi công khiến giao thông bị ảnh hưởng, buộc chủ đầu tư phải phân luồng và bố trí mặt bằng để giảm tác động đến người dân. Lãnh đạo MAUR cũng thừa nhận, khi dự án bước vào giai đoạn thi công đồng loạt, việc lưu thông trên một số tuyến đường – đặc biệt là Cách Mạng Tháng Tám – sẽ còn bị ảnh hưởng mạnh hơn.
Từ ngày 13.8.2026, tất cả ôtô sẽ bị cấm lưu thông trên đoạn đường Cách Mạng Tháng Tám từ Lý Thường Kiệt đến 3 Tháng 2, chỉ xe buýt được phép chạy hai chiều để phục vụ thi công Metro số 2. Đây là quyết định gây bất tiện rõ ràng, nhưng cũng là phép thử xem thành phố có dám ưu tiên giao thông công cộng hay không. Thành phố đang đặt mục tiêu hoàn thành, đưa Metro số 2 vào khai thác sớm hơn mốc 2030, thậm chí phấn đấu về đích trong năm 2029. Câu hỏi không còn là “có nên làm metro hay không” mà là “chúng ta chấp nhận chịu khó trong bao lâu để có một hệ thống giao thông công cộng TP.HCM tốt hơn trong nhiều thập kỷ tới”.
