Tái khởi động điện khí: bước đi chiến lược hay rủi ro kép?
Tái khởi động các dự án điện khí Việt Nam do Gulf Development của tỷ phú Thái Lan Sarath Ratanavadi dẫn dắt là động thái mở lại một hướng đi cầu nối giữa than đá và năng lượng tái tạo trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh, quy hoạch LNG vướng mắc và Đông Nam Á loay hoay tìm một cấu trúc an ninh năng lượng mới. Tỷ phú Thái Lan Sarath Ratanavadi đang tái thúc đẩy các kế hoạch đầu tư vào lĩnh vực điện khí tại Việt Nam, trong bối cảnh tập đoàn Gulf Development của ông tìm kiếm thêm cơ hội tăng trưởng ở nước ngoài. Đây không chỉ là câu chuyện một nhà đầu tư quay lại thị trường, mà là phép thử chính trị – kinh tế cho cách Việt Nam và khu vực muốn vận hành “nhiên liệu chuyển tiếp” trong thập kỷ tới.
Ông Sarath, 61 tuổi, nhà sáng lập kiêm CEO Gulf Development, đã chọn thời điểm quay lại khi Việt Nam chịu áp lực bổ sung nhanh nguồn cung điện để đáp ứng tăng trưởng phụ tải. Nhu cầu điện năm 2026 được dự báo tăng 8,5% trong kịch bản cơ sở và có thể lên 14,1% trong kịch bản phụ tải cao. Câu hỏi cốt lõi là: điện khí LNG có còn là cầu nối hợp lý trong giai đoạn chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, hay là một lớp rủi ro tài chính – công nghệ mới chồng lên hệ thống vốn đã nhiều điểm nghẽn?
Gulf Development Việt Nam: từ điện tái tạo tới tham vọng LNG
Gulf Development không đến Việt Nam tay trắng; tập đoàn này đã âm thầm xây một danh mục dự án điện năng lượng tái tạo đủ lớn để trở thành “người chơi thật sự” trước khi nói tới LNG. Tập đoàn Gulf cũng hợp tác với TTC Group phát triển hai dự án điện mặt trời tại Tây Ninh, công suất lần lượt 68,8 MW và 50 MW, đã đi vào vận hành từ năm 2019. Trước khi thúc đẩy các dự án LNG, Gulf Development đã xây dựng dấu chân tại Việt Nam thông qua các dự án năng lượng tái tạo, từ điện mặt trời đến điện gió. Đây là bước đi khôn ngoan: chứng minh năng lực kỹ thuật – tài chính trong mảng ít tranh cãi hơn, trước khi bước vào cuộc thương lượng khó nhằn của điện khí LNG.
Tại Tây Ninh, hai nhà máy TTCIZ-01 và TTCIZ-02 lần lượt 68,8 MW và 50 MW đã bán điện cho EVN theo hợp đồng 20 năm. Ở Bến Tre (cũ), Gulf tham gia cụm dự án điện gió Mê Kông 128 MW đã vận hành thương mại từ tháng 7/2023. Thêm vào đó là cụm phong điện Ia Grai 100 MW tại Gia Lai, nâng tổng công suất tái tạo của Gulf Development tại Việt Nam lên khoảng 346,8 MW, gồm 118,8 MW điện mặt trời và 228 MW điện gió. Khi một trong những tập đoàn năng lượng tư nhân lớn của Thái Lan đã “cắm cọc” bằng các dự án điện năng lượng như vậy, việc họ quay lại đòi hỏi một vai trò lớn hơn trong an ninh năng lượng, chứ không chỉ là nhà đầu tư tài chính.
Điện khí LNG: chiếc cầu trong chiến lược năng lượng Đông Nam Á
Việt Nam từng đặt cược vào LNG để giúp giảm phụ thuộc vào than đá trong quá trình chuyển sang năng lượng tái tạo, với mục tiêu phát triển khoảng 22,5 GW điện LNG vào năm 2030. Về lý thuyết, đây là trục xoay hợp lý trong chiến lược năng lượng Đông Nam Á: điện khí linh hoạt hơn than, phát thải thấp hơn, dễ kết hợp với hệ thống điện gió – điện mặt trời biến thiên. Nhưng thực tế đang nói điều khác: phần lớn các dự án LNG bị đình trệ vì giá điện, hợp đồng mua bán điện chưa phù hợp yêu cầu các tổ chức tài chính quốc tế và lo ngại hiệu quả tài chính. Theo thông tin công khai, chính phủ nhiệm kỳ mới tiếp cận LNG thận trọng hơn và ưu tiên năng lượng tái tạo cùng lưu trữ điện.
