Metro số 2 TP.HCM: tuyến xương sống mới của giao thông công cộng
Metro số 2 TP.HCM là tuyến đường sắt đô thị Bến Thành - Tham Lương dài gần 11,27 km, trong đó khoảng 9,3 km đi ngầm và 2 km đi trên cao, gồm 10 ga ngầm, 1 ga trên cao và depot Tham Lương, kết nối 14 phường từ trung tâm đến cửa ngõ Tây Bắc, được thiết kế như trục giao thông công cộng sức chở lớn cho thành phố. Nếu phải rút gọn ý nghĩa của metro số 2, đó là: hoặc thành công để tạo bước ngoặt cho giao thông công cộng, hoặc tiếp tục để lỡ cơ hội vàng. Dự án được khởi công vào tháng 1.2026 và là một trong 8 tuyến metro đặt mục tiêu hoàn thành vào năm 2030, nhằm kéo tổng chiều dài mạng lưới đường sắt đô thị lên 255 km. Trong giai đoạn đầu, đoàn tàu 3 toa có thể vận chuyển khoảng 14.400 hành khách mỗi giờ theo mỗi chiều, với vận tốc tối đa 80 - 110 km/h. Con số này cho thấy đây không chỉ là một dự án hạ tầng, mà là công cụ tái cấu trúc toàn bộ cách người dân di chuyển trong đô thị.
Hai ga ngầm chiến lược và cuộc đua tiến độ ở Phạm Văn Bạch, Lê Thị Riêng
Sau gần 7 tháng khởi công, bức tranh thi công tại ga Phạm Văn Bạch và ga Lê Thị Riêng cho thấy metro số 2 TP.HCM đang bước vào giai đoạn tăng tốc thật sự. Ngày 3.8, tại ga ST10 Phạm Văn Bạch trên đường Trường Chinh, máy móc hoạt động liên tục, hàng chục công nhân chia tổ gia công lồng thép, triển khai tường vây dài khoảng 534 m, sâu 41 m, dự kiến hoàn thành đầu năm 2027. Tại ga Lê Thị Riêng trên đường Cách Mạng Tháng Tám, lồng thép được hạ đến độ sâu khoảng 47 m, hệ thống tường vây dài khoảng 486 m, cùng chiều dày 1,2 m. Theo Ban Quản lý Đường sắt đô thị, đây là hai vị trí sẽ lắp đặt máy khoan hầm TBM, nên được ưu tiên thi công để cơ bản hoàn thành trong quý III/2027. Chính việc tổ chức thi công khẩn trương, kiểm soát kỹ thuật tường vây – hạng mục giữ ổn định đất, nước và làm kết cấu chịu lực của nhà ga – cho thấy thành phố đã chọn hướng đi: chấp nhận ảnh hưởng tạm thời đến giao thông trên Trường Chinh, Cách Mạng Tháng Tám để đổi lấy một tuyến giao thông công cộng bền vững lâu dài.
2 robot TBM khoan hầm: tín hiệu tăng tốc và áp lực kỹ thuật
Thông tin 2 robot TBM khoan hầm sẽ bắt đầu làm việc từ tháng 8.2027, sớm hơn 2 tháng so với kế hoạch ban đầu, là bước ngoặt về tiến độ cho metro số 2 TP.HCM. Theo kế hoạch trước đây, công tác khoan hầm dự kiến khởi động vào tháng 10.2027, nhưng Ban Quản lý Đường sắt đô thị cùng các nhà thầu đang tối ưu phương án thi công để rút ngắn khoảng thời gian này. Đây là công nghệ dùng robot hình trụ khổng lồ đào xuyên lòng đất, đã phổ biến ở nhiều dự án đường sắt đô thị trên thế giới. Đoạn ngầm của tuyến gồm hai đường hầm tròn đơn dài hơn 9 km, từ ga Bến Thành đến khu vực ngã ba Trường Chinh – Phạm Văn Bạch, với đường kính ngoài 6,8 m, đường kính trong 6,2 m, độ sâu lớn nhất từ đáy hầm đến mặt đất tự nhiên khoảng 30 m. Việc đồng loạt đưa 2 robot TBM khoan hầm cho thấy thành phố không muốn metro số 2 chỉ là công trình tượng trưng; đây là lựa chọn đẩy nhanh tiến độ để hiện thực hóa mục tiêu hoàn thành sớm hơn mốc 2030.
Tác động lên đời sống đô thị: đánh đổi ùn tắc để mở đường tương lai
Nhìn từ góc độ người dân, metro số 2 TP.HCM đang bắt đầu tạo ra những bất tiện rất cụ thể. Công trường trên trục đường Trường Chinh buộc phải rào chắn, phân luồng để hạn chế ảnh hưởng đến đi lại. Trên đường Cách Mạng Tháng Tám, từ ngày 13.8.2026, tất cả ôtô sẽ bị cấm lưu thông theo hướng từ Lý Thường Kiệt đến 3 Tháng 2; chỉ xe buýt được phép đi hai chiều nhằm phục vụ thi công. Đây không phải là quyết định dễ chịu, nhưng nếu thành phố né tránh những lựa chọn khó, giao thông công cộng sẽ mãi giậm chân tại chỗ. Khi hoàn thành, tuyến Metro Bến Thành – Tham Lương được kỳ vọng hình thành trục giao thông công cộng khối lượng lớn, kết nối khu vực trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc. 14 phường trên hướng tuyến – từ Bến Thành, Bàn Cờ, Hòa Hưng đến Tân Bình, Tây Thạnh, Đông Hưng Thuận – sẽ có một lựa chọn đi lại hoàn toàn khác: nhanh hơn, ổn định hơn, ít phụ thuộc vào xe máy và ôtô cá nhân. Câu hỏi đặt ra lúc này không phải là có chấp nhận metro hay không, mà là chúng ta chấp nhận trả giá như thế nào để nó sớm đi vào cuộc sống.
Mốc 2029–2030 và ý nghĩa của việc giữ nhịp thi công
Theo kế hoạch hiện tại, metro số 2 được dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2030. Tuy nhiên, lãnh đạo thành phố đã đặt mục tiêu cao hơn: hoàn thành sớm trong năm 2029, sớm hơn 1 năm so với kế hoạch ban đầu, đồng thời yêu cầu các đơn vị tập trung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ. Đây là mục tiêu tham vọng, và việc hai ga ngầm trung tâm cho robot TBM đặt nền móng đúng tiến độ là điều kiện tiên quyết. Nếu mốc 2029–2030 đạt được, metro số 2 sẽ không chỉ góp phần hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị 255 km mà còn tạo chuẩn mực mới cho cách triển khai các dự án hạ tầng giao thông công cộng lớn trong tương lai. Ngược lại, nếu tiến độ chậm lại, niềm tin xã hội vào các dự án metro sẽ tiếp tục bị bào mòn. Kết luận logic ở đây khá rõ: việc thành phố và nhà thầu dám cam kết đẩy sớm thời điểm 2 robot TBM khoan hầm là tín hiệu tích cực, nhưng cần được theo dõi sát sao. Cú huých này chỉ thật sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành đoàn tàu chạy đúng hẹn trên tuyến Bến Thành – Tham Lương.