Trong bối cảnh đó, việc một tỷ phú Thái Lan năng lượng quay lại và muốn “hồi sinh” dự án điện khí quy mô lớn là cơ hội thử lại mô hình cầu nối LNG, nhưng phải với điều kiện mới. Nếu Việt Nam tiếp tục xem LNG là bước đệm, thì chính sách cần rõ ràng: thời hạn vai trò của LNG trong hệ thống, khung giá đủ hấp dẫn nhưng không khóa chặt lưới điện trong phụ thuộc nhập khẩu, và cam kết không để điện khí lấn át dòng vốn cho năng lượng tái tạo. Ngược lại, nếu không giải được thế cân bằng này, LNG rất dễ từ “nhiên liệu chuyển tiếp” trở thành gánh nặng dài hạn cho cả Việt Nam và chiến lược năng lượng Đông Nam Á.
Gulf, EVN và cuộc mặc cả mới về an ninh năng lượng
Điểm đáng chú ý nhất không nằm ở một dự án cụ thể, mà ở tham vọng “đối tác chiến lược dài hạn” mà Gulf công khai theo đuổi với Việt Nam. Trong cuộc gặp với người đứng đầu nhà nước tại Bangkok, ông Sarath Ratanavadi cho biết Gulf muốn trở thành đối tác chiến lược dài hạn của Việt Nam trong lĩnh vực an ninh năng lượng, thông qua đầu tư vào LNG và năng lượng tái tạo. Tiếp đó, Gulf làm việc với EVN về khả năng phát triển các dự án LNG và năng lượng tái tạo, trong khi EVN tuyên bố sẵn sàng phối hợp nghiên cứu. Đây là tín hiệu cho thấy cuộc chơi không chỉ là xin – cho dự án, mà là thương lượng vai trò của một tập đoàn ngoại trong cấu trúc thị trường điện tương lai.
Về phần mình, Gulf cũng không giấu ý định tiếp tục mở rộng đầu tư tại Việt Nam, dù ông Sarath không tiết lộ quy mô kế hoạch. Dự án tổ hợp điện khí LNG Cà Ná 6.000 MW, từng được đề xuất với bốn nhà máy tua-bin khí chu trình hỗn hợp và hạ tầng kho cảng LNG, đã bị tạm dừng vì thay đổi quy hoạch và thủ tục pháp lý. Tuyên bố mới của ông Sarath nhiều khả năng nhắm lại vào không gian này. Nếu Việt Nam chấp nhận “trao chỗ” cho một nhà đầu tư nước ngoài dẫn dắt dự án trụ cột như thế, đổi lại phải là một gói cam kết về chuyển giao công nghệ, chuẩn mực tài chính minh bạch và đặc biệt là không làm chậm tiến độ các dự án năng lượng tái tạo vốn ít rủi ro carbon hơn.
Kết luận: Việt Nam cần chủ động viết lại luật chơi
Gulf quay lại thị trường Việt Nam vào lúc hệ sinh thái dự án LNG bị treo và chính sách đang “xoay trục” sang năng lượng tái tạo. Đây không phải ngẫu nhiên mà là lựa chọn chiến lược: khi một trong những tập đoàn năng lượng lớn của Thái Lan tìm kiếm tăng trưởng ở ngoài nước, Việt Nam trở thành bàn cờ quan trọng trong chiến lược năng lượng Đông Nam Á. Điều Việt Nam cần làm không phải là vội vàng khơi lại mọi dự án điện khí Việt Nam bị đình trệ, mà là đặt ra luật chơi mới: điện khí chỉ được xem là cầu nối, với trần công suất, thời hạn rõ ràng và khung PPA đủ an toàn cho tài chính quốc gia.
Nếu xây được bộ khung như vậy, việc hợp tác với một tỷ phú Thái Lan năng lượng như Sarath Ratanavadi có thể giúp Việt Nam thử nghiệm mô hình “LNG linh hoạt” song song với tăng tốc điện mặt trời, điện gió và lưu trữ. Ngược lại, nếu các dự án điện năng lượng dựa trên khí hóa lỏng được ưu ái quá mức về giá, bảo lãnh và hạ tầng, chúng sẽ chiếm chỗ của năng lượng tái tạo trong quy hoạch, kéo dài phụ thuộc nhiên liệu nhập khẩu và làm chậm lộ trình giảm phát thải. Ở vòng chơi mới này, không phải Gulf hay bất kỳ nhà đầu tư nào khác, mà chính Việt Nam phải là bên chủ động viết luật.
